پارک لاله: تقاطع فضای عمومی و حوزهٔ عمومی

این روزها پارک های متعددی به عنوان های مختلف‌، حصارکشی شده‌اند‌، در میان آنها حصارکشی پارک قیطریه بیش از همه توجه افکار عمومی را جلب کرد و منجر به کارزاری با حدود ۱۵۰ هزار امضاء شد که آن را جزو فهرست کارزارهای پرامضا قرارداد. حدود یک‌ماه است که پارک لاله هم در ضلع جنوبی، روبه‌روی خیابان پورسینا و جنب غربی ایستگاه آتش‌نشانی، حصارکشی شده است. حصاری که در مورد ساخت‌و‌ساز آن در طول این مدت روایت‌های متناقض از ساختمان اداری شهرداری‌، فرهنگسرا تا مجتمع فرهنگی_هنری شنیده شد. 

این ساختمان هر چه باشد هم با قطع درختان تنومند و ارزشمند محدوده و تخریب فضای سبزش همراه است و هم تعدی به فضای باز عمومی است. پارک لاله یکی از فضاهای باز عمومی مهم شهر تهران و قلب شهر است که علاوه بر ارزش اکولوژیک، واجد ارزش‌های هویتی، تاریخی و مدنی برجسته است که گوشه‌ای از آن در مستند «قصه بلوار» (اثر داوود اشرفی) به نمایش گذاشته شده است. همین ویژگی‌های پارک لاله است که فضای عمومی آن را به حوزهٔ عمومی پیوند می‌دهد. حوزهٔ عمومی امکانی برای تعامل و تبادل و بیانگری است. نمود این هم‌پیوندی فضای عمومی و حوزهٔ عمومی را می‌توان در اعتراض خودجوش شهروندان (به ویژه زنان ورزشکار پارک) و شکل گیری دو کارزار همزمان حول موضوع با عنوان های «تعرض به بوستان‌ها را متوقف کنید» و «پارک‌خواری را متوقف کنید!» به خوبی مشاهده کرد. 

ویژگی حساسیت و اعتراض به ساخت‌و‌ساز در پارک لاله آن است که برخلاف قیطریه‌، مسئله دربارهٔ مسجد نیست و شهروندان با هرگونه ساخت‌و‌ساز غیرمجاز و خدشه به فضای باز عمومی و فضای سبز مخالفند حتی اگر در قالبِ خدمات عمومی مانند فرهنگسرا باشد. این فعال بودن حوزهٔ عمومی در رابطه با مفهومی است که جامعه‌شناسانی چون «سعید مدنی» آن را در قالبِ «جامعهٔ جنبشی» توصیف کرده‌اند و به نظر می‌رسد پس از یک دوره کوتاه مدت فروبستگی و رخوت اجتماعی و سیاسی، مجدد شاهد فعال شدن جامعه هستیم. داده‌کاوی اخیر «محمد رهبری» (پژوهشگر) نیز مؤید همین امر است. 

جدا از ساحت سیاسی موضوع، شهروندان تهران در گروه‌های مختلف بارها تجارب کنشگری فعال خود برای «حق به شهر» را در تجمعات و اشکال مختلف اعتراض میدانی نشان داده‌اند که فارغ از نتایج آن (نمونه‌های موفق و ناموفق) قوت و قدرت حیات مدنی شهر را به رخ کشیده‌اند، پدیده‌ای که می‌تواند برای پارک لاله نیز در صورت برچیده نشدن حصار و لغو طرح ساخت‌و‌ساز‌، تکرار شود‌.