«جاده ابریشم» نامی است که در سال ۱۸۷۷ «بارون فردیناند فون ریشتهوفن» جغرافیدان و جهانگرد آلمانی برای شبکه راه‌ها و جاده‌هایی به‌کار برد که از قرن دوم پیش‌ازمیلاد مسیر تجاری شرق به غرب بودند. بازرگانان و کاروان‌ها از چین ابریشم، سنگ‌های قیمتی، چای و ظروف چینی را به اروپا می‌رساندند و از آنجا شیشه و منسوجات و کالاهای تولیدی را به شرق بر‌می‌گرداندند. اما به‌ندرت پیش می‌آمد که کاروان و یا تاجری تمام این چهار هزار و ۶۰۰ کیلومتر را از چین تا اروپا طی کند بلکه در میانه راه و در سرزمین‌های دیگر مال‌التجاره را مبادله و معامله می‌کردند.
موزه بریتانیا سعی کرده است با برگزاری نمایشگاهی به بخشی از تاریخ جاده ابریشم از ژاپن تا اسکاتلند بپردازد. آغاز نمایشگاه جاده ابریشم با مجسمه کوچکی از بودا است که در دره سوات در پاکستان ساخته شده و هزاران کیلومتر دورتر از خاستگاهش و در سوئد در شمال اروپا پیدا شده است و پایان آن به اثری از دوره ساسانیان ختم می‌شود که در منطقه‌ای در جنوب‌غرب اسکاتلند کشف کرده‌اند.

گنجی در میان گنجی دیگر
آنچه در این نمایشگاه برای ایرانیان قابل‌توجه است، نمایش ظرف دَردار نقره‌ای از گنجینه گالووِی Galloway Hoard است. گنجینه‌ای که قدمت آن به ۹۰۰ میلادی و دوره وایکینگ‌ها بازمی‌گردد و باستان‌شناسان آن را در سال ۲۰۱۴ در جنوب‌غرب اسکاتلند یافتند. ظرف ایرانی را در دو لایه پارچه از جنس پشم و کتان با دقت پیچیده بودند و داخل آن ۲۷ قطعه نفیس از طلا و نقره شامل سنجاق‌سینه و دستبند و همچنین مهره‌های شیشه‌ای نادر مرتبط با دوره وایکینگ‌ها قرار داشت.
این ظرف خمره‌ای‌شکل است و روی درِ آن سه سر شیر طلایی قرار دارد. بر چهار طرف این ظرف تصویر آتشدان‌‌هایی نقش کرده‌اند؛ آتشدان زرتشتی، که یکی از ویژگی‌های مهم شمایل‌نگاری شاهنشاهی ساسانی است و روی سکه‌های آن دوره نیز دیده می‌شود. در دو طرف آتشدان‌ها نیز یوزپلنگ یا ببرهایی نقش شده است.

در بخشی که به ایران اختصاص دارد، آثاری از دوره ساسانیان و سامانیان دیده می‌شوند. از جمله سکه‌های رایج در ایران آن دوره، یعنی بین ۵۰۰ تا هزار میلادی، به نمایش گذاشته‌ شده‌اند. اولین سکه، درهم نقره‌ای است که در دسته سکه‌های عرب-ساسانی قرار دارد. روی این سکه منقوش به تصویر پادشاهی ساسانی -احتمالاً یزدگرد- بر پشت آتشدان زرتشتی است. سکه‌های ساسانی حتی۲۰۰ سال پس از فروپاشی شاهنشاهی ساسانی از خراسان تا اروپا در معاملات تجاری استفاده می‌شدند و نمونه‌هایی از آنها نیز در سوئد در سال ۲۰۰۶ کشف شدند.
از دیگر آثار ایران تکه‌پارچه ابریشمی با نقش «سنه مورو» است که در برخی منابع آن را سیمرغ ساسانی می‌نامند. این تکه‌پارچه در کلیسای سنت لیو St Leu پاریس تا انقلاب فرانسه نگهداری می‌شد. قدمت این تکه‌پارچه به حدود قرن ۸-۷ میلادی بازمی‌گردد؛ احتمالاً بخشی از هدیه یا غنیمتی برای کلیسا بوده است. در کنار این پارچه، جامی از جنس برنج نیز قرار دارد که آن را بعد از دوره ساسانیان ساختند و همان نقش سنه مورو یا سیمرغ روی آن نقش شده، اما دو قرن بعد از فروپاشی ساسانیان ساخته شده است.

از آثار دوره سامانیان می‌توان به یک کاسه سفالی سفید اشاره کرد با کتیبه‌ای به‌خط کوفی بر لبه آن که ساخت نیشابور در دوره سامانیان است. آثار سفالی این دوره بیشتر با کتیبه‌ای با مضمون دعا برای دارنده آن تزئین می‌شدند. در کنار این ظرف نیز اثری از گچبری‌های دوره سامانیان که ترکیبی از نقوش انتزاعی هندسی و گل و گیاه است، قرار دارد که بخشی از تزئینات بناهای سامانی است.
همچنین تک‌برگی از شاهنامه فردوسی با عنوان «پهلوانی دادن زال رستم را» که در قرن ۸ هجری نوشته و نگارگری شده است.

بخشی از نمایشگاه به نقشه، اسطرلاب و کتاب‌هایی درباره ستاره‌شناسی اختصاص دارد که در اینجا نیز ردی از ایران وجود دارد، نسخه‌ای از کتاب «صورالکواکب» نوشته «عبدالرحمان صوفی رازی» ستاره‌شناس برجسته قرن سوم هجری را به نمایش گذاشتند. این کتاب را می‌توان نسخه تصحیح‌شده «المجسطی بطلمیوس» دانست. از نکات قابل‌توجه این کتاب رسم ۴۸ صورت فلکی با ذکر مختصات طول و عرض آن‌هاست. زبان کتاب عربی است و در قرن هفتم خواجه نصیرالدین طوسی آن را به فارسی برگردانده است. این نسخه هم‌اکنون در کتابخانه بریتانیا نگهداری می‌شود.

ایران در سرزمین‌های دور
در بخش دیگر نمایشگاه که به ژاپن و شرق دور می‌پردازد، گردنبندی ساخته‌شده از مهره‌های شیشه‌ای از دوره ساسانیان به نمایش گذاشته‌‌اند که در۵۰۰ میلادی در ژاپن کشف شده است. در کنار آن نیز جامی شیشه‌ای با طرح لانه‌زنبوری قرار دارد که هنرمند ژاپنی «ایشیدا تامی» در سال ۲۰۰۷ به الهام از شیشه‌گران ساسانی ساخته است. شیشه‌گران هنرمندی که نمونه نفیس آثار آنها در گنجینه ارزشمند معبد شوسوئین موجود است. اهمیت این دو اثر از آن جهت است که اولی گسترش ارتباطات تجاری و فرهنگی میان تمدن‌های بزرگ آن دوره را نشان می‌دهد و دیگری اثری از تأثیرپذیری هنرمندان دوره معاصر از هنر ایران در دوره ساسانی است.

از دیگر نکات جالب و جذاب نمایشگاه دیدن نشانه‌هایی از ایران در آثار سایر کشورها و تمدن‌هاست. از آن جمله سنگ قبری مربوط به اقوام «سغدی» است که بر کیش زرتشتی بوده‌اند و مردگان خود را در دخمه‌ها رها می‌کردند و بعد از مهاجرت برخی از اشراف‌زادگانشان به چین بر منش چینی‌های مسیحی مردگانشان را دفن می‌کردند، اما روی سنگ گورشان نقوش مراسم تدفین زرتشتی را می‌توان دید. دیگر، نامه‌ای به خط فارسی-یهودی (دراصطلاح «فارسیهود» گفته می‌شود و نوشتاری بوده که یهودیان ایران بزرگ به‌کار می‌بردند و به‌این‌صورت بود که فارسی را با الفبای عبری می‌نوشتند) که در پرستشگاه بودایی دندان اویلیق در منطقه سین‌کیانگ چین کشف شده است و موضوع آن تجارت گوسفند یهودیان آسیای مرکزی در این منطقه است و همچنین به نقاشی‌‌های مانوی که ازویرانه‌های شهر قره‌خواجه Kocho نزدیکی «تورفان» کشف شده‌اند و از تأثیر دین مانوی که پیامبر آن ایرانی بوده است، در سرزمین‌های دورتر خبر می‌دهد.

در کنار آثار نفیسی که در نمایشگاه می‌توان دید، از تصاویر طبیعت کشورهای مختلف که در مسیر جاده ابریشم هستند، در طراحی بصری نمایشگاه استفاده کرده‌اند و اینجا نیز تصویری زیبا از دره‌های الموت ایران یادآور طبیعت زیبای کشورمان است. اگرچه کارشناسان و موزه‌دارن موزه بریتانیا به دوره زمانی کوتاهی از تاریخ جاده ابریشم پرداخته‌اند، اما نشانه‌های ایران و تأثیرگذاریش به چند اثر خلاصه شده است و تمرکز روی کشورهایی‌ است که در برگزاری آن نقش داشتند و آثاری از موزه‌های کشورشان به امانت داده‌اند.
این نمایشگاه با حمایت بنیاد توسعه هنر و فرهنگ ازبکستان، وزارت فرهنگ، ورزش و گردشگری چین، بنیاد بین‌المللی هنر و فرهنگ ژاپن و موزه ملی تاجیکستان و همکاری ۲۹ موزه و مجموعه از سراسر دنیا در موزه بریتانیا برگزار شده است. نمایشگاه جاده ابریشم از ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۴ تا ۲۳ فوریه ۲۰۲۵ به‌مدت پنج ماه ادامه دارد.