یادداشتی از فرشید ساعی کارشناس محیط زیست

بسیاری از کارشناسان و صاحب‌نظران ضعف مدیریتی کلان در حوزه‌های مختلف محیط‌ زیست از جمله آلودگی، تنوع‌زیستی و آمایش‌سرزمین را نشات گرفته از کهنه بودن قوانین آن حوزه و به دنبال آن ناکارآمدی قوانین برای حل معضلات روز می‌دانند اما درباره آلودگی هوا اینچنین نیست. 

قانون «هوای پاک» مشتمل بر ۳۴ ماده و ۳۹ تبصره مصوب ۲۵ تیر ماه ۱۳۹۶ یکی از جامع‌ترین و به‌روزترین قوانین در حوزه آلودگی هوا در سطح کشورهای خاورمیانه است که در صورت عمل به بخش قابل توجهی از آن، این معظل که هر ساله در ماه‌های پایانی پاییز و سه ماهه زمستان گریبان‌گیر هموطنان ما در کلانشهرها می‌شود، رفع خواهد شد.

آنچه که از ماه‌های گذشته در رسانه‌ها مشاهده کرد، اخطارهای نه چندان جدی از سوی مقامات سازمان حفاظت محیط‌زیست در خصوص عمل نکردن یک ارگان یا نهاد دولتی به وظایف خود در قبال قانون هوای پاک بود؛ از سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی گرفته تا شورای شهر تهران و حتی صداو سیما. 

اینکه این مسئله چه مقدار مورد توجه مردم قرار گرفته است، نیازمند بررسی‌های بیشتری است اما به جرات می‌توان گفت که مسئولان در یکی از مهم‌ترین بخش‌های محیط‌ زیست که به صورت مستقیم با سلامت میلیون‌ها ایرانی در ارتباط است، عملکرد قابل قبولی نداشته‌اند. 

اظهارات این روزهای مقامات دولتی و توصیه‌های آنها در قبال مصرف انرژی و حتی نوع پوشش در منزل بیشتر به یک

 شوخی نابجا شباهت دارد تا یک توصیه کارشناسانه و فنی؛ زیرا مردمی که زیر بار فشارهای اقتصادی هر روز بیشتر از دیروز در حال خم شدن هستند قطعا تمایلی به ایجاد هزینه‌های بیشتر در حوزه انرژی برای خانواده خود نخواهند داشت. 

با یک نگاه گذرا به میزان مصرف انرژی از جمله گاز و برق در روزهای زمستان در سطح کلانشهرها و مقایسه آن با میزان تولید این حامل‌های انرژی در ایران و سایر کشورهای منطقه می‌توان دریافت که این توصیه حتی در صورت رعایت حداکثری نکات از سوی مردم، باز هم تفاوت معناداری در میزان سوخت‌رسانی به نیروگاه‌ها و مراکز صنعتی ندارد. شاید برای پیدا کردن حقیقت باید در لابه‌لای حرف‌های مسئولان دنبال سرنخ‌هایی چون مازاد مازوت و عدم فروش این فرآورده نفتی به علت تحریم‌ها گشت اما نکته‌ای که توجه جدی به آن نشده اقداماتی است که تبعات آن در سال‌های آینده گریبان‌گیر سلامت عمومی جامعه خواهد بود و دوباره هزینه‌ای گزاف بر عهده نظام سلامت و بیمه در کشور خواهد گذاشت. مسوولان ما هیچگاه تبعات چندین ساله تصمیمات نادرست خود را در نظر نمی‌گیرند و این همان کلید گمشده‌ای است که نه تنها دولت فعلی بلکه دولت‌های قبلی نیز از این امتیاز نه چندان ارزشمند برخوردار بودند. این روزها مازوت فضای شهر تهران را به سمت و سویی هدایت کرده است که هیچ شهروند تهرانی سلاممان را پاسخ نمی‌گوید زیرا هوا بس ناجوانمردانه آلوده و سرها در گریبان است.