این گزارش که روز دوشنبه ۱۲ مرداد در «اکولوژیست» منتشر شده، نوشته «املی دیوید»، روزنامه‌نگار آزاد مقیم لبنان است. او در این گزارش، سرگذشت حافظان طبیعت لبنان را روایت می‌کند که هم‌زمان با ادامه جنگ، از حیات‌وحش، زمین‌های کشاورزی و زیست‌بوم‌های آسیب‌دیده حفاظت می‌کنند:

فریادهای شادی در یکی از صبح‌های ماه ژوئن، در ساحل عمومی «جبیل» در شمال بیروت، بلند شد. «آهای! تخم لاک‌پشت‌ها را پیدا کردیم!» میان جت‌اسکی‌های رهاشده و صندلی‌های پلاستیکی، گروه کوچکی از داوطلبان روی شن‌های سفید زانو زده بودند. آن‌ها کمتر از یک ساعت پس از آغاز جست‌وجو، به یک دسته تخم لاک‌پشت دریایی رسیدند.
کشف شگفت‌انگیزی بود. در طول شب، لاک‌پشتی ماده از گونه «سرخ‌سر» خود را به ساحل رسانده و آنجا تخم‌گذاری کرده بود. اما با روشن‌شدن هوا، نوار ساحلی پر از شناگران، موج‌سواران و گردشگرانی بود که برای تعطیلات به آنجا آمده بودند.

«میشل کوری»، نجات‌غریقی که این لانه را پیدا کرد، به یاد می‌آورد: «آن روز صبح، گودالی بزرگ در شن‌ها دیدم و اول فکر کردم کسی درونش افتاده است. بعد تصاویر دوربین امنیتی را بررسی کردم و لاک‌پشت را دیدم.»

نجات‌غریق ۱۸ساله بلافاصله با موج‌سوارانی تماس گرفت که «رامی خشاب»، یکی از شناخته‌شده‌ترین نجات‌دهندگان حیات‌وحش لبنان، را می‌شناختند و از او کمک خواستند. رامی برای سازمان‌دهی عملیات جست‌وجو به آن‌ها پیوست. گروه پس از آنکه با دقت محل لانه را مشخص کرد و تعداد تخم‌ها را شمرد، اطرافش را که تقریباً زیر جت‌اسکی‌های پارک‌شده قرار داشت، حصارکشی کرد. داوطلبان هر روز از این لانه مراقبت می‌کنند تا زمانی که بچه‌لاک‌پشت‌ها از تخم بیرون بیایند.

خشاب می‌گوید: «ده سال پیش این میزان آگاهی وجود نداشت. آن زمان، بسیاری از لانه‌ها اصلاً گزارش نمی‌شدند.»

در شرایط عادی، او فصل تخم‌گذاری را در ساحل منصوری در جنوب لبنان می‌گذراند که یکی از مهم‌ترین زیستگاه‌های تخم‌گذاری لاک‌پشت‌های دریایی در معرض خطر انقراض در این کشور است. اما امسال، جنگ ادامه‌دار میان حزب‌الله و اسرائیل، به‌ویژه حملات ارتش اسرائیل، این کار را دشوار کرده است.

«مونا خلیل» عقب‌نشینی نکرد

در چهارم ژوئن، «مونا خلیل»، فعال شناخته‌شده حفاظت از طبیعت، در خانه‌اش، «خانه نارنجی» واقع در ساحل منصوری، بود که اسرائیل این ساختمان را هدف قرار داد. او همراه با خدمتکار خانه‌اش، هاوی، به‌شدت مجروح و به بیمارستان منتقل شد، اما در ۱۹ ژوئن در همان بیمارستان جان باخت.

خلیل دهه‌ها از زندگی خود را وقف حفاظت از لاک‌پشت‌های دریایی لبنان کرده بود. او اغلب خود لانه‌ها را پیدا می‌کرد، به داوطلبان آموزش می‌داد، از بچه‌لاک‌پشت‌ها مراقبت و روند خروج آن‌ها از تخم را پیگیری می‌کرد و از کسانی که علاقه‌مند بودند با این بخش از تنوع زیستی لبنان آشنا شوند، استقبال می‌کرد.

با تشدید جنگ در سال ۲۰۲۴، مونا خلیل هم مثل بسیاری از ساکنان جنوب لبنان به اجبار آواره شد. با اینکه در ۲۷ نوامبر، میان اسرائیل و حزب‌الله توافق آتش‌بس حاصل شد، این آتش‌بس بارها از سوی ارتش اسرائیل نقض شد.

در دوم مارس (۱۱ اسفند ۱۴۰۴)، پس از حمله آمریکا و اسرائیل به ایران، حزب‌الله موشک‌هایی به‌سوی شمال اسرائیل شلیک کرد. از آن زمان، واکنش خونین اسرائیل به مرگ بیش از ۴ هزار نفر و آوارگی یک میلیون نفر منجر شده است.

با وجود آتش‌بس جدیدی که از ۱۷ آوریل به اجرا درآمد، حملات اسرائیل همچنان هر روز ادامه دارد و بخشی از خاک لبنان هنوز در اشغال است.
در ماه ژوئن، چارچوبی برای صلح میان اسرائیل و لبنان، بدون حضور حزب‌الله، امضا شد و ارتش لبنان نیز استقرار خود را در برخی مناطق تحت‌اشغال آغاز کرده است. بااین‌حال، تاکنون چندین مورد درگیری و حادثه گزارش شده است.

با تشدید دوباره درگیری‌ها در ماه مارس، بسیاری از ساکنان جنوب لبنان منطقه را ترک کردند؛ اما مونا خلیل که دهه‌ها از حیات‌وحش ساحل منصوری حفاظت کرده بود، با وجود تهدیدها و بمباران‌های مکرر حاضر نشد ساحل را رها کند. مرگ او جامعه محیط‌زیستی لبنان را شوکه کرد. از چشم رامی خشاب، اکنون پیداکردن لانه‌های جدید فراتر از فعالیت حفاظتی، «نوعی درمان است؛ تعادلی است در برابر تمام آشوبی که در کشور جریان دارد.»

تلاش هدفمند برای کشتن فعالان محیط‌زیست

فعالان محیط‌زیست تأکید می‌کنند که مرگ خلیل رویدادی انفرادی نبود. از زمان تشدید جنگ در اکتبر ۲۰۲۳، بسیاری از حفاظتگران سرزمین لبنان کشته، ربوده یا تهدید شده‌اند.
«هشام یونس»، رئیس گروه محیط‌زیستی «جنوبی‌های سبز»، به اکولوژیست می‌گوید: «مردم با وجود خطر، بارها و بارها بازمی‌گشتند تا به حیوانات غذا بدهند، از حیات‌وحش محافظت کنند و از کندوهای زنبور عسل خود مراقبت کنند؛ چون احساس می‌کردند در قبال سرزمینشان مسئول‌اند.»

او خود دو تن از همکاران نزدیکش را از زمان آغاز درگیری‌ها از دست داده است. یونس می‌گوید: «آن‌ها بارها و بارها، هنگام انجام همین کارها کشته شدند.»

«اسامه فرحات» یکی از آن‌ها بود که پیش از کشته‌شدن در حمله هوایی اسرائیل در یکم مه ۲۰۲۵، تخریب‌های محیط‌زیستی و حملات با فسفر سفید اسرائیل در امتداد مرزهای جنوبی را مستند می‌کرد. «محمد سکاف»، عضو گروه جنوبی‌های سبز هم در ۳۱ مه ۲۰۲۶، زمانی که حمله اسرائیل خانه‌اش را ویران کرد، جان خود را از دست داد.

«رولاند ریاحی»، استادیار بوم‌شناسی سیاسی در دانشگاه آمریکایی بیروت، معتقد است کسانی که تخریب‌های محیط‌زیستی را ثبت و مستند می‌کنند، با خطرهای ویژه‌ای روبه‌رو هستند.

او می‌گوید: «هر کسی که تلاش می‌کند آنچه را در حال رخ‌دادن است، ثبت و مستند کند، به هدف تبدیل می‌شود؛ روزنامه‌نگاران، دانشگاهیان و پزشکان. آن‌ها در حال ثبت و ضبط ویرانی‌ای هستند که این جنگ به بار آورده است.»

نمونه دیگری از این خشونت، ترور روزنامه‌نگاری به نام «امل خلیل» در پی حمله اسرائیل در ۲۲ آوریل است.

این خبرنگار اهل جنوب لبنان، همراه با همکارش «زینب فرج»، در حال پوشش تحولات منطقه‌ای نزدیک به الطیری بود که خودرویی که مقابل آن‌ها حرکت می‌کرد، هدف حمله اسرائیل قرار گرفت. کمی بعد، خودروی آن‌ها نیز مورد اصابت قرار گرفت. این دو روزنامه‌نگار برای پناه‌گرفتن به خانه‌ای در همان نزدیکی رفتند که آن هم بمباران شد.

گروه‌های امداد که در ابتدا از رسیدن به محل حادثه بازمانده بودند، سرانجام توانستند فرج را از میان آوار بیرون بیاورند، اما پیش از آنکه بتوانند امل خلیل را نجات دهند، به‌دلیل تهدیدهای اسرائیل مجبور به عقب‌نشینی شدند. پیکر او بعدتر در همان روز پیدا شد.

وقتی در پنجم مه، «زینب خلیل»، خواهر امل، را در خانه‌شان ملاقات کردیم، او از امل به‌عنوان کسی یاد کرد که همیشه حیوانات را بر خودش مقدم می‌دانست.

بازداشت و ربایش کشاورزان

ارتش اسرائیل همچنین تلاش می‌کند در میان ساکنانی که تصمیم گرفته‌اند در منطقه بمانند، به‌ویژه کسانی که از زمین‌هایشان مراقبت می‌کنند، ترس ایجاد کند و آن‌ها را مرعوب کند.

در ماه مه، نیروهای اسرائیلی کشاورزانی را که اصالتاً اهل حلتا بودند، هنگام رسیدگی به باغ‌های زیتون در نزدیکی راشیا الفخار در جنوب لبنان، ربودند.

«بشار ابوسیفان» از اگری‌موومنت (Agrimovement)، سازمان لبنانی حامی کشاورزان، می‌گوید: «دیگر فقط زیرساخت‌های امنیت غذایی را هدف قرار نمی‌دهند. مردمِ این سرزمین را نشانه می‌گیرند. این روند دهه‌هاست که در لبنان، سرزمین‌های اشغالی فلسطین و سوریه ادامه دارد.»

بر اساس گزارش سازمان غیردولتی «لگال آگندا»، دست‌کم ۳۰ نفر که از خاک لبنان ربوده شده‌اند، همچنان در اسرائیل در بازداشت به سر می‌برند.

جنایت علیه محیط‌زیست

در جریان نخستین آتش‌بس، بین نوامبر ۲۰۲۴ تا مارس ۲۰۲۶، یازده نفر بازداشت شدند که یک چوپان و دو ماهیگیر در میانشان بودند. از دوم مارس، هشت نفر دیگر نیز ربوده شده‌اند؛ از جمله سه کشاورز اهل حلتا، روستایی با اکثریت جمعیت سنی در منطقه مرزی، و همین‌طور سه نیروی حزب‌الله.

از نگاه بسیاری از مؤسسه‌های محیط‌زیستی لبنان، کشتار، آدم‌ربایی و تخریب مداوم زمین‌ها و حیات، بخشی از کارزار گسترده «زمین سوخته» است؛ کارزاری که آن را مصداق اکوساید یا جنایت علیه محیط‌زیست می‌دانند.

از اکتبر ۲۰۲۳ تاکنون، بیش از ۵۰ هزار هکتار زمین، به‌ویژه در جنوب لبنان و دره بقاع، تحت تأثیر جنگ قرار گرفته است.

دیده‌بان حقوق بشر و عفو بین‌الملل، استفاده مکرر از فسفر سفید را در مناطق مسکونی و کشاورزی مستند کرده‌اند. سازمان‌های لبنانی همچنین از استفاده از علف‌کش‌ها، از جمله گلایفوسیت، در نزدیکی مرز خبر داده‌اند.

گروه‌های محیط‌زیستی معتقدند تخریب پی‌درپی جنگل‌ها، زمین‌های کشاورزی، تنوع زیستی و منابع آب باید بر اساس حقوق بین‌الملل، در شمار جرائم علیه محیط‌زیست قرار گیرد.

اما زندگی ادامه دارد

در ساحل رمیله که ۵۷ کیلومتری شمال منصوری است، «فادیا جمعه» به‌آرامی چوب‌های باریک بامبو را در شن فرو می‌کند. او که در پی جنگ آواره شده است، تلاش‌های خود برای حفاظت از لاک‌پشت‌های دریایی را در بخش دیگری از ساحل ادامه می‌دهد.

از سال گذشته تاکنون، هشت لانه شناسایی شده است. میله‌های بامبو به یافتن لانه‌های پنهان در زیر شن کمک می‌کنند. اگر زمین ناگهان نرم‌تر شود، اعضای گروه متوجه می‌شوند که یک لاک‌پشت در آنجا تخم گذاشته است. وقتی لانه‌ها در معرض خطر حضور گردشگران ساحل یا فرسایش قرار می‌گیرند، داوطلبان با دقت آن‌ها را به محل امن‌تری منتقل می‌کنند.

هرچه جمعه درباره این کار می‌داند، از مونا خلیل آموخته است. او می‌گوید: «چند سال پیش، مونا به ما گفت: “دیگر خیلی خسته شده‌ام. حالا دریا پیش روی شماست. به ساحل بروید، نشان دهید از عهده چه کارهایی برمی‌آیید و این راه را ادامه دهید.”»

حرف‌های مونا امروز حس مسئولیتی عمیق را میان دیگران به وجود آورده است. بر اساس گزارش گزارشگران بدون مرز، جمعه به‌دلیل فعالیت‌هایش از سوی گروه‌های مختلفی تهدید شده است. برای او، کشته‌شدن خلیل بخشی از یک کارزار گسترده‌تر علیه محیط‌زیست لبنان است.

او می‌گوید: «اسرائیل دقیقاً می‌دانست چه کسی را هدف قرار داده است. آن‌ها نمادی از حفاظت از محیط‌زیست را کشتند. مونا به‌طور نظام‌مند خسارت‌های محیط‌زیستی ناشی از هر جنگ اسرائیل را مستند می‌کرد.»

درحالی‌که بخش بزرگی از جنوب لبنان به‌دلیل ادامه حملات و اشغال نظامی اسرائیل همچنان دسترسی‌ناپذیر است، حفاظتگران و فعالان محیط‌زیست همچنان به ثبت تنوع زیستی، حفاظت از حیات‌وحش و نگهداری از بقایای زیست‌بوم‌هایی ادامه می‌دهند که جنگ به آن‌ها زخم زده است.

برای آن‌ها، در عملیات نجات یک دسته تخم لاک‌پشت، ماجرا فقط لاک‌پشت‌ها نیستند؛ این کار تلاشی است برای اینکه در دل ویرانی، حیات همچنان ادامه داشته باشد.