سند الگوی کشت در حالی قرار است از هفته آینده به اجرا درآید که چشم‌انداز ترسیمی سخنگوی صنعت آب ایران برای کشت پاییزه خوب نیست. در حالی که «فیروز قاسم‌زاده» استان‌های اصفهان، خوزستان و ایلام و همچنین دیگر استان‌های فلات مرکزی را با محدودیت آب برای کشت پاییزه توصیف کرد وزیر جهاد کشاورزی روز شنبه گفته بود از هفته آینده قراردادهای سند الگوی کشت را با حضور رئیس‌ جمهور منعقد و این برنامه را اجرایی می‌کند. گرچه سخنگوی صنعت آب کشور از اصلاح اعداد مربوط به آب در سند الگوی کشت خبر داد اما توضیحات او از ابهام‌های این سند نکاست.

۱۸ کلانشهر ایران درحالی باید در مصرف آب مدیریت کنند که ساعت‌های اوج مصرف به ویژه در زمان نماز امکان تخلیه مخازن آب شرب و بهداشت وجود دارد و در صورتی که مخازن تخلیه شود برگرداندن آن‌ها به مدار کار ساده‌ای نیست. این در حالی است که «علی‌اکبر محرابیان» وزیر نیرو جمعه گذشته گفته بود آب شهرهایی چون تهران، مشهد و اصفهان به سختی تأمین می‌شود. «فیروز قاسم‌زاده» سخنگوی صنعت آب کشور که در جمع خبرنگاران سخن می‌گفت باز هم تلاش کرد تأکید کند نام شهری را به زبان نیاورد و در نهایت بر این نکته تاکید کند که «تمام کلانشهرهای ایران باید در مصرف آب مدیریت کنند.» به گفته او تأمین آب شرب و بهداشت مردم نقاط مختلف با وجود پاییز خشک و استمرار خشکسالی‌های گذشته کار سختی نیست اما حفظ پایداری شبکه به ویژه در ساعات اوج مصرف و زمان اذان صبح، ظهر و مغرب به دلیل افزایش مصرف نگران‌کننده است زیرا در صورتی که مخازن آب تخلیه شود دوباره بازگرداندن آن‌ها به مدار کار ساده‌ای نیست.
دومین نشست خبری «فیروز قاسم‌زاده» در سال آبی ۱۴۰۲-۱۴۰۱ با حضور خبرنگاران در حالی برگزار شد که ۱۴ روز از رونمایی سند الگوی کشت توسط وزیر جهاد کشاورزی و محمد مخبر معاون اول رئیس‌ جمهور سپری شده و هنوز به جز یک پاورپوینت ۱۹ صفحه‌ای هیچ اطلاعاتی از آن در دسترس نیست. سندی که سخنگوی آب کشور نیز می‌گوید آن را ندیده است و از مفاد آن بی‌خبر است.

ورودی به مخازن سدها در سال آبی جدید تا دومین روز آبان 880 میلیون مترمکعب و خروجی از مخازن سدها یک میلیارد و 950 میلیون مترمکعب بوده که به ‌ترتیب نسبت به سال گذشته 12 درصد و 11 درصد کاهش داشته‌اند؛ همچنین میزان ورودی آب به سدها در مقایسه با متوسط 5 سال اخیر، کاهشی 30 درصدی را نشان می‌دهد

دیروز قاسم‌زاده ۲۱ پرسش خبرنگاران در مورد مسائل مربوط به آب کشور را پاسخ گفت و برخلاف جلسه‌های پیشین که احوال دریاچه ارومیه پرسیده می‌شد در این نشست درباره این زیست‌بوم در خطر سوالی مطرح نشد.
«دلیل افزایش مصرف آب در تهران»، «استفاده از مخزن سد دز برای طرح غدیر»، «پر کردن استخرها در تهران»، «چگونگی مواجهه با مشترکان پرمصرف و بدمصرف»، «طعم، مزه و بوی آب تهران»،‌ «وضعیت آب همدان»، «آخرین وضعیت آب ژرف در سیستان»، «چگونگی برنامه‌ریزی برای وضعیت کنونی آب»، «چرایی عدم برگزاری مانور قطع آب برای اطلاع‌رسانی وضعیت به مردم»، «سند الگوی کشت و بارگذاری بر خوزستان»، «تعرفه آب و بهای تمام شده یک مترمکعب آب»، «شکایت از مدیران بخش آب در دولت قبل»، «بازار آب»، «میزان مصرف آب در بخش کشاورزی» از جمله محورهایی بود که خبرنگاران درباره آن از سخنگوی صنعت آب سوال پرسیدند.
۵ برابر آورد رودخانه کرج
سخنگوی صنعت آب کشور در حالی بر دقت بر مدیریت مصرف آب در همه کلانشهرهای ایران تأکید کرد که میزان توزیع آب در تهران را ۴۰ تا ۴۵ متر مکعب بر ثانیه اعلام کرد. به گفته او این میزان دستکم ۵ برابر آورد رودخانه کرج است.
«فیروز قاسم‌زاده» در توصیف چگونگی تأمین آب شرب و بهداشت کشور با اشاره آنچه وزیر گفته بود «آب شهرهایی چون تهران، مشهد و اصفهان به سختی تأمین می‌شود» عنوان کرد: با توجه به میزان جمعیتی که در کلانشهرها ساکن هستند از نظر برنامه‌ریزی برای تأمین آب و برخلاف شرایط خشکسالی موجود کار سختی پیش رو نداریم اما مهمترین دغدغه در تأمین آب ساعات اوج مصرف است.
او از رسانه‌ها خواست تا به مردم نسبت به میزان مصرف در ساعات ۹ تا ۱۱ صبح، ۲ تا ۴ بعدازظهر و ۹ تا ۱۱ شب و همچنین زمان اذان صبح، ظهر و مغرب هشدار داده و به مدیریت منابع آب کمک کنند. قاسم‌زاده در این‌ باره توضیح داد: اگر در ساعات اوج مصرف مخازن تخلیه شوند دچار ناپایداری می‌شویم. گرچه به لحاظ حجمی مدیریت منابع آب برای تأمین آب شرب و بهداشت انجام شده و با توجه به حساسیتی که در کلانشهرها وجود دارد لازم است مردم در این زمان‌ها باید توجه بیشتری به مصرف داشته باشند.
مانور، وظیفه وزارت نیرو نیست
سخنگوی صنعت آب کشور در پاسخ به این پرسش که برای مدیریت بهینه مصرف آب در ۱۳۲ شهر دارای ریسک در زمینه تأمین آب چرا مانورهایی برگزار نمی‌کنید تا مردم نسبت به این موضوع حساسیت بیشتری به خرج دهند گفت: مانور عملیاتی در حوزه وظیفه وزارت نیرو نیست و باید سازمان مدیریت بحران کشور برای این کار برنامه‌‌ریزی کند. با این حال وزارت نیرو در حد وظایف خود مجموعه‌ اقداماتی برای این مهم انجام داده و در عین حال به یکی از مصوبه‌های هیئت وزیران مبنی بر قطع آب مشترکان بدمصرف هم عمل می‌کند.
او دراین‌باره به قطع آب مشترکان بدمصرف اشاره کرد و افزود: آب ۲ هزار و ۸۰۰ مشترک بدمصرف آب در کلانشهر تهران برای ساعت‌هایی در روز قطع شد؛ قطع آب این مشترکان با هدف تغییر در رفتارهای مصرفی انجام شده است.
الگوی کشت و نظرات وزارت نیرو
فیروز قاسم‌زاده با اشاره به این نکته که خودش سند الگوی کشت را ندیده و نمی‌داند پیوست اجتماعی و فرهنگی دارد یا خیر گفت: الگوی کشت سندی بود که وزارت جهاد کشاورزی آن را ارائه کرد و وزارت نیرو تأکید داشت باید شاخص‌های مورد نظر این وزارتخانه در آن باید لحاظ شود. به همین دلیل هم رونمایی از این سند به تعویق افتاد. پس از برگزاری جلسات مشترک بین کارشناسان دو وزارتخانه‌ بر دو موضوع مهم یعنی کاهش ۱۷ درصدی مصرف آب و لحاظ کردن میزان مصرف آب بر مبنای جدول‌های آب برنامه‌ریزی با برش ۳۱ استان تأکید شد و از این وزارتخانه خواستیم که سند الگوی کشت نباید با این دو موضوع در تعارض باشد.
سخنگوی صنعت آب با اشاره به اینکه در نهایت موارد مورد نظر وزارت نیرو تأمین شد و قرار است این سند سریعاً به اجرا درآید توضیح داد: اعمال آنچه مورد نظر وزارت نیرو بود کار پیچیده‌ای نبود و با توجه به سند سازگاری با کم‌آبی به توافق در بخش آب این سند رسیدیم تا کاهش مصرف آب در آن محقق شود.
بارکشی بیشتر از خوزستان
پرسش دیگری که خبرنگار روزنامه «پیام ما» درباره الگوی کشت و سندی که وزارت جهادکشاورزی تدوین کرده مربوط به بارگذاری بر استان خوزستان بود. قاسم‌زاده در پاسخ به این پرسش که چرا در ۵ گروه از ۶ گروه کشاورزی اصلی خوزستان در صدر بارگذاری‌ها قرار دارد گفت: این خطه از مناطقی است که آب زیاد دارد و ۴۵درصد از مجموع آب‌های سطحی کشور در آن واقع است. از سوی دیگر این استان خاک حاصلخیزی دارد و بنابراین طبیعی است که تصمیم‌گیران در وزارت جهاد کشاورزی بیشتر به آن توجه کنند. بنابراین در بسیاری موارد امکان بهره‌برداری از آب و خاک در خوزستان با سایر نقاط قابل مقایسه نیست.
سخنگوی صنعت آب کشور در پاسخ به این پرسش که وضعیت تالاب هورالعظیم در خوزستان وخیم است و تالاب شادگان نیز حقابه مناسبی دریافت نکرده بنابراین زیست‌پذیری خوزستان با بروز ریزگردها مخدوش شده و عملاً تنفس سخت شده است گفت: براساس میزان منابع و مصارف سدها که در سازمان برنامه و بودجه هم به تصویب رسیده است تأمین آب شرب اولویت استراتژیک دارد و مابقی مصارف اعم از کشاورزی، صنعت و محیط زیست در اولویت‌های بعدی تأمین قرار دارد و ما نیز طبق همین چارچوب عمل می‌کنیم.
قاسم‌زاده در مواجهه با این چالش که وقتی حقابه‌های محیط زیستی جاری نشود به ویژه در شهری چون اهواز که تمام مناطق اطراف آن تالابی با بروز و ظهور ریزگردها مواجه می‌شویم و وقتی هوایی برای تنفس نباشد آب شرب به چه کار می‌آید توضیح داد: ما برای سایر مصارف به جز آب شرب و بهداشت برنامه قطع آب اعلام کردیم و حتی به بخش کشاورزی خیلی کمتر از شرایط پرآبی تخصیص دادیم. رهاسازی آب چنان بوده که هم خود رودخانه مدنظر بوده تا آلودگی‌های مسیر‌ آن برطرف شود و هم انتهای رودخانه و بخش تالابی.
اعدادی سوال برانگیز
یکی از اعدادی که سخنگوی صنعت آب کشور به آن اشاره کرد میزان مصرف آب کشاورزی در کشور است. او گفت براساس آخرین آمار احصا شده میزان مصرف‌آب در بخش کشاورزی ۸۸میلیاردمترمکعب از ۹۸ میلیارد مترمکعب آب استحصال شده در کشور است. این در حالی است که وزارت جهادکشاورزی در سند الگوی کشت میزان آب مصرفی در بخش کشاورزی را ۴۵میلیارد مترمکعب اعلام کرده بود. این عدد در پاورپوریت منتشره از سندالگوی کشت آمده بود و این بسیار کمتر از میزانی است که وزارت نیرو اعلام کرده است. همین موضوع نگرانی درباره مستندات سند الگوی کشت مورد ادعای وزارت جهاد کشاورزی را افزایش می‌دهد.
آخرین وضعیت آب کشور
فیروز قاسم‌زاده، آخرین وضعیت منابع آب کشور را نیز توصیف کرد و گفت: در مهر، عمدتاً بارش‌ها در نواحی شمالی بود و بارش‌های قابل‌توجهی در کشور نداشتیم؛ میزان بارش‌های مهرماه حدود 3 میلی‌متر بود که نسبت به مدت زمان مشابه سال قبل کاهشی 4درصدی و نسبت به متوسط بلندمدت در زمان مشابه، کاهشی 59 درصدی داشته است.
او با بیان اینکه «در چنین شرایطی ورودی به مخازن آب‌های سطحی و زیرزمینی کاهش می‌یابد»، گفت: ورودی به مخازن سدها در سال آبی جدید تا دومین روز آبان 880 میلیون مترمکعب و خروجی از مخازن سدها یک میلیارد و 950 میلیون مترمکعب بوده که به‌ترتیب نسبت به سال گذشته 12 درصد و 11 درصد کاهش داشته‌اند؛ همچنین میزان ورودی آب به سدها در مقایسه با متوسط 5 سال اخیر، کاهشی 30 درصدی را نشان می‌دهد.
او همچنین در توصیف شرایط موجود منابع آب کشور گفت: درحال حاضر 37 درصد مخازن سدهای کشور پر است؛ البته به‌طور معمول در انتهای شهریور و شروع پاییز، در حداقل تراز مخازن هستیم و این رقم در متوسط 5 سال اخیر 43 درصد بوده است که مقایسه با آمار امسال نشان می‌دهد در زمان حاضر حدوداً 6 درصد نسبت به متوسط 5 سال اخیر در شروع پاییز، کاهش حجم مخازن را تجربه می‌کنیم.
حدود 40 درصد از تأمین آب شرب تهران از منابع سطحی صورت می‌گیرد و در حال حاضر سدهای تهران 19 درصد پرشدگی دارند و این به معنای آن است که اگر بارشی نداشته باشیم برای ۱۰۰ روز آتی آب داریم. به گفته قاسم‌زاده این ۱۰۰ روز شامل نخستین ماه از زمستان هم می‌شود و همه نگاه‌های مسئولان برنامه‌ریزی متوجه آسمان است و دست به دعا برای نزولات جوی.
بی‌کیفیتی آب همدان تکذیب شد
سخنگوی صنعت آب همچنین در پاسخ به پرسشی درباره وضعیت آب همدان تصریح کرد: یکی از ایستگاه‌های پمپاژ آب دچار اشکال فنی شد که این اشکال برطرف شده است و در زمان حاضر هیچ‌گونه قطعی آب در همدان نداریم.
او همچنین تأکید کرد: دریافت آب بی‌کیفیت و لجنی در همدان را تکذیب می‌کنم و به‌هیچ‌وجه آب آلوده وارد شبکه آب همدان نشده است و کیفیت آب در این شهر، استاندارد و مطلوب است؛ همچنین در روزهای اخیر دانشگاه ابن‌سینا، بررسی‌هایی روی کیفیت آب همدان داشته است و نتایج این بررسی‌ها بر تأیید کیفیت آب، صحه گذاشته است.
سخنگوی صنعت آب در خصوص باروری ابرها در سال جاری گفت: سازمان باروری ابرها تشکیل شده است و مطالعاتی در این زمینه آغاز شده اما هنوز اقدامی صورت نگرفته است.