نگاهی به اخبار و گزارش‌های منتشر شده طی شش ماهه اخیر نشان می‌دهد که بحران آب به مسئله امنیتی برای کشورهایی نظیر مصر، سودان، اتیوپی، ایران و عراق تبدیل شده است. اسرائیل و اردن نیز با بحران آب دست به گریبان هستند. کمبود منابع آبی مدت‌‌ها است که به کاتالیزوری بالقوه برای درگیری‌ها و بی‌ثباتی‌ها در خاورمیانه تبدیل شده است. اما در یک سال اخیر وضعیت به گونه‌ای بوده که هیچ وقت شاهدش نبوده‌ایم. از این رو خطر تبدیل شدن بحران آب به یک بحران منطقه‌ای نمود بیشتری یافته است.

به گزارش المانیتور، اتیوپی در نوزدهم جولای اعلام کرد که آب‌گیری امسال سد رنسانس را که روی رود نیل احداث کرده، به پایان رسانده است. این سد در نقطه‌ای ساخته شده که مانع برخورداری مصر از حقابه نیل می‌شود. مصر برای تامین 90 درصد آب مورد نیازش به منابع آبی رود نیل وابسته است. مصر در واکنش به این اقدام اتیوپی، از همه ظرفیت‌های دیپلماتیکش استفاده کرده است. روز هشتم جولای، سامح شکری وزیر خارجه مصر در جلسه شورای امنیت سازمان ملل متحد به صراحت اعلام کرد که سد رنسانس تهدیدی برای موجودیت مصر محسوب می‌شود و تاثیری که این سد بر محرومیت مصر از حقابه نیل می‌گذارد، چیزی شبیه به طاعون شیوع‌یافته است. تونس در جلسه شورای امنیت سازمان ملل پیش‌نویس قطعنامه‌ای را در دفاع از مصر ارائه کرد. در این قطعنامه از جامعه بین‌المللی خواسته شده بود برای مدیریت آب رود نیل به گونه‌ای که مصر بتواند از حقابه خود برخوردار شود، مداخله کند. اما این قطعنامه در شورای امنیت تصویب نشد و در آب‌های پشت سد رنسانس غرق شد. اگرچه شورای امنیت در دومین جلسه خود طی دو ساله گذشته بر وضعیت ناگوار منابع آبی رود نیل صحه گذاشت اما تصویب قطعنامه علیه اتیوپی اقدامی بود که این شورا ترجیح داد عملی نکند. به نظر می‌رسد که اعضای شورای امنیت هنوز برای صدور قطعنامه درباره بحران آب آمادگی لازم را ندارند.عبدالفتاح السیسی، رئیس‌جمهوری مصر در تاریخ پانزدهم جولای اعلام کرد که هرگونه کاهش حقابه مصر از رود نیل به واسطه احداث سد رنسانس، خط قرمز مصر محسوب می‌شود و این خط قرمز نباید از سوی هیچ کشوری نادیده گرفته شود. السیسی سپس جمله‌ای به زبان آورد که ماهیت خطرناک این بحران آب را نشان می‌دهد. او گفت: «ابتدا باید من و ارتش مصر نباشیم که اتفاق ناگواری برای مصر رخ دهد».مصر که از موضع خنثی و بی‌طرف روسیه در شورای امنیت سازمان ملل ناامید شده، حالا رو به چین آورده است تا بلکه بتواند این بن‌بست را بشکند. اگرچه پکن هرگز بازیگر بزرگی در منطقه نبوده است اما به نظر می‌رسد که روابط نزدیکی با اتیوپی دارد. علاوه بر این چین در چارچوب طرح کمربند و جاده، سرمایه‌گذاری گسترده‌ای در مصر صورت داده است. این طرح به مصر این امکان را می‌دهد که بتواند کالاهایش را از طریق مصر در بازارهای قاره‌ آفریقا عرضه کند. چین یکی از بزرگترین شریک‌های تجاری مصر است. این کشور در نظر دارد در منطقه کانال سوئز یک مرکز صنعتی عظیم احداث کند. علاوه بر این شرکت‌های چینی برای ساخت یک پایتخت عظیم اداری در مصر در حاشیه قاهره در این کشور مشغول به کار هستند. مصر همچنین از روابط‌ش با عربستان سعودی نیز سود می‌برد. چرا که عربستان روابط بسیاری خوبی با اتیوپی دارد. عربستان سعودی در چارچوب ساختار اتحادیه عرب مواضعی در حمایت از مصر اتخاذ کرده است.
یکی دیگر از زوایای جالب اختلافات مصر و اتیوپی احتمال بالقوه میانجی‌گری اسرائیل است. چرا که تل‌آویو نیز روابط بسیار نزدیکی با اتیوپی دارد علاوه بر این با مصر نیز روابط‌اش نزدیک است. اسرائیل همچنین در اتحادیه آفریقا به عنوان عضو ناظر حضور دارد و به دنبال این است که روابط بهتری با کشورهای آفریقایی برقرار کند. بعد از ایراد سخنان وزیر خارجه مصر در شورای امنیت سازمان ملل متحد دولت جو بایدن همه وزن خود پشت ایده میانجی‌گری اتحادیه آفریقا بین اتیوپی و مصر نهاده است که البته این میانجی‌گری هم سال‌هاست بی‌نتیجه بوده است. آنتونی بلنکن، وزیر خارجه آمریکا در تاریخ 20 جولای در دیدارش با رئیس‌جمهور کنگو که در حال حاضر رئیس دوره‌ای اتحادیه آفریقا است بر موضوع میانجی‌گری این اتحادیه بین مصر و اتیوپی تاکید کرد. در عین حال، مصر هم از قدرت دیپلماسی و روابط خود با کشورهایی نظیر جیبوتی، تانزانیا و بروندی استفاده می‌کند تا مانع از اجرایی شدن طرح اتیوپی برای استفاده از سد رنسانس به عنوان ابزاری برای صادرات انرژی برق به دیگر کشورهای آفریقایی شود.
بحران آب در ایران و عراق
بحران آب در دیگر نقاط خاورمیانه نیز تنش‌هایی ایجاد کرده است. در ایران، استان خوزستان هم اکنون از تنش‌های آبی رنج می‌برد و مردم این استان در شهرهای مختلف در اعتراض به مدیریت ناصحیح منابع آب دست به اعتراضات خیابانی زده‌اند. کارشناسان معتقدند یکی از دلایل اصلی کم‌آبی در استان‌های جنوبی ایران پایین‌ آمدن غیرمعمول سطح منابع آبی به دلیل خشکسالی است. مدیریت ناصحیح منابع آبی هم نقش عمده‌ای در ایجاد این بحران داشته است. البته باید به خاطر داشت که بحران آب ایران تنها به استان خوزستان محدود نمی‌شود اما به نظر این استان نقطه‌ای است که این بحران بیشتر و زودتر احساس شده است. تحریم‌های شدید، نگهداری نکردن از زیرساخت‌ها و مدیریت غیراصولی منابع آب موجب شده که بخش‌های آب و انرژی در ایران عملکرد بی‌نظمی داشته باشند و این مسئله به شدت اعتراضات افزوده است. البته این مشکل منطقه‌ای است و بحران در ایران به عراق هم سرایت کرده است. عراق کشوری است که بخش اعظمی انرژی برق خود را از ایران تامین می‌کند و کمبود منابع آبی در ایران به معنای کمبود انرژی برق در عراق خواهد‌بود. البته عراق هم به مانند ایران از کاهش شدید منابع آبی رنج می‌برد. دولت خودمختار کردستان عراق از شهروندان خود خواسته است به جهت پایین آمدن سطح آب‌های زیرزمینی به واسطه کاهش بارش باران، در مصرف آب صرفه‌جویی کنند. مهدی رشید الحمدانی، وزیر منابع آبی عراق نیز به تازگی دیگر کشورها را برای مدیریت آب سرزنش کرد. او گفته است که کمبود آب در عراق به دلیل اقدامات ایران در منحرف کردن مسیر رودخانه کارون است. ایران با این اقدام اجازه نمی‌دهد که آب کارون به شط‌العرب بریزد بنابراین منابع آبی عراق نیز کاهش یافته است. او همچنین با اشاره به ترکیه گفته است که این کشور با توافقنامه‌های آبی خود با عراق پایبند نبوده است. منبع اصلی تامین آب مورد نیاز عراق رودخانه‌های دجله و فرات هستند که سرچشمه آنها در ترکیه واقع شده‌اند.
آب، عامل تاثیرگذار در روابط اسرائیل و اردن
کابینه جدید اسرائیل به نخست‌وزیری نفتالی بنت تصمیم دارد روابط جدیدی را با اردن آغاز کند و یکی از موضوعات اصلی که ذیل این روابط قرار می‌گیرد آب است. بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر سابق اسرائیل در توافق سال 2015 میان اسرائیل و اردن درباره آب چندان همکاری نکرد. بر اساس این توافقنامه قرار بود در چارچوب پروژه‌ احداث خط لوله‌ای دریای سرخ به دریای مرده وصل شود. همچنین قرار بود اسرائیل در صحرای وادی عرب که هر دو کشور از آن بهره می‌برند، تاسیسات آب‌شیرین‌کن نصب کند. البته قرار بود اردن نیز در پروژه مشارکت داشته باشد. در عوض مشارکت اردن در این پروژه، اسرائیل نیز متعهد می‌شد که سالانه 50 میلیون مترمکعب آب به اردن صادر کند. به نظر می‌رسد یکی از دلایل درگیر شدن اردن با کمبود آب، شکست در مذاکراتی بود که به امضای این توافقنامه منتهی می‌شد. برخی منابع رسانه‌ای گفته‌اند که یکی از دلایل سفر مخفیانه ماه گذشته نفتالی بنت به اردن، مذاکره درباره امضا شدن این توافقنامه بوده است. المانیتور به نقل از برخی منابع دیپلماتیک نوشته است که اسرائیل در نظر دارد با حل مشکل کمبود آب اردن که عاملی اساسی در ثبات پادشاهی هاشمی این کشور محسوب می‌شود از امان بخواهد اجازه دهد کشاورزان اسرائیلی در زمین‌های مرزی اردن که اسرائیل در سال 2019 کنترل آنها را به این کشور واگذار کرده، کشاورزی کنند. جو بایدن، رئیس‌جمهوری آمریکا بعد از دیدار بیستم جولای خود با ملک عبدالله، پادشاه اردن، حمایت آمریکا را از بهبود روابط میان اردن و اسرائیل اعلام کرده و از توافق برای تامین آب مورد نیاز اردن به عنوانی مثالی برای همکاری امان و تل‌آویو یاد کرد.