|پیام ما| مسئله کم‌آبی امروز یکی از مهم‌ترین مسائلی است که بشر در تمام نقاط دنیا با آن روبه‌رو است. اما آنچه در مطالعات جهانی بیش از محدودیت منابع بر آن تاکید می‌شود، موضوع مدیریت منابع آب است. امری که در مواقعی می‌توان این بحران را به اشکال مختلف تشدید کند. مطالعه‌ای که گروه بانک جهانی در 19 شهر کم‌آب دنیا انجام داده است، حاوی تجربیات و ابتکاراتی برای مواجهه با این مسئله جهانی است. اقداماتی که در برخی مواقع توانسته با مدیریت تقاضا، تغییر در رویکردهای تامین آب مثل بهره‌گیری از آب خاکستری و مواردی این‌چنین، مساله آب را مدیریت کنند.

گزارشی که بانک جهانی در خصوص تجربیات شهرهای مختلف دنیا در مواجهه با کم‌آبی منتشر کرده است، به گفته تدوین‌کنندگان آن یک مطالعه جامع در مورد مسائل مربوط به آب نیست پاسخ و ابزاری هم برای حل چالش‌هایی که شهرهای کم آب ممکن است با آن مواجه شوند ارائه نمی‌کند. بلکه بیشتر به دنبال افزایش آگاهی در مورد نیاز به تغییر الگو به ویژه در حوزه مدیریت آب شهری در شهرهایی است که با کمبود آب روبه‌رو هستند. تا از این طریق امنیت تامین آب شهری را در این شهرها بهبود پیدا کند.
مراکش؛ آبیاری زمین‌های گلف
یکی از شهرهایی که در این گزارش به آن اشاره می‌شود، مراکش است. شهری در دامنه کوه‌های اطلس، که با داشتن سالانه 10 میلیون گردشگر، پایتخت گردشگری و توریستی کشور مراکش محسوب می‌شود. مراکش از دیرباز با مسئله آب روبه‌رو بوده و یکی از کشورهای خشک و کم آب محسوب می‌شود. شهر توریستی مراکش در مقطعی با افزایش ناگهانی تقاضای آب روبه‌رو شد. بر اساس اطلاعات گزارش بانک جهانی، توسعه گردشگری در این شهر تامین آب آن را با چالش مواجه کرد. از آنجا که بخشی از اقتصاد کشور مبتنی بر گردشگری، به ویژه در زمینه ورزش گلف است، احداث بیش از 12 زمین گلف و استراحتگاه مربوط به آن، تعادل این شهر را در زمینه تامین آب به هم زد. اما مراکش با بازچرخانی آب و تصفیه فاضلاب (عمدتاً برای آب‌رسانی به زمین‌های گلف) با این بحران مواجه شد.
امان؛ تصفیه مجدد آب
امان پایتخت اردن شهر دیگری است که به عنوان شهری با بحران کم‌آبی مورد توجه قرار گرفته است. اردن یکی از کم آب‌ترین کشورهای دنیاست که به طور مداوم با تنش آبی روبه‌رو است. امان که پایتخت این کشور و بزرگترین شهر آن است، به دلیل افزایش آمار پناهندگان، به یکباره با افزایش جمعیت روبه‌رو شد. گزارش بانک جهانی می‌گوید فاصله بین عرضه و تقاضا برای آب هر روز در این شهر در حال افزایش است. راهکاری که در این شهر برای مواجهه با مساله آب به کار گرفته شد، اقدامات حفاظتی، تصفیه مجدد از آب بود که تا حدودی توانست کسری موجود را در تامین آب جبران کند. اردن سیاست‌هایی مثل شیرین‌سازی آب دریا و توسعه زیرساخت‌های انتقال آب را هم برای رفع این بحران در پیش گرفته است.
سنگاپور؛ مدیریت تقاضا
سنگاپور هم از جمله شهرهایی است که در این گزارش مورد بررسی قرار گرفته است. طبق بررسی‌های این گزارش در اوایل دهه 1960 سنگاپور برای اطمینان از دسترسی به منابع آب، دو قرارداد با جوهور -ایالتی در مالزی- امضا کرد. یکی از این توافقنامه‌ها در سال 2011 به پایان رسید و قرارداد دیگر که در حال حاضر بیش از نیمی از تقاضای آب سنگاپور را تامین می‌کند، در سال 2061 به پایان می‌رسد. وابستگی سنگاپور به جوهور برای تأمین آب آن، مالزی را تحت فشار سیاسی قرار داده است. سنگاپور در گذشته، با تنش آبی روبه‌رو بوده، اما با درک عمیق از وابستگی به آب برای بقای خود، در حال تحول عمیق در بخش آب با هدف خودکفایی کامل تا سال 2060 است. چالش‌های آب سنگاپور با چالش‌های توسعه مانند محدودیت زمین و طبیعت همراه است. رشد سریع اقتصادی، شهرنشینی و صنعتی شدن در سنگاپور بر همه ابعاد توسعه اثر می‌گذارد. هنگامی که سنگاپور در سال 1965 مستقل شد، حدود 80 درصد آب مورد نیاز خود را از جوهور وارد می‌کرد. ظرفیت ذخیره آب محلی بسیار محدود بود، زیرساخت‌های زهکشی و فاضلاب از دست رفته بود و خشکسالی‌های مکرر و سیل هم بر جمعیت و هم بر فعالیت اقتصادی تاثیر گذاشته بود. اما با پیشرفت سنگاپور، برنامه‌ریزی و اجرای پروژه‌های زیربنایی آب آسان‌تر شد. از سال 1960 تا 1970 سنگاپور بر توسعه پروژه‌هایی برای واردات آب و رفع تقاضای فزاینده تمرکز کرد. تلاش‌های بعدی منجر به ایجاد منابع آب‌رسانی محلی، ارائه خدمات بهداشتی برای جمعیت رو به افزایش و جمع‌آوری و تصفیه فاضلاب شد. در اواسط دهه 1980 بر توسعه حوضه‌های آبریز شهری و همچنین توسعه فناوری که منابع غیر متعارف آب را برای افزایش عرضه آب تولید می‌کرد، تمرکز کرد. بین سالهای 1960 تا 1970 ، سنگاپور برنامه‌های توسعه تامین آب توسط انگلیسی‌ها را ادامه داد و توسعه دو مخزن از سه مخزن موجود در حوضه آبریز مرکزی را آغاز کرد و طرح‌های رودخانه اسکودای و جوهور در جوهور توسعه یافت و به ترتیب تحت توافقنامه‌های آب 1961 و 1962 برای واردات آب وضع شد.
امروز سنگاپور برای مقابله با افزایش تقاضای آب و خشکسالی‌های احتمالی، همچنان بر راه‌حل‌های مهندسی برای عرضه تمرکز دارد. ساخت چندین کارخانه نمک‌زدایی و NEWater برای رسیدگی به افزایش تقاضا از جمله مواردی است که برای مدیریت آب شهری در مورد آن برنامه‌ریزی‌هایی صورت گرفته است. در بخش تقاضا ، تمرکز بر سیاست‌هایی در جهت کاهش تقاضای داخلی است. سنگاپور همچنین در حال بررسی راه‌حل‌های صنعتی آب، مانند خنک‌کننده آب دریا و حداکثر بازیابی آب در فرآیندهای تولید است.
نویسندگان این گزارش معتقدند مدیریت ناپایدار منابع آب منجر به از بین رفتن منابع استراتژیک در بسیاری از حوضه‌های اصلی آب در جهان شده است. روایات بسیاری از رقابت و درگیری بر سر آب، آثار آلودگی منابع آب و افزایش آلاینده‌های آب و همچنین تبعات مصرف ناپایدار آب در گوشه و کنار جهان در حال شکل‌گیری است.
با کاهش میزان منابع موجود آب، وابستگی کشورها به آب‌های وارداتی که خارج از کنترل آنها هستند، افزایش و توان آنها برای واکنش به شوک‌های منابع کاهش پیدا می‌کند. از مالت تا نامیبیا ، و از هند تا برزیل، با چشم‌انداز جمع آب صفر مواجه هستیم. منابع آب شهری از منابع محدود تامین می‌شود و در مواردی این تامین شدن به قیمت آسیب زدن به بهره‌برداران این منابع در نقاط دیگر اتفاق می‌افتد.
بسیاری از شهرها به اهمیت استراتژیک مدیریت سالم آب واقف هستند. اما در بهره‌گیری از تاسیسات آب شهری از اهمیت این موضوع غفلت می‌کنند.
مدل‌های مدیریت آب شهری اغلب بدون توجه به اصول پایداری منابع است. مشکلات مربوط به کیفیت پایین آب، پوشش خدمات پایین و ضعف زیرساخت‌ها از دیگر مسائلی است که در مدیریت آب شهری به چشم می‌خورد. در نتیجه این نگاه خطی در مدیریت منابع، بسیاری از شهرها وقتی با کمبود منابع آب مواجه می‌شوند در تلاش برای افزایش منابع آب، ضعیف عمل می‌کنند.
این گزارش تاکید می‌کند شهرهایی که با کمبود آب روبه‌رو هستند، در نبود مدیریت صحیح، وجود چالش‌های آبی می‌تواند بر کیفیت زندگی، سلامت عمومی و رشد فراگیر ساکنان آنها به ویژه جوانان و زنان تاثیر منفی بگذارد. کمبود آب در مناطق شهری می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای در وضعیت سلامت شهر داشته باشد و باعث بروز بیشتر بیماری‌های گوارشی در میان کودکان خردسال و آسیب به فعالیت‌های اقتصادی شود. این گزارش معتقد است در دورانی که مساله آب به اشکال گوناگون نمایان می‌شود، باید الگوی مدیریت منابع آب را از شیوه‌های خطی به سمت شیوه‌های پایدار و مدیریت یکپارچه هدایت کرد.