محوطه باستانی ارجان در بهبهان یک بار دیگر مورد تعرض قرار گرفته است. اینبار ساخت و ساز در این محوطه و در نزدیکی تپه باستانی همایون توسط یک نیروی حفاظت میراث‌فرهنگی و با خرید هزار متر زمین روی عرصه این محوطه باستانی رخ داده و کاشت نهال و ساخت سازه‌های سیمانی تعجب و نگرانی فعالان حوزه میراث‌فرهنگی را دو چندان کرده است.
ساخت‌و‌ساز در محوطه باستانی ارجان درحالی خبرساز شده که دی ماه سال گذشته هم خبر از ساخت‌و‌ساز در این محوطه آمده بود و همان زمان سعید محمدپور، مسئول واحد حقوقی اداره‌ کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی خوزستان با تایید این خبر گفته بود که با شکایت اداره‌ میراث‌فرهنگی، استان و دستور قضایی این ساخت‌و‌ساز متوقف شد و در نهایت با پیگیری‌های مستمر فرد متجاوز به حریم محرز و در نهایت با حکم قضائی به سه سال حبس تعزیری محکوم شده است. حالا و بعد از گذشت حدود چهار ماه میراث خبر نوشته که تخلفی دیگر روی این عرصه باستانی رخ داده و این بار توسط یکی از نیروهای یگان حفاظت که باید حافظ این عرصه‌ها باشد، نه متعرض به آن.
مجتبی گهستونی، فعال میراث‌فرهنگی خوزستان که این خبر را پیگیری کرده به «پیام‌ما» می‌گوید اتفاقاتی از این دست در سال‌های گذشته بسیار تکرار شده و تعارضات موجود در منطقه یکی از دلایل آن بوده است. به گفته او از یک سو کشاورزان حاضر در منطقه و از سوی دیگر شرکت سیمان و آبیاری مارون از دیگر مواردی هستند که در این سال‌ها دست از تعرض در منطقه برنداشته‌اند. گهستونی توضیح می‌دهد: «اداره کل میراث‌فرهنگی خوزستان و یگان حفاظت میراث‌فرهنگی این استان در کدام مناطق باستانی خوزستان از جمله رامشیر، دزفول، اندیمشک، اهواز، شوش، باغ‌ملک و … مماشات نشان داده‌اند که نیرویی از یگان حفاظت میراث‌فرهنگی به خود اجازه می‌دهد بی‌توجه به قانون و بی‌توجه به جایگاه شغلی خود به محوطه‌ای باستانی تعرض کند.» به گفته او اگر نیروی یگان حفاظت میراث‌فرهنگی از ساخت‌و‌ساز در محوطه باستانی آگاهی ندارد از دیگر مردم که عطش توسعه زمین‌های کشاورزی و ساخت ویلا دارند چه انتظاری می‌رود؟»
جزییات را نمی‌دانم
تاکنون میراث‌فرهنگی خوزستان واکنشی به این خبر نداشته و تماس‌ها «پیام ما» هم با مسئولان این وزراتخانه بی‌نتیجه بوده است. از طرفی احسان شیخ بارانی، مدیر پایگاه میراث‌فرهنگی ارجان و چگاسفلی بهبهان هم به «پیام‌ما» می‌گوید هرچند این خبر را شنیده اما از جزئیات آن مطلع نیست و نمی‌تواند درباره‌اش صحبت کند. او اما تاکید می‌کند تعرض‌ها به این منطقه باستانی اتفاق جدیدی نیست هرچند نگرانی از خبر مطرح شده این است که این بار یکی از نیروهای حفاظت از منطقه باستانی چنین کاری را انجام داده و این خبر از این منظر دارای اهمیت و نگرانی مضاعف است.
او توضیح می‌دهد: «پایگاه باستانی ارجان در سال ۸۳ با کمک علی طیبی راه‌اندازی شد و تا سال ۸۶ به کار خود ادامه داد. اما بعد از آن شاهد تعطیلی پایگاه بودیم تا سال ۹۴ که عباس مقدم با حضور در چگاسفلی و آغاز فصل‌های کاوش، این پایگاه جان دوباره‌ای گرفت. من سال ۹۷ زمانی به این منطقه آمدم که حتی ساختمان اداری درستی هم وجود نداشت.» بارانی همچنین می‌گوید در این سال‌ها بیشترین تلاش، وقت و هزینه صرف حفاظت از منطقه شده است چرا که این منطقه در نقطه‌ای حساس گرفته است و دست‌اندازی به این منطقه در سال‌های مختلف زیاد بوده است. «سال ۹۸ و برای کم شدن همه تعرض‌ها جلسه‌ای در فرمانداری برگزار کردیم و مسئولان و نماینده‌های شرکت سیمان و آب مارون و کشاورزان، جهاد‌کشاورزی و منابع طبیعی در آن حاضر شدند. در آن جلسه اهمیت منطقه را گوشزد کردیم و قرار شد تعرض‌ها کم شود.» مدیر پایگاه میراث‌فرهنگی ارجان و چگاسفلی بهبهان اما می‌گوید همچنان مشکلاتی در این عرصه ادامه دارد و نگرانی از حفاظت عاملی شده تا کارهای پژوهشی و تحقیقاتی در منطقه‌ای با این قدمت و اهمیت به حاشیه رانده شود و نگرانی از حفاظت از عرصه‌ها مشکل شماره یک ما باشد. «در سال‌های گذشته حکم تخریب برای چند ساخت‌و‌ساز جدید گرفتیم که همین موارد هم مشکلاتی را برایمان ایجاد کرد. این در حالی است که محوطه تاریخی و باستانی ارجان حتی تابلو هم نداشت و به تازگی تابلوی هشدار و معرفی منطقه نصب شده است.» نزدیکی کارخانه سیمان و در عرصه قرار داشتن این کارخانه و همچنین گسترش کشاورزی و حتی برپا شدن باغ‌های گل نرگس در نزدیکی عرصه از جمله مشکلات اصلی این منطقه تاریخی به حساب می‌آیند. علاوه بر این‌ها حفر کانال‌های آبیاری در عرصه و حریم ارجان و استخراج معادن اطراف این شهر باستانی سبب شده تا بخش‌هایی از قنات‌ها و معماری‌های باستانی نیز تخریب شود.
ارجان کجاست؟
ارجان شهر باستانی و مرکز ایالت ارجان است که قدمت آن را به دوره ایلامی‌ها نسبت می‌دهند. ویرانه‌های این شهر تاریخی در ۱۲ کیلومتری شمال شرقی بهبهان در دو طرف حاشیه رود مارون اطراف قدمگاه امام رضا(ع) بهبهان واقع شده و وسعت این محوطه باستانی حدود ۵۰۰ هکتار است. در سال ۱۳۶۱ در نزدیکی این محوطه باستانی، آثار یک آرامگاه متعلق به حدود هزاره دوم قبل از میلاد و به دوره ایلامی کشف شد که باب جدیدی در باستان‌شناسی این محوطه تاریخی گشود. این آرامگاه حاوی تابوتی بزرگ از جنس برنز بود. به همراه این تابوت یک حلقه طلایی، نود و هشت دکمه زرین، ده ظرف استوانه‌ای، یک خنجر، یک میله نقره‌ای، تنگ و ساغر و سینی برنزی با تصاویر تاریخی پیدا شدند که به ۸۰۰ سال پیش از میلاد برمی‌گردند. نقش‌های سینی ارجان شامل یک گل رز شانزده‌پر در مرکز سینی، سپس یک ردیف شیر، و پنج ردیف نقوش متنوع مربوط به مراسم مختلف در بقیه فضا کنده شده و فاصله بین این نقوش را چند ردیف گیس بافت پر کرده‌است.
از جمله دیگر کشفیات مهم این محوطه تاریخی، حلقه قدرت زرینی است که در دست چپ متوفی قرار داده شده‌است. این حلقه دارای دسته استوانه‌ای هلالی شکل تو خالی است که دو انتهای آن به دو صفحه بیضی شکل ختم می‌شود. قسمت داخلی این صفحه‌ها به‌طور قرینه با نقش دو شیر بالدار که در دو طرف درخت مقدس ایستاده‌اند تزئین شده‌است و یکی از کشفیات مهم این محوطه تاریخی حلقه قدرت طلایی ارجان است. شکل حلقه طلایی (قدرت) ارجان تجسمی از یک لوتوس (نیلوفر آبی) است که حامل پیام‌های ذهنی و اساطیری است. این حلقه طلایی ۲۳۷ گرم وزن دارد و متصل به یک دسته مجوف است. قدمت این حلقه قرن هشتم قبل از میلاد است. تا کنون نظیر این حلقه طلایی در هیچ‌یک از حفاری‌های علمی به دست نیامده است.