شاخص آلودگی هوای تهران در ۲۴ ساعت منتهی به ۲۳ آبان، ۱۵۰ و «ناسالم برای گروه‌های حساس» اعلام شد. اما تنها پایتخت‌نشینان نبودند که دود را به ریه‌های خود روانه می‌کرد. دیروز سازمان هواشناسی کشور دربارهٔ تشدید آلودگی هوای «چهار» کلانشهر دیگر کشور هشدار داد. علاوه‌بر «تهران»، «کرج»، «اراک»، «اصفهان» و «اهواز» آسمانی سیاه و دودگرفته داشتند و رئیس گروه سلامت هوا و تغییراقلیم وزارت بهداشت هم هشدار داد: «نفس کشیدن در چنین هوایی معادل استعمال سه تا هفت نخ سیگار است.»

سازمان هواشناسی در هشدار خود علاوه‌بر تشدید کاهش کیفیت هوا در روز سه‌شنبه(دیروز) در تهران، کرج، اراک، اصفهان و اهواز، استمرار شرایط آلودگی هوا را در روزهای چهارشنبه و صبح پنجشنبه برای تهران، کرج و اراک پیش‌بینی کرد. در این هشدار گفته شد در چنین وضعیت جوی، افزایش شاخص‌های آلودگی هوا و غلظت آلاینده‌ها، کاهش کیفیت وضع هوا در حد «ناسالم» و درصورت عدم مهار منابع آلایندهٔ ثابت و متحرک به‌ویژه در مناطق پرتردد تا حد «بسیار ناسالم» دور از انتظار نیست: «بنابراین، نسبت به کاهش تردد خودروها و کنترل فعالیت واحدهای صنعتی، مدیریت منابع آلاینده، تأکید بر خودداری از تردد غیرضروری برای تمام گروه‌ها، پرهیز از فعالیت فیزیکی و ورزشی در فضای باز، اتخاذ تدابیر مدیریتی لازم برای جلوگیری از افزایش غلظت آلاینده‌ها تا حد بسیار ناسالم توصیه می‌شود.»

دیروز پیش از آنکه وضعیت هوای تهران «قرمز» اعلام شود، «حامد یزدی‌مهر»، مدیرکل مدیریت بحران استان تهران، خبر داد مدیریت بحران در استان تهران به حالت آماده‌باش کامل درآمده و هماهنگی‌های لازم برای استقرار اورژانس و آماده‌باش به مراکز درمانی نیز انجام شده است و درصورت لزوم این اقدامات صورت می‌گیرد. او با اشاره به احتمال بروز علائم تنفسی در افراد حساس و همچنین تشدید بیماری‌های قلبی، ریوی توصیه کرد: «مادران باردار، سالمندان، بیماران با مشکلات تنفسی، ریوی در معرض هوای آلوده قرار نگیرند و افراد حتماً در منازل خود بمانند و از قرار گرفتن در محیط باز حتی‌الامکان خودداری کنند.»

تعطیلی پس از مخالفت با تعطیلی

بیست‌ویکم آبان «رضامراد صحرایی»، وزیر آموزش‌وپرورش دربارهٔ تعطیلی مدارس به‌دلیل «آلودگی هوا» گفته بود: «بخشنامه‌ای در این هفته ابلاغ می‌شود تا به‌هیچ عنوان در زمانی که به‌دلیل آلودگی هوا مدارس غیرحضوری شد، کلاس‌ها تعطیل نشوند.» او تأکید کرده بود که تعطیل کردن یا غیرفعال کردن مدرسه باید «اولویت آخر» باشد. اظهارات وزیر آموزش‌وپروش درحالی‌است که براساس دستورالعمل شرایط اضطراری آلودگی هوا، در شرایط افزایش غلظت آلاینده‌های هوا، استاندار‌ی‌ها موظفند تصمیماتی برای جلوگیری از قرارگرفتن شهروندان در معرض آلودگی هوا بگیرند. کودکان، سالمندان و افراد دارای بیماری‌های قلبی و عروقی در این دستورالعمل، جزء «گروه‌های حساس» محسوب شده‌اند و یکی از راهکارهای جلوگیری از آسیب به سلامت شهروندان، غیرحضوری شدن و تعطیلی مدارس، مهدهای کودک و سایر مراکز آموزشی است. 

روز گذشته نیز در پی تداوم افزایش آلودگی هوای استان تهران، کمیتهٔ اضطرار آلودگی هوای استان تهران براساس دستورالعمل خود اعلام کرد همهٔ مدارس مقطع ابتدایی شهرستان‌های استان تهران به‌جز فیروزکوه، دماوند و رودهن امروز، چهارشنبه، غیرحضوری و مجازی برگزار می‌شود. آن‌طور که ایسنا نوشته کلاس‌های آموزشی پیش‌دبستانی و مقطع ابتدایی مدارس شهر تهران نیز امروز «غیرحضوری» و به‌صورت مجازی برگزار و مهدهای کودک‌ هم امروز تعطیل شدند.

اما سردرگمی در برابر تصمیمات دولتی‌ها، فقط مختص دانش‌آموزان نبود و کارمندان هم شرایط مشابهی را تجربه کردند. دیروز براساس تصمیم کارگروه مواقع اضطرار آلودگی هوای تهران، مقرر شد یک‌سوم کارکنان دستگاه‌های اجرایی در روز چهارشنبه از دورکاری استفاده کنند. البته اعلام شده بود که اولویت دورکاری برای افراد دارای بیماری‌های قلبی و عروقی، بیماری‌های زمینه‌ای، تنفسی و خودایمنی و خانم‌های باردار و مادرانی که فرزند زیر هفت سال دارند، است. اما ساعتی پس از انتشار این اطلاعیه، استانداری تهران با اصلاح مصوبهٔ کارگروه مواقع اضطرار آلودگی هوای استان تهران، از «لغو» دورکاری کارکنان دستگاه‌های اجرایی خبر داد.

ریه‌های سنگین اهواز

در روزهای اخیر هوای اهواز هم شرایطی آلوده را تجربه می‌کرد. ایسنا از قول «فرهاد قلی‌نژاد»، معاون محیط زیست انسانی اداره‌کل حفاظت محیط زیست خوزستان نوشته است که هر چند امسال تعداد روزهای با شرایط هوای «خطرناک» کم بوده‌اند، اما تنها برخی شهرهای خوزستان در روزهای انگشت‌شماری در شرایط «پاک» بوده‌اند و امسال «اهواز اصلاً هوای پاک نداشته است.»

قلی‌نژاد در مورد منابع آلودگی هوا گفت: «صنایع نیشکر، آتش‌سوزی بخش عراقی هورالعظیم، آتش زدن کاه و کلش مزارع کشاورزی، آتش‌سوزی مزارع برنج‌کاری، منابع متحرک یعنی خودروها و توزیع نشدن سوخت استاندارد (سوخت یورو ۴) عواملی هستند که موجب شده‌اند در شرایط سکون هوا و اینورژن، شاهد افزایش شاخص آلایندگی در خوزستان به‌ویژه در اهواز باشیم.»

همچنین «علی‌اکبر حسینی‌محراب»، استاندار خوزستان شنبه‌شب در پایان نشست کمیتهٔ اضطرار آلودگی هوای استان خوزستان، یکی از مهمترین دلایل پایداری شرایط آلودگی هوا را «سکون هوا» دانسته و گفته بود که این موضوع موجب عدم جابه‌جایی آلاینده‌ها می‌شود.

شروع آلودگی هوا در کلانشهرهای کشور و به‌خصوص در فصول سرد سال درحالی‌است که همواره مسئولان هشدارها و راهکارهای متعدد را شنیده‌اند، اما نتوانسته‌اند تصمیم درستی اتخاذ کنند. «مهدی پیرهادی»، عضو شورای شهر تهران هم دیروز در جلسهٔ شورای شهر گفت بسیاری از مسئولان دغدغه‌ای که باید برای آلودگی هوا داشته باشند، ندارند: «ذرات آلاینده کمتر از ۲.۵ میکرون دلیل آلایندگی است که ناشی از تردد وسایل نقلیه سنگین و فرسوده در شهر تهران است. وقتی خودروهای فرسوده از شهر تهران خارج نمی‌شوند، حتماً آلودگی هوا پابرجا خواهد ماند. از سویی دیگر تا وقتی تردد خودروهای فاقد معاینه فنی و عدم استفاده از فیلترهای جاذب دوده را شاهد هستیم، این آلودگی ادامه خواهد داشت.»