نقش زنان در هنر
گردآوری سیمین سلطانی
نقش زنان در هنر در طول تاریخ بر کسی پوشیده نیست و شواهد نشان داده که از هنرمندان زن در طول تاریخ آثار ارزنده‌ای بر جای مانده است. البته تعداد زنان هنرمند اندک بوده است. با گذشت زمان باز هم به علت معضلات مختلف، نقش زنان در هنر کمرنگ است. عناصر اثر گذار بسیاری در شکل گیری جایگاه زنان در هنر دخالت دارند که اعتقادات، فرهنگ و سنت‌های اجتماعی از جمله‌ی آن است. به دلیل نقش قدرت مؤثر اجتماعی و فرهنگی به عنوان مشوق و حامی هنر در ایران جایگاه زن در هنر نیز مانند سایر ابعاد جریان هنری تابع تشخیص و روی‌کرد قدرت فرهنگی یا روند اجتماعی است.
توزیع امکانات در جامعه‌ی ما در برخی حوزه‌ها مانند هنر به صورت یکسان برای زن و مرد وجود ندارد. در چنین شرایطی که محدودیت برای کمبود امکانات در برخی عرصه‌ها وجود دارد قطعا زمینه برای بروز خلاقیت آثار هنری زنان کمتر خواهد بود. با این وجود با توجه به گرایش عمومی به هنر و وجود هنر‌های فراگیری نظیر فرش بافی و صنایع دستی توده‌های مختلف جامعه از جمله زنان به امر تولید هنری اشتغال داشته‌اند.
حضور زنان در برخی از عرصه‌های هنری چنان چشم گیر است که می‌توان آن‌ها را هنری زنانه قلمداد کرد. به عنوان مثال هنر فرش بافی صرف نظر از ابعاد فنی آن در مرحله‌ی بافت عموما توسط زنان و دختران انجام می‌شود. روح سرزنده و پر عطوفت زنان در زمینه‌‌های مختلف تولید اثر هنری به ویژه در صنایع دستی و خانگی امکان تجلی و تبلور یافته و منجر به خلق آثار شگرف و دل‌پذیری در هنر ایران شده است.
در سال‌های اخیر حضور زنان در هنر از هر دو منظر تولید کنندگان محصول هنری و حضور در مضامین آثار توسعه‌ی چشم گیری داشته است. دگرگونی‌های اجتماعی اخیر باعث ورود زنان به عرصه‌های اجتماعی از جمله جامعه‌ی هنری شده است و خیل عظیمی از زنان و دختران در طی سال‌های گذشته به آموزش هنر در رشته‌های مختلف هنری و اشتغال و فعالیت در این زمینه‌ها روی آورده‌اند. از سوی دیگر به لحاظ مضمونی نیز حضور زن در اثر هنری موضوع‌های اجتماعی عمیق و پر اهمیت جدیدی را تجربه می‌کند.
بدین معنا که موضوع‌های جدیدی از بازنمایی نقش زن در جامعه را در محصول‌های هنری می‌توان مشاهده کرد. نقش زن در هنر را می‌توان از جنبه‌های گوناگون مورد ارزیابی و تحلیل قرار داد. در این تحلیل‌ها می‌توان زن را در مقام مولد و پدید آور و نیز در مقام موضوع و محتوای اثر هنری مورد بررسی قرار داد. هنر به طور روشن اصلی‌ترین برون داد بشر در حوزه‌ی ادراک‌ها و احساس‌های اوست که از طریق آثار کلامی، ادبی، تصویری، دیداری، موسیقایی، نمایشی و جلوه‌های نوین هنر متبلور می‌شود.
بر این اساس هر یک از گزاره‌های حسی، عاطفی، بینشی و شناختی انسان از پدیده‌ی شگفت انگیز هنر سهم دارند و موضوع و دست مایه‌ی آن قرار می‌گیرند. از این منظر می‌توان زن را یکی از اصلی‌ترین موضوع‌ها و محور‌های بیان هنری برشمرد. جامعه‌ی فرهنگ پرور و رشد یافته‌ی ایران از نظر هنر امروزه شاهد حضور مؤثر و قابل توجه زنان در عرصه‌ی سینما، ادبیات، هنر‌های تجسمی، موسیقی، معماری و زیرمجموعه‌های آن است و از این حیث می‌توان جامعه‌ی هنری ایران امروز را جامعه‌ای توسعه یافته و مستعد تلقی کرد.