طبق آخرین آمار اعلام شده از سوی آبفای کشور بیش از 210 شهر کشور تحت تنش آبی قرار دارند و وضعیت یکصد شهر قرمز است. کاهش بارش‌ها در سال آبی جاری و روند کاهش منابع آبی در بلند مدت باعث بروز چالش‌های جدی در برخی استان‌ها شده است. دیروز وزیر نیرو از تخصیص اعتبار 3200 میلیارد تومانی در استان‌های دارای تنش آبی خبر داد. اعتباری که قرار است بحران آب را در این شهرها کاهش دهد.

بیستم اردیبهشت اسماعیل نجار رئیس سازمان مدیریت بحران کشور از ارائه طرحی جهت تامین اعتبار برای جبران خسارات خشکسالی عشایر و مدیریت تنش آبی سراسر کشور به سازمان برنامه و بودجه کشور خبر داد و گفت: «پیشنهاد اختصاص مبلغ 3200 میلیارد تومان اعتبار تملک دارایی‌های سرمایه‌ای در هیئت محترم وزیران توسط این سازمان انجام پذیرفت که پس از تصویب در اختیار شرکت مهندسی آب‌وفاضلاب کشور وابسته به وزارت نیرو قرار خواهد گرفت تا بر اساس موافقت نامه طرح آب‌رسانی به شهرهای دارای تنش آب و ارتقای کیفی آب شرب و با هماهنگی سازمان مدیریت بحران کشور هزینه شود» هیئت وزیران این طرح را در جلسه 26 اردیبهشت تصویب کرد تا این مبلغ را به منظور پیشگیری از تنش آبی و مدیریت خشکسالی و تأمین و توزیع آب شرب شهری در کشور و پروژه تکمیل طرح‌های تامین آب اضطراری، در اختیار دستگاه‌های اجرایی ذی‌ربط قرار گیرد. از این میزان سهم آبرسانی به مناطق عشایرنشین و روستایی 200 میلیارد تومان است که در اختیار شرکت مهندسی آب‌و‌فاضلاب کشور و سازمان امور عشایر ایران قرار خواهد گرفت. دیروز وزیر نیرو از تخصیص و تقسیم اعتباری معادل 3200 میلیارد تومان بین استان‌ها خبر داد و گفت: «بخش عمده این اعتبار ویژه، مخصوص شهرهای با تنش آبی در تابستان امسال است»
به گفته وزیر نیرو: «با تخصیص این اعتبار، پروژه‌های مشخص‌شده در بخش آب اجرایی می‌شود. البته اغلب این پروژه‌ها، پروژه‌هایی است که در حال اجرا بوده، اما برای تکمیل و تسریع در اجرا نیازمند منابع مالی بوده‌اند. این منابع مالی کمک می‌کند که این پروژه‌ها با سرعت بیشتری اجرا و تکمیل شوند»
اردکانیان در گفت‌و‌گو با خبرگزاری تسنیم درباره اینکه این اعتبار موجب کاهش قطعی‌ آب در تابستان می‌شود شد یا خیر؟ گفته است: «قطعی آب در تابستان سال جاری بیشتر به وجود خود منابع بازمی‌گردد؛ یعنی اگر می‌خواهیم قطعی آب نداشته باشیم، باید آب به‌اندازه کافی در اختیار داشته باشیم. این پروژه‌ها اغلب یا پروژه‌های احداث شبکه آب، یا پروژه‌های احداث تصفیه‌خانه و یا احداث مخازن است؛ اما تاثیر مثبت اجرای این پروژه‌ها در تابستان سال جاری از این حیث خواهد بود که آب موجود بهتر و مناسب‌تر در اختیار مشترکان قرار گیرد. به‌عنوان مثال یکی از شهرهایی که از قبل مشکلات آبی داشت و آقای رئیس‌جمهور نیز پایان سال قبل دستور داده بودند از محل همین پروژه‌ها، به مشکلات آن رسیدگی شود، شهر اصفهان است؛ که هم‌اکنون نیز متخصصان صنعت آب به‌صورت شبانه‌روزی در حال کار هستند و امیدواریم مشکل آب شرب اصفهان برای تابستان امسال رفع شود.»
اشنویه، برازجان، بوشهر، گناوه، طبس، خواف، سرخس، کاشمر، گناباد، اهواز، ایذه، دارخوین، بم، بروات، جیرفت، چابهار، کنارک، خاش، فسا، فیروز‌آباداقلید، سیرجان، هرسین و…. از جمله شهرهایی هستند که این اعتبار برای ایجاد یا تکمیل پروژه‌های آبی آنها تخصیص پیدا کرده است. پروژه‌های آب‌رسانی، افزایش ظرفیت تصفیه‌خانه‌ها، حفر، تجهیز و احیا چاه‌ها، تکمیل خط انتقال آب از چاه‌ها، تکمیل مخازن ذخیره آب و موارد دیگر از جمله اقداماتی است که در جدول پیوست مصوبه هیئت دولت جهت تخصیص این اعتبارات به آن اشاره شده است.
ضعف زیرساخت‌ها و فرهنگ مصرف
بروز تنش آبی در شهرها و روستاها تنها نتیجه کاهش میزان بارش‌ها نیست، بلکه ضعف در زیرساخت‌های موجود برای آبرسانی و استفاده مردم از آب سالم نیز می‌تواند موجب بروز تنش آبی باشد. مردم در بسیاری از روستاها در مناطق مختلف کشور حتی در سال‌هایی که با خشکسالی مواجه نیستند، امکان دسترسی به آب آشامیدنی سالم را ندارند. به گفته مدیرعامل آبفای کشور پیش بینی این است که تابستان امسال بیش از هفت هزار روستای کشور نیاز به آبرسانی تانکری پیدا کنند. بر اساس اظهارات حمیدرضا کشفی سخنگوی شرکت مادر تخصصی آب و فاضلاب کشور: «در زمان مشابه سال گذشته به 5 هزار روستا با تانکر آبرسانی شده است» این به معنای ضعف زیرساختی در شبکه توزیع آب در کشور است که خشکسالی تنها آن را تشدید می‌کند و تبعات آن را آشکار می‌سازد. امید که با اختصاص اعتبارات جدید اقداماتی اساسی برای تقویت زیرساخت‌های آبرسانی کشور صورت گیرد.
در شهرها اما معادله تا حدودی متفاوت است. چرا که موضوع هدر رفت آب و مشترکان پرمصرف مطرح می‌شود. شبکه‌های فرسوده آب‌رسانی شهرها و تجهیزات منازل همه در هدر رفتن آب موثرند و از سویی به گفته حمیدرضا کشفی: « 40 درصد از مشترکان آب کشور پرمصرف بوده و 60 درصد از منابع آبی موجود را مصرف می‌کنند» مشکلات فرهنگی در مصرف آب از سویی و فرسودگی و غیراستاندارد بودن تجهیزاتی که در توزیع و استفاده آب در منازل و ادارات مورد استفاده هستند از سوی دیگر به ماجرای اتلاف این سرمایه دامن می‌زنند.
جدال بر سر آب
موضوع تنش آبی در شهرها و روستاهای مختلف کشور در حالی مطرح است که در بسیاری از نقاط شاهد اعتراضات و تجمعاتی با محوریت آب هستیم. اعتراضات کشاورزان به تخصیص پیدا نکردن حق‌آبه زمین‌هایشان، اعتراض به اجرای پروژه‌های انتقال آب و موارد دیگر نشان می‌دهد بخشی از مشکلات مرتبط با آب در کشور و کمبود منابع در برخی شهرها هم به مدیریت این منابع بر‌می‌گردد. عبور از بحران تنش آبی نیاز به این دارد که برنامه‌ای بلند مدت و دقیق از سوی وزارت نیرو برای مدیریت و تامین آب تدوین شود. در سال آبی جاری میانگین بارش‌های کشور با کاهش 50 درصدی روبه‌رو بوده، اتفاقی که بر تمام مشکلات مدیریتی در حوزه منابع آب دامن زده و تابستانی سخت را برای شهرهای مختلف کشور رقم زده است. موضوعی که می‌توانست با کنترل برداشت از منابع زیرزمینی، اصلاح شیوه‌های کشاورزی، اصلاح الگوی مصرف، ممانعت از کشت محصولات آب بر در برخی مناطق و بسیاری موارد دیگر، تا این میزان دامنه دار نباشد که 100 شهر کشور را در وضعیت قرمز تنش آبی قرار دهد. در شرایط فعلی هم به نظر می‌رسد همچنان نیاز به تدوین برنامه‌ای اصولی برای پیشگیری از تکرار این بحران در سال‌های پیش رو احساس می‌شود.