آمار تازه صندوق GGFR بانک جهانی نشان می دهد در سال ۲۰۲۰ که سال کم سابقه ای برای صنعت نفت و گاز بود، رتبه ایران در مشعل‌سوزی بار دیگر افزایش یافت که ظاهرا به دلیل افزایش تولید نفت بوده است. این در حالی است که در این سال همزمان با اوج گیری کرونا در جهان، تولید نفت هشت درصد و البته مشعل‌سوزی جهانی به میزان پنج درصد کاهش پیدا کرد. درست یک سال پیش از این اما آمار آژانس بین‌المللی انرژی ایران نشان می داد که کشور ما توانسته از رتبه سوم مشعل‌سوزی به رتبه چهارم برسد.

تا قبل از اینکه آسیب فلرها بر سلامت مردم و محیط زیست نمایان بشود، مشعل ها نماد پویایی صنعت بودند. فلرها در شهرهای جنوبی روشن‌اند؛ اهواز، بوشهر، بندرعباس، عسلویه و … فلر دودکش بلندی شبیه به کبریتی روشن است که در چاه های نفت، پالایشگاه‌ها، پتروشیمی‌ها و کارخانه‌های مواد شیمیایی برای سوزاندن گازها و مایعات اضافی قابل اشتعال و سمی تخلیه شده، بکار می‌رود و می‌تواند از بروز خطرات آتش سوزی و انفجار جلوگیری کند. امروز اما بررسی های نهادهای بین المللی نشان می‌دهد «فلرینگ» با سوزاندن 250 نوع ماده سمی، بر کیفیت هوا تاثیر می‌گذارد.
به همین دلیل است که کشورهای نفت خیز سعی می‌کنند از گاز همراه نفت در بازتولید نفت خام یا تولید محصولات دیگر استفاده کنند.
بنا بر برنامه ششم توسعه، دولت موظف بوده تا سال ۱۴۰۰ (پایان برنامه) دست کم ۹۰ درصد گازهای مشعل را مهار و کنترل کند اما این وعده به طور کامل انجام نشده و با وجود روند کاهشی فلرسوزی در جهان، ایران باز هم یک پله بالاتر رفته است.
گازهای مشعل بیشترین سهم را در انتشار گازهای گلخانه‌ای در صنایع نفت و گاز را دارند و ایران در سال ۲۰۰۹ نیز رتبه اول را در این زمینه در میان کشورهای اوپک به خود اختصاص داده بود.
روسیه، عراق، ایران
بر اساس گزارشی که بلومبرگ منتشر و ایسنا بازنشر کرده است، تولید نفت از ۸۲ میلیون بشکه در روز در سال ۲۰۱۹ به ۷۶ میلیون بشکه در روز در سال ۲۰۲۰ کاهش پیدا کرد و مشعل‌سوزی جهانی در همین مدت از ۱۵۰ میلیارد متر‌مکعب به ۱۴۲ میلیارد متر مکعب کاهش داشت. آمریکا در کاهش جهانی ۷۰ درصد سهم داشت و با کاهش هشت درصدی تولید نفت و زیرساخت جدید برای استفاده از گاز به منظور جلوگیری از سوختن آن، مشعل‌سوزی این کشور در سال ۲۰۲۰ به میزان ۳۲ درصد نسبت به سال ۲۰۱۹ کاهش یافت.
آمار ماهواره‌ای مشعل‌سوزی نشان داد روسیه، عراق، ایران، آمریکا، الجزایر، ونزوئلا و نیجریه هفت کشور رکورددار مشعل‌سوزی برای نهمین سال متوالی از زمان آغاز نخستین رصد ماهواره ای در سال ۲۰۱۲ مانده اند. این هفت کشور هر سال ۴۰ درصد از نفت جهان را تولید می کنند اما عامل دو سوم (۶۵ درصد) مشعل‌سوزی جهانی هستند.
این روند نشان دهنده چالش‌های مختلفی است که این کشورها با آن روبه‌رو هستند. به عنوان مثال آمریکا هزاران پایگاه مشعل‌سوزی دارد که وصل کردن آنها به بازار دشوار است در حالی که چند میدان نفتی در منطقه سیبری شرقی فدراسیون روسیه که مشعل‌سوزی بالایی دارند در نقطه دورافتاده‌ای قرار دارند و فاقد زیرساخت برای جمع‌آوری گاز استخراج شده به همراه نفت و انتقال آن هستند.
بر اساس گزارش بلومبرگ، زوبین بامجی، مدیر برنامه صندوق GGFR بانک جهانی گفته است: «تقریبا ۸۰ دولت و شرکت‌های نفتی متعهد به صفر کردن مشعل‌سوزی در یک دهه آینده شده‌اند و برخی به شراکت جهانی ما پیوسته اند که اتفاق بسیار مثبتی است. پیش بینی‌های کاهش مشعل‌سوزی مستلزم سرمایه‌گذاری قابل توجه بوده و سالها زمان می‌برد تا نتیجه بخش باشد. برای نجات جهان از میلیون‌ها تن آلودگی، شیوه این صنعت ۱۶۰ ساله باید همین حالا خاتمه پیدا کند.»
پیش از این نیز بانک جهانی اعلام کرده بود که مشعل‌سوزی در سه ماهه نخست سال ۲۰۲۰ به میزان ۱۰ درصد کاهش یافته و این کاهش در سراسر ۳۰ کشوری که بالاترین میزان مشعل‌سوزی را دارند، روی داده بوده است. رویترز از کریستوفر شلدون، یکی از مدیران بانک جهانی نقل کرده بود که «پاندمی کووید ۱۹ و بحران متعاقب آن چالش‌های بیشتری را به همراه آورده و نگرانی‌های پایداری و تغییرات جوی را به حاشیه رانده است».
مشعل‌سوزی سوختن گاز طبیعی در فرآیند استخراج نفت است که به دلیل مسائل مختلف از جمله محدودیت‌های اقتصادی و بازار و نبود مقررات و اراده سیاسی لازم روی می‌دهد. مشعل‌سوزی باعث انتشار آلاینده‌هایی نظیر دی‌اکسید‌کربن و متان در جو زمین می‌شود. انتشار متان از مشعل‌سوزی، تاثیر قابل توجهی در گرمایش زمین در کوتاه مدت تا میان مدت دارد زیرا متان ۸۰ برابر قدرتمندتر از دی‌اکسید‌کربن است.
بازگشت به پله اول
عمده منبع تولید گازهای گلخانه‌ای در صنایع بالادستی نفت و گاز، به سوزاندن گازهای همراه نسبت داده می‌شود. حجم گازهای همراه نفت که سوزانده می‌شود در پنج کشور دنیا، شامل عراق، سوریه، آمریکا، نیجریه و ایران از همه بیشتر است. در سال‌های اخیر حساسیت بر روی موضوع سوزاندن گازهای همراه نفت بیشتر شده است به‌طوری‌که بانک جهانی از شرکت‌های نفتی جهان خواسته است تا سوزاندن گازهای همراه را تا سال ۲۰۳۰ متوقف کنند. دو سال پیش از این، بانک جهانی اعلام کرد که مشعل‌سوزی جهانی در سال ۲۰۱۹ به ۱۵۰ میلیارد متر‌مکعب افزایش یافته است؛ این میزان بالاترین سطح مشعل‌سوزی در بیش از یک دهه گذشته بود. طبق گزارش بانک جهانی، از سال ۲۰۱۸ تا ۲۰۱۹ در کشورهای ضعیف یا جنگ زده شامل سوریه (۳۵ درصد) و ونزوئلا (۱۶ درصد) افزایش پیدا کرده است. مشعل‌سوزی در آمریکا ۲۳ درصد و در روسیه ۹ درصد است. این گزارش همچنین نشان می‌داد مجموع مشعل‌سوزی در چهار کشور رکورددار شامل روسیه، عراق، آمریکا و ایران به مدت سه سال متوالی از سال ۲۰۱۷ تا ۲۰۱۹ حدود ۴۵ درصد از مشعل‌سوزی جهانی را تشکیل داد.
جلوگیری از انتشار آلاینده‌های هوا
سالانه ۱۴۰ میلیارد متر‌مکعب برابر با ۳۸۴ میلیون متر‌مکعب در روز، گازهای همراه سوزانده می‌شوند که معادل با انتشار گاز دی‌اکسید‌کربن حدود ۷۰ میلیون خودرو در جاده‌هاست. سوزاندن این گازها، علاوه بر اتلاف شدید انرژی و آلودگی هوا، مضرات دیگری نیز دارد که از آن جمله از بین رفتن ترکیبات ارزشمندی است که در این گازهای همراه وجود دارند. تخمین زده می‌شود حدود ۴۰ درصد گازهای همراه نفت تولیدی ایران سوزانده می‌شود. این اعداد آن‌قدر بزرگ هستند که در سال ۱۳۹۲، حجم گازهایی که سوزانده شد حدود ۲۶ میلیون متر‌مکعب در روز، معادل یک فاز پارس جنوبی بود. در هفته‌های گذشته محققان دانشکده مکانیک دانشگاه سمنان به همراه پارک علم و فن‌آوری این دانشگاه نیروگاه ترکیبی دودکش خورشیدی با گاز فلر را ثبت اختراع کردند. سه قرارداد نیز برای تامین تجهیزات مورد‌نیاز امضا شده است. به گفته محمدصادق ولی‌پور، عضو هیئت علمی دانشکده مهندسی مکانیک که به همراه مهندس محمدمهدی اسماعیلی این اختراع را ثبت کرده‌اند این «نیروگاه دودکش خورشیدی، فناوری نوینی از نسل نیروگاه‌های حرارتی خورشیدی است که علاوه بر تولید معمول برق و استخراج برق از انرژی ذخیره شده، در تولید آب شیرین، تولید محصولات کشاورزی، تصفیه هوا و شکست وارونگی دما نیز کاربرد دارد». در ایران طرح جمع‌آوری گازهای تولید‌شده در میدان‌های نفتی به زمان تاسیس شرکت ملی گاز ایران در سال ۱۳۴۹ برمی‌گردد و بسیاری تاسیس این شرکت را به همین دلیل می‌دانند. در دهه ۵۰ از این گازها برای گازرسانی به شهرها و نیروگاه‌ها و بخشی دیگر نیز به روسیه صادر می‌شد.