براساس اعلام وزارت میراث‌فرهنگی، این رویداد یکی از مهم‌ترین مجامع سیاستگذاری میراث‌فرهنگی در آسیا است و نقش تعیین‌کننده‌ای در ترسیم راهبردهای همکاری‌های منطقه‌ای دارد. «سیدرضا صالحی امیری» قرار است در حاشیه این مجمع، دیدارهای دوجانبه‌ای با وزرای میراث‌فرهنگی و گردشگری کشورهای عضو، از جمله چین و دیگر دولت‌های آسیایی، داشته باشد تا فضای جدیدی برای گسترش تعاملات فرهنگی، تبادل تجربیات تخصصی و توسعه همکاری‌های میراثی و گردشگری میان ایران و کشورهای منطقه ایجاد شود.

نخستین مجمع عمومی «ائتلاف میراث فرهنگی در آسیا» (ACHA) در ۲۵ آوریل ۲۰۲۳ در شهر «شی‌آن» چین برگزار و تأسیس رسمی این ائتلاف اعلام شد. «شی جین‌پینگ» رئیس‌جمهور چین، در پیام تبریکی که به مجمع عمومی ACHA فرستاد، اعلام کرد چین آماده است در چارچوب این ائتلاف، همراه با سایر کشورهای آسیایی به اشتراک تجربیات در حوزه حفاظت از میراث‌فرهنگی بپردازد، همکاری‌های بین‌المللی در این حوزه را فعالانه گسترش دهد و شبکه‌ای برای گفت‌وگو و همکاری بین تمدن‌های جهان ایجاد کند.

در نخستین نشست این ائتلاف، مجمع از همه کشورهای آسیایی خواست نوآوری‌های فناورانه را در اولویت بگذارند و بهره‌گیری از فناوری‌های دیجیتال در حفاظت از میراث‌فرهنگی را افزایش دهند. این نشست همچنین بر تبادلات و همکاری‌های همه‌جانبه میان کشورهای آسیایی تأکید کرد تا بتوانند از طریق پژوهش‌های مشترک و ایجاد آزمایشگاه‌های مشترک تحقیقاتی، مسائل اساسی، دشوار و مشترک حوزه حفاظت از میراث فرهنگی در آسیا را حل کنند. علاوه‌برآن، مجمع خواستار تدوین استانداردهایی ویژه آسیا برای حفاظت از میراث‌فرهنگی شد. دستاوردهای نشست اول که معاون میراث‌فرهنگی ایران هم در آن حضور داشت، راه‌اندازی «صندوق آسیایی حفاظت از میراث‌فرهنگی» و رونمایی از «مرکز همکاری‌های پژوهشی باستان‌شناسی جاده‌های ابریشم» بود.

شکل‌گیری این ائتلاف به سال ۲۰۲۰ برمی‌گردد. زمانی که اداره ملی میراث‌فرهنگی چین (NCHA) از کشورهای آسیایی دعوت کرد به‌طور مشترک ابتکارهایی برای حفاظت از میراث‌فرهنگی راه‌اندازی کنند. حالا پس از پنج سال و دو دوره برگزاری مجمع، در این ائتلاف ۱۳ کشور از سراسر قاره آسیا عضو هستند و در دومین نشست، اعضای جدیدی به آن اضافه می‌شوند. به‌گفته «شه بینگ» معاون اداره ملی میراث‌فرهنگی چین، قرار است این مجمع به ایجاد اجماع میان کشورهای آسیایی در زمینه حفاظت از آثار فرهنگی کمک و سازوکار همکاری و بستری برای تبادل تجربیات فراهم کند.

براساس بیانیه مشترک نخستین نشست مجمع در سال ۲۰۲۳، قرار بود اعضای ائتلاف پروژه‌های مشترک باستان‌شناسی درباره موضوعاتی مانند خاستگاه تمدن‌ها و جاده ابریشم اجرا کنند و پرونده‌های مشترکی برای ثبت در فهرست میراث جهانی یونسکو ارائه دهند. در این بیانیه همچنین به موارد دیگری نیز اشاره شده است، از جمله اینکه اعضا به‌طور هماهنگ در موارد اضطراری پس از بلایا به مرمت آثار کمک کنند، در حفاظت و مرمت سایت‌های تاریخی مهم مشارکت داشته‌ باشند، با قاچاق غیرقانونی آثار فرهنگی مقابله و روند بازگرداندن آثار غارت‌شده را تسهیل کنند.

یکی از دستاوردهای نشست نخست این ائتلاف ایجاد «صندوق آسیایی حفاظت از میراث‌فرهنگی» توسط بنیاد حفاظت از میراث‌فرهنگی چین بود. این صندوق از طریق منابع اختصاصی، از حفاظت، پژوهش، پروژه‌های مشترک باستان‌شناسی و دیگر فعالیت‌های مرتبط با حفاظت میراث‌فرهنگی آسیا پشتیبانی می‌کند. 

براساس آمار رسمی منتشرشده، این صندوق در زمان برگزاری نشست نخست ۸۸ میلیون یوان (حدود ۱۲.۷۱ میلیون دلار آمریکا) برای حمایت از پروژه‌های حفاظت از میراث‌فرهنگی که توسط چین و دیگر کشورهای عضو اجرا می‌شود، جمع‌آوری کرده بود. «تیونگ کینگ سینگ» وزیر گردشگری، هنر و فرهنگ مالزی، تشکیل این صندوق را اقدامی ارزشمند دانست؛ زیرا به باور او یکی از بخش‌های اساسی تضمین پایداری فعالیت‌های فرهنگی، داشتن سازوکارهای مناسب تأمین مالی است.

وزیر میراث‌فرهنگی ایران در بدو ورود به چین برای شرکت در دومین مجمع عمومی «ائتلاف میراث فرهنگی در آسیا» (ACHA) با اشاره به نقش راهبردی ایران در ائتلاف میراث‌فرهنگی کشورهای آسیایی، به رسانه‌ها گفته است: «ما از بنیانگذاران این ائتلاف هستیم و در اجلاس جاری که هم شورای‌عالی و هم مجمع‌عمومی را هم‌زمان برگزار می‌کند، حضور فعال خواهیم داشت.» 

از سخنان وزیر میراث‌فرهنگی چنین برمی‌آید که او بیش از تأکید بر بهره‌مندی از این فرصت برای جلب توجه منطقه‌ای به موضوع حفاظت از میراث‌فرهنگی ایران، به جذب گردشگر توجه دارد. او در سخنان خود پیش از برگزاری نشست گفته است: «چینی‌ها اکنون سالانه ۱۶۰ میلیون گردشگر به خارج اعزام می‌کنند و برنامه دارند این رقم را تا سال ۲۰۳۰ به ۲۰۰ میلیون نفر برسانند. سهم ایران در این حوزه تاکنون زیاد نبوده و ما در تلاش‌ایم تا جایگاه خود را تقویت کنیم.» 

صالحی امیری درباره ظرفیت‌های صنایع‌دستی ایران هم گفته است: «درحالی‌که چین در حوزه صنایع‌دستی جایگاه مهمی در جهان دارد، ایران نیز از مجموع ۴۰۰ قلم دسته‌بندی جهانی، بیش از ۲۹۹ نوع صنایع‌دستی را تولید می‌کند. بنابراین، چین می‌تواند یکی از بازارهای هدف صادراتی صنایع‌دستی ایران باشد.» 

اما با توجه به اینکه تمرکز این ائتلاف بر موضوع حفاظت از میراث‌فرهنگی و بهره‌مندی از فناوری‌های جدید و نوآوری در زمینه حفاظت از میراث‌فرهنگی است، بهتر بود وزیر میراث‌فرهنگی ایران نیز در کنار توجه به گردشگری و صنایع‌دستی، با رویکردی که تأکید آن بیشتر بر موضوع مطالعات باستان‌شناسی مشترک و پژوهش در راه‌های نوین حفاظت از میراث‌فرهنگی -به‌طور مثال حفاظت در برابر فرونشست- بود، در این اجلاس حاضر می‌شد. اما در سخنان او نشانی از تأکید و تمرکز بر میراث‌فرهنگی و حفاظت از آن دیده نمی‌شود.