جهان با بحران انرژی دست و پنجه نرم می‌کند و همین باعث شده تا فعالان اقتصادی با دیده‌ای نگران به آینده فعالیت‌های خود نگاه کنند. با این‌حال آژانس جهانی انرژی می‌گوید که منابع انرژی تجدیدپذیر مانند نیروگاه‌های خورشیدی فتوولتاییک و بادی بزرگترین افزایش سالانه در تولید برق را رقم خواهند زد. همچنین موسسه «راک مانتن» نیز گزارش کرده که نیروگاه‌های خورشیدی و بادی تا سال ۲۰۳۰ قادرند بیش از یک‌سوم انرژی جهان را تولید کنند. این خبر خوبی برای فعالان اقتصادی است.

گزارش آژانس جهانی انرژی (IEA) که در بهمن سال ۱۴۰۱ منتشر شد نشان می‌دهد که در سال جاری میلادی افزایش ظرفیت تولید برق تجدیدپذیر جهان تا یک‌سوم افزایش خواهد یافت. این آژانس، افزایش قیمت سوخت‌های فسیلی و از سوی دیگر نگرانی‌ها بابت امنیت انرژی را مهمترین محرک در اتخاذ سیاست‌های پیشرو برای توسعه سریع نیروگاه‌های خورشیدی فتوولتائیک و بادی دانسته است. همچنین پیش‌بینی شده در سال‌آینده نیز کل ظرفیت تولید برق تجدیدپذیر از مرز چهار هزار و ۵۰۰ گیگاوات بگذرد که این میزان، معادل برق تولیدی در دو کشور چین و ایالات متحده است.
افزایش ظرفیت تولید برق تجدیدپذیر در سال ۲۰۲۳ به بیش از ۴۴۰ گیگاوات خواهند رسید که بزرگترین افزایش تولید تاکنون است. تجدیدپذیرها در پاسخ به بحران انرژی، رشد خود را در اروپا شتاب می‌دهند و سیاستگذاری‌های جدید نیز در دو سال آینده به افزایش قابل توجه تولید برق تجدیدپذیر در ایالات متحده و هند کمک می‌کنند. در عین حال، چین نیز در حال تثبیت جایگاه برتر خود است. این کشور سهم خود از افزایش ظرفیت تولید برق تجدیدپذیر جهان در سال‌های ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ را تقریباً به ۵۵ درصد خواهد رساند.

آژانس جهانی انرژی: در بسیاری کشورها افزایش قیمت برق منجر به رشد سریع‌تر نیروگاه‌های خورشیدی فتوولتاییک در خانه‌ها می‌شود که به مصرف‌کنندگان کمک می‌کند هزینه‌های انرژی خود را کاهش دهند

«فاتح بیرول»، مدیر اجرایی IEA می‌گوید: «نیروگاه‌های خورشیدی و بادی با رشد سریع، اقتصاد جهانی جدید در حوزه انرژی را رهبری می‌کنند. در سال جاری، جهان قرار است مقداری بی‌سابقه از منابع تجدیدپذیر را به سیستم‌های برق اضافه کند که به تنهایی بیشتر از ظرفیت تولید برق کل آلمان و اسپانیا است.» او اضافه می‌کند: «بحران انرژی جهانی نشان داده است که تجدیدپذیرها نه فقط برای تولید انرژی پاک، بلکه برای امنیت انرژی و مقرون به‌صرفه بودن آن بسیار حیاتی هستند. دولت‌ها برای استفاده سریعتر از این انرژی‌ها در تلاش هستند اما دستیابی به رشد سریع و قوی، به معنای رفع چالش‌های اساسی است. سیاست‌ها باید با توجه به شرایط بازار تغییر کنند و ما باید شبکه‌های برق را بهبود و گسترش دهیم تا بتوانیم از ظرفیت بزرگ انرژی خورشیدی و بادی بهره‌برداری کامل کنیم.»
رشد دوبرابری انرژی خورشیدی
ظرفیت‌های جدید برای تولید برق تجدیدپذیر از نیروگاه‌های خورشیدی فتوولتائیک دو‌سوم افزایش ظرفیت تولید برق تجدیدپذیر در سال جاری را تشکیل می‌دهد و قرار است در سال ۲۰۲۴ نیز ادامه یابد. گسترش نیروگاه‌های خورشیدی فتوولتاییک بزرگ، با رشد سیستم‌های کوچکتر همراه است. در بسیاری کشورها افزایش قیمت برق منجر به رشد سریع‌تر نیروگاه‌های خورشیدی فتوولتاییک در خانه‌ها می‌شود که به مصرف‌کنندگان کمک می‌کند هزینه‌های انرژی خود را کاهش دهند. در عین حال، آژانس پیش‌بینی می‌کند که ظرفیت در همه قسمت‌های تولید برق خورشیدی فتوولتائیک تا سال ۲۰۲۴ بیش از دو برابر شود یعنی به عدد یک هزار گیگاوات برسد که در رأس آن چین قرار دارد. همچنین تولید برق تجدیدپذیر به روش‌های مختلف در ایالات متحده، هند و اروپا نیز افزایش می‌یابد. با نگاهی به این روند مشخص می‌شود که جهان تا سال ۲۰۳۰ ظرفیت تولید برق خورشیدی فتوولتائیک کافی خواهد داشت تا به راحتی به سناریوی IEA برای انتشار صفر گازهای گلخانه‌ای در سال ۲۰۵۰ روبرو شود.

با توسعه تولید انرژی تجدیدپذیر، قیمت تمام‌شدهٔ هر مگاوات-ساعت برق خورشیدی به ۲۰ دلار کاهش خواهد یافت در حالی که هم‌اکنون این رقم ۴۰ دلار است

انرژی بادی؛ توسعه پس از کرونا
اما از سوی دیگر افزایش تولید برق از باد، پس از چند سال دشواری که منجر به کاهش رشد آن شد، در سال ۲۰۲۳ با رشد تقریباً ۷۰ درصدی نسبت به سال گذشته افزایش خواهد یافت. محدودیت‌های کرونا در چین و مشکلات زنجیره تأمین در اروپا و ایالات متحده باعث اختلال در انجام پروژه‌ها شده بود و همین موضوع، تأخیر در توسعه انرژی بادی را رقم زده بود. با این حال، رشد بیشتر تولید برق بادی در سال ۲۰۲۴ وابسته به دولت‌هاست. اینکه آیا آنها می‌توانند با سیاستگذاری برای رفع چالش‌های مربوط به صدور مجوزها و ایجاد بازارهای اقتصادی در این حوزه، پشتیبانی بهتری از تولید برق بادی داشته باشند.
برخلاف نیروگاه‌های خورشیدی فتوولتاییک، زنجیره تأمین توربین‌های بادی نمی‌تواند در میان‌مدت، سرعت کافی را برای هماهنگی با تقاضای رشد سریع داشته باشد. این موضوع به دلیل افزایش قیمت کالاهای اولیه و از طرفی چالش‌های زنجیره تأمین است که سودآوری تولیدکنندگان را کاهش می‌دهد.
بحران اوکراین؛ فرصت افزایش تولید در اروپا
پیش‌بینی‌های افزایش ظرفیت تولید برق تجدیدپذیر در اروپا پس از حمله روسیه به اوکراین، تا ۴۰ درصد افزایش یافته است. این تنش نظامی باعث شده کشورهای مختلفی از جمله آلمان، ایتالیا و هلند برای کاهش وابستگی به گاز طبیعی روسیه تلاش کنند چراکه افزایش قیمت برق تولید شده از گاز، انگیزه‌های مالی زیادی برای استفاده از نیروگاه‌های خورشیدی خانگی به وجود آورده است. علاوه بر این، سیاست‌های حمایتی در بازارهای کلیدی اروپا به خصوص در آلمان، ایتالیا و هلند نیز این افزایش تولید را رقم خواهد زد.
تخمین زده می‌شود افزایش ظرفیت تولید برق خورشیدی فتوولتائیک و بادی و جایگزینی آن با سوخت فسیلی گران‌قیمت، تا سال ۲۰۲۳ صرفه اقتصادی ۱۰۰ میلیارد یورویی برای تولید کنندگان اروپایی به همراه داشته است. آنطور که IEA گزارش کرده، در سال ۲۰۲۲ که این افزایش تولید برق تجدیدپذیر رخ نداده بود، قیمت عمده برق حدود هشت درصد بیشتر بود.
اگرچه رقابت‌پذیری برق بادی و نیروگاه‌های خورشیدی فتوولتائیک از سال گذشته بهبود یافته است، اما آژانس می‌گوید که سیاست‌های دولت‌ها باید شرایط بازار را به‌خصوص برای حراجی‌های انرژی تجدیدپذیر تغییر دهد. این حراجی‌ها در سال ۲۰۲۲ با نسبت ۱۶ درصد ناکام ماندند. علاوه بر این، آژانس می‌گوید که سیاست‌ها باید بر تأمین برنامه‌ریزی و سرمایه‌گذاری به موقع در شبکه‌های برق تمرکز کنند تا بتوانند بخش زیادی از تولید برق تجدیدپذیر در سیستم‌های برق یکپارچه را امن‌تر و به‌‌صرفه‌تر کنند. در سال‌های آینده، کشورهای متعددی در اروپا، از جمله اسپانیا، آلمان و ایرلند، سهم ترکیبی نیروی بادی و نیروگاه‌های خورشیدی فتوولتائیک را در تولید سالانه کل برق خود به بیش از ۴۰ درصد افزایش خواهند داد.
توسعه تجدیدپذیرها قیمت انرژی را می‌شکند
اما چند روز قبل نیز موسسه آمریکایی «راکی مانتن» (Rocky Mountain Institute) اعلام کرد که تا سال ۲۰۳۰ پروژه‌های بادی و خورشیدی قادر به تولید بیش از یک سوم از برق جهان خواهند بود. از نظر این موسسه، چنین توانایی نشان‌دهنده آن است که بخش انرژی در جهان قادر است تا تغییرات لازم برای دستیابی به اهداف اقلیمی و کاهش تولید گازهای گلخانه‌ای در تولید برق را انجام دهد.
گزارش راکی‌ مانتن از رشد چشمگیر بخش انرژی به این معناست که پیش‌بینی می‌شود حداقل ۳۳ درصد از برق تولیدی جهان در نیروگاه‌های بادی و خورشیدی تولید شود در حالی که هم‌اکنون این عدد حدود ۱۲ درصد است. چنین رشدی، منجر به کاهش تولید انرژی از سوخت‌های فسیلی و همچنین ارزان شدن قیمت برق می‌شود.
راکی مانتن یک سازمان غیرانتفاعی است که در حوزه انرژی‌های پاک فعالیت می‌کند. گزارش این سازمان با همکاری صندوق «زمین بزوس» تدوین شده است. زمین بزوس نیز نام صندوقی ۱۰ میلیارد دلاری است که «جف بزوس» مالک شرکت آمازون با هدف حمایت از راهکارهای مقابله با تغییر اقلیم راه‌اندازی کرده است.
راکی مانتن گزارش کرده که در حال حاضر در بسیاری از کشورها برق خورشیدی ارزان‌ترین شکل تولید برق است که با اجرای پروژه‌های بیشتر و توسعه اقتصادی در این حوزه، قیمت تمام‌شدهٔ هر مگاوات-ساعت برق خورشیدی به ۲۰ دلار کاهش خواهد یافت. این در حالی است که هم‌اکنون این رقم ۴۰ دلار است.
«کینگزمیل باند»، مدیر ارشد راکی مانتن می‌گوید: «توسعه انرژی تجدیدپذیر سریع، ایمنی و استقلال بیشتری را در تامین انرژی فراهم می‌کند. همچنین در بلند مدت، با سقوط ناگهانی قیمت این نوع انرژی روبرو خواهیم بود چرا که این یک فناوری ساخته ماست و هر چه بیشتر مورد استفاده قرار گیرد، هزینه آن نیز کمتر می‌شود»