استانداران کرمان
از سال 1300 تا 1394 شمسی

اسماعیل مرآت
1316 شمسی
«اسماعیل مرآت، فرزند مرآت ‏الممالک از مدیران وزارت مالیه، متولد 1270 ش. است. پس از انجام تحصیلات مقدماتى و متوسطه در 1290 ش. از طرف دولت به اروپا اعزام شد و در دانشسراى پلوا در رشته ریاضى ادامه تحصیل داد و درجه لیسانس گرفت. پس از مراجعت از اروپا مدتى در دارالفنون ریاضیات و فیزیک تدریس مى‏کرد و بعد ناظم و معاون دارالعلمین مرکزى شد. از 1300 در وزارت فرهنگ مشاغل تعلیماتى داشت.
در 1307 ش. که اولین دسته از محصلین ایرانى از طرف دولت عازم اروپا شدند، مرآت با سمت معاون سرپرستى و رئیس امور مالى و ادارى به فرانسه عزیمت نمود و تا 1314 با جدیت و مراقبت در کار دانشجویان نظارت داشت. در این سال به ریاست تعلیمات عالیه منصوب شد سپس به حکومت کرمان (1316 ش.) رفت.
در 1317 که على اصغر حکمت از وزارت فرهنگ برکنار شد، مرآت به کفالت آن وزارت‌خانه تعیین گردید و یک سال بعد وزیر فرهنگ شد و این سمت را در کابینه‏هاى متین دفترى و على منصور عهده‏دار بود. مرآت در دوران وزارت فرهنگ دست به اقدامات تازه‏اى زد. چون خود تحصیلکرده‏ى فرانسه بود، برنامه مدارس متوسطه آن کشور را در ایران پیاده کرد و چندین باب مدرسه در تهران و شهرستان‌ها بنا نمود و چند کتب علمى و ادبى تهیه و تدریس آن را در مدارس ایران اجبارى کرد.
اسمعیل مرآت پس از شهریور 20 چند روزى در کابینه ذکاءالملک فروغى وزیر فرهنگ بود، بعد به وزارت بهدارى منصوب شد و پس از آن نماینده فرهنگى ایران در امریکا شد و در سال 1328 در آنجا فوت نمود. مدفن وى در باغچه‏ى علیجان واقع در شهر رى است. وى از رجال دانشمندان و پرکار و از فرهنگ دوستان جدى ایران به شمار مى‏رود (1).
در مورد استانداری اسماعیل مرآت در کرمان آمده است:
«در خرداد ماه سال 1496 [1316 ش.] آقای اسماعیل مرآت که تحصیل‌کرده فرانسه و معلومات فرهنگی داشت، به حکومتی کرمان تعیین و به این شهر آمد، مورد استقبال قرار گرفت. در زمان حکومت این ایالت تغییراتی در همه شئون کشور پدید آمد، از آن جمله شهرهای ایران که سابق به چهار ایالت آذربایجان و خراسان و شیراز و کرمان و بلوچستان، در سال 2496 [1316 ش.] ایران به ده استان تقسیم شد و استان هشتم کرمان بود (2)و شخص ایالت کرمان که والی هم به او می‌گفتند، از این تاریخ بعد به نام استاندار نامیده شدو همچنین اداره مالیه به دارایی، نظمیه [به] شهربانی، کمیسر [به] کلانتری، عدلیه [به] دادگستری، بارکه مدعی‌العموم [به] دادسرا، بلدیه [به] شهرداری، صحیه [به] بهداری، معارف [به] فرهنگ، طرق و شوارع [به] راه و ترابری، قشون [به] ستاد، صاحب ‌منصب [به] افسر، وکیل‌باشی [به] گروهبان، پلیس [به] پاسبان و خلاصه تمامی اسامی عربی به فارسی تبدیل گردید و حتی دستور داده شد شرکت‌ها و بازرگانان و کسبه نباید اسم‌های انگلیسی یا عربی روی تابلو یا محل کسب بگذارند …» (3).
پی نوشت‌ها:
(1) ـ عاقلی، باقر: شرح حال رجال سیاسی و نظامی معاصر ایران، ج 3، ص 1406 و 1407.
(2) ـ از اواسط سلطنت ناصرالدین شاه قاجار، ایران شامل 4 ایالت مطرح و 32 ولایت بود.چهار ایالت شامل: 1ـ ایالت آذربایجان 2ـ ایالت خراسان و سیستان 3ـ ایالت فارس 4ـ ایالت کرمان و بلوچستان بودند. البته باید به این نکته اشاره نمایم که منظور از ایالت کرمان، استان کرمان فعلی نیست، بلکه در آن دوران، ایالت کرمان و مُکران، شامل استان فعلی کرمان، استان هرمزگان و قسمت‌هایی از استان سیستان و بلوچستان بود. در دوره حکومت پهلوی، این تقسیم‌بندی تغییر نمود و «ایالت‌» به «استان» تغییر نام یافتند و استان کرمان، یا همان «استان هشتم» تشکیل گردید. بدین صورت که در زمان رضاشاه (19 دی 1316) با اصلاح قانون تقسیمات کشوری و براساس ماده یک آن، کشور ایران مطابق نقشه و صورت ضمیمه به ۱۰ استان و ۴۹ شهرستان تقسیم شد. استان یکم شامل شهرستان‌های: زنجان، قزوین، ساوه، سلطان‌آباد (اراک)، رشت، شهسوار (تنکابن). استان دوم شامل شهرستان‌های: قم، کاشان، تهران، سمنان، ساری، گرگان. استان سوم شامل شهرستان‌های: اردبیل و تبریز. استان چهارم شامل شهرستان‌های: خوی، رضائیه (ارومیه)، مهاباد، مراغه، بیجار. استان پنجم شامل شهرستان‌های: ایلام شاه‌آباد (اسلام‌ آباد غرب)، کرمانشاهان، سنندج، ملایر، همدان. استان ششم شامل شهرستان‌های: خرم‌آباد، گلپایگان، اهواز، خرمشهر. استان هفتم شامل شهرستان‌های: بهبهان، شیراز، بوشهر، فسا، آباده، لار. استان هشتم شامل شهرستان‌های: کرمان، بم، بندرعباس، خاش، زابل. استان نهم شامل شهرستان‌های: بیرجند، تربت‌حیدریه، مشهد، قوچان، بجنورد، گناباد، سبزوار، جویمند. استان دهم شامل شهرستان‌های: اصفهان و یزد.
(3) ـ همت، محمود: کرمان؛ شهر شش دروازه، ص 134.