استانداران کرمان از سال 1300 تا 1394 شمسی

استانداران کرمان
از سال 1300 تا 1394 شمسی

اسماعیل مرآت
1316 شمسی
«اسماعیل مرآت، فرزند مرآت ‏الممالك از مدیران وزارت مالیه، متولد 1270 ش. است. پس از انجام تحصیلات مقدماتى و متوسطه در 1290 ش. از طرف دولت به اروپا اعزام شد و در دانشسراى پلوا در رشته ریاضى ادامه تحصیل داد و درجه لیسانس گرفت. پس از مراجعت از اروپا مدتى در دارالفنون ریاضیات و فیزیك تدریس مى‏كرد و بعد ناظم و معاون دارالعلمین مركزى شد. از 1300 در وزارت فرهنگ مشاغل تعلیماتى داشت.
در 1307 ش. كه اولین دسته از محصلین ایرانى از طرف دولت عازم اروپا شدند، مرآت با سمت معاون سرپرستى و رئیس امور مالى و ادارى به فرانسه عزیمت نمود و تا 1314 با جدیت و مراقبت در كار دانشجویان نظارت داشت. در این سال به ریاست تعلیمات عالیه منصوب شد سپس به حكومت كرمان (1316 ش.) رفت.
در 1317 كه على اصغر حكمت از وزارت فرهنگ بركنار شد، مرآت به كفالت آن وزارت‌خانه تعیین گردید و یك سال بعد وزیر فرهنگ شد و این سمت را در كابینه‏هاى متین دفترى و على منصور عهده‏دار بود. مرآت در دوران وزارت فرهنگ دست به اقدامات تازه‏اى زد. چون خود تحصیلكرده‏ى فرانسه بود، برنامه مدارس متوسطه آن كشور را در ایران پیاده كرد و چندین باب مدرسه در تهران و شهرستان‌ها بنا نمود و چند كتب علمى و ادبى تهیه و تدریس آن را در مدارس ایران اجبارى كرد.
اسمعیل مرآت پس از شهریور 20 چند روزى در كابینه ذكاءالملك فروغى وزیر فرهنگ بود، بعد به وزارت بهدارى منصوب شد و پس از آن نماینده فرهنگى ایران در امریكا شد و در سال 1328 در آنجا فوت نمود. مدفن وى در باغچه‏ى علیجان واقع در شهر رى است. وى از رجال دانشمندان و پركار و از فرهنگ دوستان جدى ایران به شمار مى‏رود (1).
در مورد استانداری اسماعیل مرآت در کرمان آمده است:
«در خرداد ماه سال 1496 [1316 ش.] آقای اسماعیل مرآت که تحصیل‌کرده فرانسه و معلومات فرهنگی داشت، به حکومتی کرمان تعیین و به این شهر آمد، مورد استقبال قرار گرفت. در زمان حکومت این ایالت تغییراتی در همه شئون کشور پدید آمد، از آن جمله شهرهای ایران که سابق به چهار ایالت آذربایجان و خراسان و شیراز و کرمان و بلوچستان، در سال 2496 [1316 ش.] ایران به ده استان تقسیم شد و استان هشتم کرمان بود (2)و شخص ایالت کرمان که والی هم به او می‌گفتند، از این تاریخ بعد به نام استاندار نامیده شدو همچنین اداره مالیه به دارایی، نظمیه [به] شهربانی، کمیسر [به] کلانتری، عدلیه [به] دادگستری، بارکه مدعی‌العموم [به] دادسرا، بلدیه [به] شهرداری، صحیه [به] بهداری، معارف [به] فرهنگ، طرق و شوارع [به] راه و ترابری، قشون [به] ستاد، صاحب ‌منصب [به] افسر، وکیل‌باشی [به] گروهبان، پلیس [به] پاسبان و خلاصه تمامی اسامی عربی به فارسی تبدیل گردید و حتی دستور داده شد شرکت‌ها و بازرگانان و کسبه نباید اسم‌های انگلیسی یا عربی روی تابلو یا محل کسب بگذارند …» (3).
پی نوشت‌ها:
(1) ـ عاقلی، باقر: شرح حال رجال سیاسی و نظامی معاصر ایران، ج 3، ص 1406 و 1407.
(2) ـ از اواسط سلطنت ناصرالدین شاه قاجار، ایران شامل 4 ایالت مطرح و 32 ولایت بود.چهار ایالت شامل: 1ـ ایالت آذربایجان 2ـ ایالت خراسان و سیستان 3ـ ایالت فارس 4ـ ایالت کرمان و بلوچستان بودند. البته بايد به اين نكته اشاره نمايم كه منظور از ایالت كرمان، استان كرمان فعلي نيست، بلكه در آن دوران، ايالت كرمان و مُكران، شامل استان فعلي كرمان، استان هرمزگان و قسمت‌هايي از استان سيستان و بلوچستان بود. در دوره حكومت پهلوي، اين تقسیم‌بندی تغییر نمود و «ايالت‌» به «استان» تغيير نام یافتند و استان كرمان، یا همان «استان هشتم» تشكيل گرديد. بدین صورت که در زمان رضاشاه (19 دی 1316) با اصلاح قانون تقسیمات کشوری و براساس ماده یک آن، کشور ایران مطابق نقشه و صورت ضمیمه به ۱۰ استان و ۴۹ شهرستان تقسیم شد. استان یکم شامل شهرستان‌های: زنجان، قزوین، ساوه، سلطان‌آباد (اراک)، رشت، شهسوار (تنکابن). استان دوم شامل شهرستان‌های: قم، کاشان، تهران، سمنان، ساری، گرگان. استان سوم شامل شهرستان‌های: اردبیل و تبریز. استان چهارم شامل شهرستان‌های: خوی، رضائیه (ارومیه)، مهاباد، مراغه، بیجار. استان پنجم شامل شهرستان‌های: ایلام شاه‌آباد (اسلام‌ آباد غرب)، کرمانشاهان، سنندج، ملایر، همدان. استان ششم شامل شهرستان‌های: خرم‌آباد، گلپایگان، اهواز، خرمشهر. استان هفتم شامل شهرستان‌های: بهبهان، شیراز، بوشهر، فسا، آباده، لار. استان هشتم شامل شهرستان‌های: کرمان، بم، بندرعباس، خاش، زابل. استان نهم شامل شهرستان‌های: بیرجند، تربت‌حیدریه، مشهد، قوچان، بجنورد، گناباد، سبزوار، جویمند. استان دهم شامل شهرستان‌های: اصفهان و یزد.
(3) ـ همت، محمود: کرمان؛ شهر شش دروازه، ص 134.