مخالفان مسلح پس از تصرف شهرهای شمالی و جنوبی سوریه وارد دمشق شدند و دولت این کشور به ریاست «بشار اسد» سقوط کرد

سوریه کشوری که در یک دهه اخیر شاهد جنگی داخلی و بحران‌های متعدد بوده، در حال حاضر وارد مرحله‌ای تازه و پیچیده شده است. با پیشروی نیروهای مخالف مسلح از شمال و جنوب کشور، پایتخت دمشق نیز تحت کنترل آنها قرار گرفت و به‌نظر می‌رسد دولت بشار اسد به پایان خود نزدیک شده است.

وزارت امور خارجه کشورمان با انتشار بیانیه‌ای درباره تحولات سوریه، اعلام کرد: تعیین سرنوشت و تصمیم‌گیری در مورد آینده سوریه تنها برعهده مردم این کشور، بدون مداخله مخرب یا تحمیل خارجی است.

وزارت امور خارجه: روابط دو ملت ایران و سوریه همواره دوستانه بوده است

در بیانیه وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران آمده است باتوجه‌به تحولات اخیر در سوریه، ضمن یادآوری موضع اصولی ایران مبنی‌بر احترام به وحدت، حاکمیت ملی و تمامیت سرزمینی سوریه، تأکید می‌شود تعیین سرنوشت و تصمیم‌گیری در مورد آینده سوریه تنها برعهده مردم این کشور، بدون مداخله مخرب یا تحمیل خارجی است. تحقق این مهم مستلزم پایان هرچه سریع‌تر درگیری‌های نظامی، ممانعت از اقدام‌های تروریستی و شروع گفت‌وگو‌های ملی با مشارکت همه طیف‌های تشکیل‌دهنده جامعه سوریه جهت تشکیل حاکمیت فراگیر که نماینده همه مردم سوریه باشد، است.

جمهوری اسلامی ایران از سازوکار‌های بین‌المللی با محوریت قطعنامه ۲۲۵۴ سازمان ملل برای پیگیری روند سیاسی در سوریه همچون گذشته حمایت می‌کند و به تعامل سازنده با سازمان ملل در این زمینه ادامه می‌دهد. در این وضعیت که سوریه در دوره‌ای خطیر از تاریخ خود قرار دارد، تأمین امنیت همه شهروندان سوری و اتباع دیگر کشور‌ها و نیز حفظ حرمت اماکن مقدس مذهبی و همچنین، حفاظت از اماکن دیپلماتیک و کنسولی وفق موازین حقوق بین‌الملل بسیار ضروری است.

روابط دو ملت ایران و سوریه پیشینه‌ای دیرینه دارد و همواره دوستانه بوده است و انتظار می‌رود این روابط با رویکرد حکیمانه و دوراندیشانه دو کشور براساس علایق و منافع مشترک و عمل به تعهدهای حقوقی بین‌المللی تداوم یابد. جمهوری اسلامی ایران با تأکید بر جایگاه سوریه به‌عنوان کشوری مهم و تأثیرگذار در منطقه غرب آسیا، از هیچ کوششی برای کمک به استقرار امنیت و ثبات در سوریه دریغ نخواهد کرد و بدین منظور به رایزنی‌های خود با همه طرف‌های اثرگذار به‌ویژه در منطقه ادامه خواهد داد. بدیهی است جمهوری اسلامی ایران ضمن رصد دقیق تحولات سوریه و منطقه و با در نظر گرفتن رفتار و عملکرد‌های بازیگران مؤثر در صحنه سیاسی و امنیتی سوریه، رویکرد‌ها و مواضع متناسب را اتخاذ خواهد کرد.

پیشروی مخالفان و سقوط دمشق

پس از سال‌ها جنگ داخلی و فشارهای بین‌المللی، مخالفان مسلح به‌طور ناگهانی و با سرعت زیادی توانستند کنترل بسیاری از شهرهای شمالی و جنوبی سوریه را به‌دست بگیرند. این حملات که از حلب آغاز شده بود، به‌سرعت به حماه و سپس به‌سمت دمشق پیشروی کرد. روز شنبه مخالفان مسلح توانستند کنترل شهر حمص را به‌دست بگیرند و در روز یکشنبه وارد پایتخت سوریه شدند. نیروهای دولتی در برابر این پیشروی‌ها نتوانستند مقاومت کافی از خود نشان دهند و مناطق مهمی چون زندان‌های صیدنایا و عدرا را از دست دادند.

از جمله مهمترین تحولات، تسلط نیروهای مخالف بر مناطق استراتژیک دمشق بود. گفته شده است در ساعات پایانی شب و بامداد یکشنبه، نیروهای مخالف وارد محله‌های مختلف پایتخت شدند و بدون هیچ مقاومتی، مناطق زیادی را تصرف کردند. این پیشروی‌ها به‌ویژه درحالی صورت گرفت که بسیاری از نیروهای ارتش سوریه از مناطق حساس عقب‌نشینی کرده و در حال تخلیه بودند.

در میان این تحولات، چندین گزارش از خروج بشار اسد از سوریه نیز منتشر شده است. منابع مخالف اعلام کرده‌اند اسد از طریق فرودگاه بین‌المللی دمشق که توسط ارتش تخلیه شده بود، کشور را ترک کرده است. برخی دیگر از  رسانه‌ها  نیز گزارش دادند هواپیمای اسد که روز شنبه از فرودگاه دمشق پرواز کرده بود، پس از یک تغییر مسیر غیرمنتظره، از صفحه رادار محو شد. این حادثه باعث شد گمانه‌زنی‌ها درباره احتمال سقوط هواپیما و کشته شدن اسد به‌شدت افزایش یابد.

روسیه: بشار اسد سوریه را ترک کرد و دستور انتقال مسالمت‌آمیز قدرت را صادر کرد

در همین رابطه، روسیه در بیانیه‌ای مهم اعلام کرد: بشار اسد پس از مذاکره با تعدادی از شرکت‌کنندگان در درگیری سوریه، ریاست‌جمهوری و سوریه را ترک و دستور انتقال مسالمت‌آمیز قدرت را صادر کرد. روسیه در این مذاکرات شرکت نکرد.

این وزارتخانه تأکید کرده است: ما با همه جناح‌های مخالف سوریه در تماس هستیم و خواستار احترام به عقاید همه اقوام و فرقه‌ها هستیم. ما از تلاش‌ها برای راه‌اندازی یک فرایند سیاسی جامع مطابق با قطعنامه ۲۲۵۴ که باتفاق آرا در شورای امنیت سازمان ملل متحد تصویب شد، حمایت می‌کنیم. در این بیانیه وزارت امور خارجه روسیه آمده است: ما از همه طرف‌ها می‌خواهیم فراخوانی برای دست کشیدن از خشونت و حل‌وفصل همه مسائل حاکمیتی با ابزارهای سیاسی صادر کنند. روسیه تأکید کرده است پایگاه‌های این کشور در سوریه در آماده‌باش هستند.

پیام نخست‌وزیر سوریه

نخست‌وزیر سوریه، «محمد الجلالی»، در پیامی اعلام کرد دولت سوریه آماده انتقال قدرت به هر رهبری است که مردم آن را برگزینند. او تأکید کرد سوریه باید به یک کشور عادی تبدیل شود و مردم بتوانند در انتخابات آزاد رهبر خود را انتخاب کنند. این بیانیه‌ها نشان می‌دهند دولت سوریه دیگر به‌طور کامل در اختیار بشار اسد نیست و کشور وارد مرحله‌ای جدید از تحولات سیاسی شده است.

واکنش‌های بین‌المللی به سقوط دمشق

سقوط دمشق و احتمال پایان دوران بشار اسد نه‌تنها در سطح داخلی سوریه بلکه در سطح بین‌المللی نیز بازتاب‌های گسترده‌ای داشته است. بسیاری از کشورهای عربی و غربی به تحولات اخیر در سوریه واکنش نشان داده‌اند.

ترکیه که یکی از کشورهایی است که مدت‌هاست با حکومت سوریه درگیر بوده، از سقوط اسد استقبال کرده است. وزیر خارجه ترکیه، هاکان فیدان، در واکنشی به تحولات اخیر اعلام کرد دوران بی‌ثباتی در سوریه به پایان رسیده است. او همچنین تأکید کرد تمامیت ارضی سوریه باید حفظ شود و نهادهای دولتی این کشور باید باقی بمانند. فیدان اعلام کرد ترکیه آماده است تا از ثبات در سوریه حمایت کند و همچنین بر لزوم برخورد یکسان با تمام اقلیت‌های سوری تأکید کرد.

آمریکا نیز همزمان با تحولات سوریه به نگرانی‌های خود درباره وضعیت داعش در این کشور پرداخته است. «جیک سالیوان»، مشاور امنیت ملی آمریکا، گفت ایالات متحده در تلاش است تا اطمینان حاصل کند که تحولات اخیر در سوریه باعث احیای داعش نشود و فاجعه انسانی در این کشور به وقوع نپیوندد. آمریکا همچنین از ائتلاف با نیروهای دموکراتیک سوریه و کردها برای مقابله با تهدیدات جدید در سوریه سخن گفته است.

رژیم صهیونیستی نیز باتوجه‌به تحولات جدید در سوریه، تحرکاتی در مرزهای خود به‌ویژه در منطقه جولان داشته است. ارتش اسرائیل اعلام کرده است به‌منظور تضمین امنیت ساکنان جولان و شهروندان اسرائیلی، نیروهای خود را در منطقه حائل مستقر کرده است.

وضعیت انسانی و اقتصادی سوریه

تحولات اخیر در سوریه تأثیرات زیادی بر وضعیت انسانی و اقتصادی این کشور داشته است. با سقوط پایتخت و غارت منابع و تأسیسات دولتی، وضعیت اقتصادی سوریه به‌طور جدی آسیب دیده است. بسیاری از مناطق در دمشق و دیگر شهرها تحت کنترل مخالفان قرار دارند و گزارش‌ها از هرج‌ومرج اقتصادی، غارت کالاها و کمبود شدید منابع به‌ویژه مواد غذایی و دارو حکایت دارند.

از سوی دیگر، بازگشایی زندان‌ها و آزادسازی هزاران زندانی سیاسی از زندان‌های دولتی نیز نگرانی‌هایی را ایجاد کرده است. این زندانیان به‌دلیل مخالفت با رژیم بشار اسد در زندان‌ها به‌سر می‌بردند و حالا با آزادی خود می‌توانند در تحولات سیاسی و نظامی سوریه نقش بیشتری ایفا کنند.

آینده سوریه و تحولات آتی

با سقوط رژیم بشار اسد و تحولات شدید سیاسی در سوریه، آینده این کشور به‌شدت مبهم است. به‌نظر می‌رسد سوریه وارد مرحله‌ای جدید از تحولات سیاسی و نظامی خواهد شد. مخالفان مسلح که اکنون کنترل پایتخت را در دست دارند، باید به فکر ایجاد یک دولت انتقالی با اختیارات اجرایی کامل باشند.

در همین حال، جامعه بین‌المللی نیز به‌دنبال یافتن راه‌حل‌هایی برای ایجاد ثبات در سوریه و جلوگیری از بروز بحران‌های جدید در این کشور است. بسیاری از کشورها بر لزوم برگزاری انتخابات آزاد و انتقال صلح‌آمیز قدرت تأکید کرده‌اند، درحالی‌که چالش‌های انسانی و اقتصادی همچنان به‌عنوان بزرگترین دغدغه‌ها باقی مانده‌اند.

سوریه در حال حاضر در نقطه‌ای حساس از تاریخ خود قرار دارد. سقوط رژیم بشار اسد و پیشروی مخالفان مسلح به پایتخت این کشور، نشان‌دهنده تحولی بزرگ در تاریخ معاصر سوریه است. وضعیت بشار اسد به‌طور قطعی مشخص نیست و آینده سوریه نیز به‌شدت وابسته به نحوه انتقال قدرت و تثبیت وضعیت سیاسی و اقتصادی این کشور خواهد بود. در این میان، جامعه بین‌المللی باید برای جلوگیری از فاجعه انسانی و احیای داعش، اقدامات جدی و هماهنگ اتخاذ کند.