مهدی زارع، زلزله‌شناس:

وقوع زلزله در تهران می‌تواند فاجعه آفرین باشد

| پیام‌ما| زلزله پنجم دی ماه 1382 در شهرستان بم، یکی از فجایع فراموش نشدنی در ایران و جهان به شمار می‌رود. هر سال به مناسبت سالروز این حادثه کارشناسان رشته‌های مختلف درباره لزوم افزایش تاب‌آوری کشور در برابر حوادث مشابه سخن می‌گویند. مهدی زارع، استاد پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی  یکی از کارشناسانی است که همواره درباره وقوع زلزله و پیامدهای آن هشدار می‌دهد. او حالا در یکی از تازه‌ترین اظهارنظرهایش درباره پیامدهای زلزله احتمالی تهران سخن گفته است.

مهدی زارع استاد پژوهشگاه بین‌المللی زلزله می‌گوید وقوع زلزله در تهران می‌تواند بر کل کشور اثر منفی و مخرب بگذارد. این پژوهشگر به مناسبت سالروز 5 دی ماه سالروز زلزله بم در گفت‌وگو با خبرگزاری ایرنا، گفت: «گسل‌ شمال،  تهران در ۳۰ هزار سال گذشته هر سه هزار و پانصد هزار سال یک لرزه حدود هفت ریشتری داشته و آخرین زلزله هفت ریشتری هم مربوط به سه هزار و ۲۰۰ سال پیش است. رخداد یک زلزله مهم در نزدیکی یا داخل پهنه تهران می‌تواند یک مساله ملی، یا بهتر بگویم یک فاجعه ملی، باشد. طبیعی است که این موضوع با توجه به سابقه قبلی رخداد زلزله در تهران در آینده ممکن و محتمل است (یعنی موضوعی فرضی نیست) و ضمنا فرق چنین زمین لرزه مهمی (که با بزرگای ۶ یا بالاتر می‌تواند رخ دهد) با زلزله مشابهی که مثلاً در کناره کویر مرکزی ایران اتفاق بیافتد طبیعتاً در میزان اثری است که از ۲رویداد فرضی مشابه می‌توانیم ببینیم. به طور منطقی و متاسفانه این اتفاق در تهران فاجعه بار خواهد بود». او درباره میزان خسارت‌ها هم گفت: «باید کارشناسی‌های دقیق صورت گیرد، تعابیرکلی برای برنامه‌ریزی‌های دقیق و علمی کفایت نمی کند. باید با عدد و رقم به‌دست آورد که در هر منطقه تهران در هر رخداد زلزله احتمالی (بسته به اندازه، زمان رخداد در شب یا روز، فصل و شرایط محیطی) چه تبعاتی قابل انتظار است. سپس برپایه چنین اطلاعاتی می توان مرحله به مرحله برای کاهش ریسک زلزله در تهران اقدام کرد و این موضوع به باور من کاملا شدنی است».

استاد پژوهشگاه زلزله افزود: «آخرین بررسی‌هایی که بعد از زلزله ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۹ روی لرزه‌خیزی منطقه جنوب البرز انجام دادیم، نشان می‌دهد که احتمال رخداد زمین لرزه‌ای با بزرگای ۷ نسبت به قبل از زلزله اردیبهشت بیشتر شده است. تجزیه‌و تحلیل ترانشه و تعیین سن  رسوبات مربوط به گسل‌ها چندین زمین‌لرزه مهم  را در اطراف تهران نشان داده است، از جمله زلزله‌های مربوط به گسل شمال تهران، مشا، طالقان، کهریزک، و پیشوا.   مطالعه  پارینه زلزله‌شناسی در گسل شمال تهران ۹ رویداد گسیختگی سطح را با بزرگی بین ۶.۱ تا ۷.۲ و فاصله نبود لرزه‌ای  متوسط حدود سه هزار و ۵۰۰ سال نشان داده است».

پژوهشگر زلزله‌شناسی در بخش دیگری از این گفت‌وگو، با بیان این‌که چندین زلزله مهم با داده دستگاهی در اطراف تهران ثبت شده‌اند؛ افزود: «زلزله ۱۳۰۹خورشیدی  آه- مبارک‌آباد با بزرگای ۵.۲ ، زلزله  ۱۳۴۱خورشیدی بوئین‌زهرا با بزرگای ۷.۱، زلزله منجیل  ۱۳۶۹خورشیدی  با بزرگای ۷.۳ و  زلزله  ۱۳۸۳خورشیدی فیروزآباد کجور با بزرگای ۶.۳. دو رویداد متوسط نیز یکی  M w ۵.۲  در ۲۹ آذر۱۳۹۶ در  ملارد (۴۰ کیلومتری غرب تهران)   و در ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۹  در  دماوند (۶۰ کیلومتری شرق تهران) اتفاق افتاده است». زارع همچنین گفت:  سوابق لرزه‌خیزی تاریخی و دستگاهی در  البرز و بررسی‌های پارینه زلزله‌شناسی حاکی از آن است که ابر شهر تهران در حال حاضر بر روی یک «نبود لرزه‌ی» در جنوب البرز واقع شده است. شایان ذکر است که مطالعات پیشرفته حاکی از اهمیت مدل‌های وابسته به زمان است. مساله نبود، لرزه‌ای در تهران در بیشتر برآوردهای خطر زلزله در نظر گرفته نمی‌شود. در آینده ارزیابی واقع بینانه خطر زلزله به صورت وابسته به زمان انجام می شود که برای محاسبه احتمالات مشروط وابسته به زمان و در نظر گرفتن  نبودهای لرزه‌ای احتمالی لازم است. این کار می‌تواند برای درک بهتر و واقع بینانه‌تر خطر زلزله‌های بعدی مفید باشد تا راهبرد‌های مناسب برای کاهش ریسک زلزله تدوین شود.

زارع تصریح کرد از آنجا که گسل‌های فعال مسئول چندین زمین‌لرزه بزرگ تاریخی (قبل از ۱۹۰۰) و همچنین لرزه‌خیزی فعلی در تهران و اطراف آن هستند؛ خطر لرزه‌ای زیادی را برای این ابرشهر ایجاد می‌کنند.

او در ادامه گفت: «زمین لرزه های مهم تاریخی ثبت شده در تهران شامل ۳۱۲-۲۸۰ سال قبل از میلاد، ری  ۷۴۳ AD   و  ۸۵۵ AD و همچنین زلزله‌های   ری- طالقان AD۹۵۸AD؛ و زلزله ۱۱۷۷  جنوب دشت قزوین، ۱۶۰۸ میلادی  طالقان؛ ۱۶۶۵ میلادی   دماوند؛ ۱۸۳۰ میلادی دماوند. در  گسل‌های مجاور تهران مطالعات پارینه لرزه‌شناسی نیز انجام شده است و این مطالعات نیز نشان می‌دهد  که توان لرزه‌زای گسل‌های اصلی پیرامون تهران که با توجه به طول و هندسه گسل‌های فعال محاسبه می‌شود و سابقه زلزله‌های تاریخی که بخشی از آن ذکر شد، نشان می‌دهد که احتمال و امکان رخداد زلزله‌های با بزرگای بیش از ۷ در تهران و پیرامون آن وجود دارد».