سینمای کودک و نوجوان
قصه های مجید
ارتباط پایایی با مخاطب دارد

مریم تشکری زاده
یکی از معیارهای پیشرفت کشورها به کار بردن شیوه های آموزشی بنیادی برای کودکان و نوجوانان است. برای این که یک کشور آینده ای مطمئن و سالم داشته باشد بایستی سرمایه گذاری برای این گروه سنی به درستی انجام پذیرد و یکی از مهمترین بخش ها برای این سرمایه گذاری، سینماست.
سینما؛ هنری است که قدمت آن به بیش از 120 سال نمی رسد. اما شاید بتوان آن را عمومی ترین و مؤثرترین هنر موجود دانست. سینما تنها هنری است که می تواند بهترین منتقل کننده تفکرات سازنده اثر به اقشار مختلف جامعه باشد. این هنر هیچ محدودیت سنی ندارد و تمامی سنین را به طرف خود جذب می کند. پس می توان از این هنر برای رشد و اعتلای فرهنگ یک ملت استفاده کرد. اگر بخواهیم نگاهی گذرا به ژانر سینمای کودک و نوجوان در کشورمان بیندازیم و مورد بررسی قرار دهیم، می توانیم آن را به چند شاخه تقسیم کنیم.
شاخه ای از آن که در سال های قبل از انقلاب شکل گرفت و به علت خفقان موجود و جو خاص حاکم بر آن زمان بیشتر سعی در انتقال عقاید سیاسی و اجتماعی سازنده اثر در قالب این نوع سینما را داشت. مانند فیلم «ساز دهنی» ساخته امیر نادری که مستقیماً اشاره به تضاد ها و تفاوت های طبقاتی جامعه داشت. در کل این آثار بیشتر برای شرکت در جشنواره ها تولید می شد و بیشتر آن ها کارهایی فاخر و قابل تأمل در سینمای ایران هستند. در این شاخه فیلم هایی از سینماگران بزرگ به چشم می خورد که شاخص ترین آن ها ساخته های عباس کیارستمی است که با فیلم «نان و کوچه» راهی برای فیلم سازان کودک و نوجوان باز کرد که هم فیلمی با ارزش و فاخر ارائه کرد و هم در عین حال توانست ارتباط نزدیک و خوبی را با مخاطب کودک برقرار سازد و یا فیلم «عمو سیبیلو» بهرام بیضایی و همچنین فیلم «رهایی» اثر ناصر تقوایی. اما تمامی این فیلم ها محدود شد به همین فیلم سازان بزرگ سینمای ایران و نتوانست ادامه دهندگان زیادی بین سینماگران جوان داشته باشد.
شاخه ای دیگر از سینمای کودک در ایران مربوط به بعد از انقلاب و هشت سال جنگ تحمیلی است. این وقایع همان طور که سینمای بزرگسال را سال ها به خود مشغول کرد و ژانری خاص در این سینما به وجود آورد بر روی سینمای کودک نیز بی تاثیر نبوده و فیلم های زیادی در این زمینه دیده می شود. اما در این دوره کمیت بر کیفیت مؤثر بوده و آثاری خاص و مانا مشاهده نمی شود.
سینمای کودک شاخه ای دیگر که بیشتر تجاری می باشد را نیز در خود جای داده است. در این نوع فیلم ها با استفاده از شخصیت های عروسکی و گنجاندن بخش های موزیکال در فضای فیلم آثاری یکنواخت، یکسان، بی تأثیر و گاهی بی ارزش تولید شده که صرفاً جنبه سرگرمی کودکان لحاظ شده است. ولی از حق نگذریم این فیلم ها ارتباط خوبی با مخاطب کودک برقرار کردند و در برخی موارد توانسته اند گیشه را از آن خود کنند؛ اما با مروری بر این آثار نمی توان اثری را پیدا کرد که ارزش سینمایی خاصی داشته باشد و یا تأ ثیری ماندگار و پایا بر ذهن کودکان گذاشته باشد.
در بین آثار سینمای کودک و نوجوان در ایران چیزی که کمتر به چشم می خورد فیلم نامه هایی است که اقتباسی از آثار ادبی باشد. سینما و ادبیات دو حیطۀ کاملاً مرتبط به هم هستند. اگر در دنیا آثار فاخر سینمایی را مرور کنیم در بین آن ها به آثار موفقی بر می خوریم که اقتباسی از ادبیات و داستان های موفق بوده اند. در ایران نیز وقتی آثاری فاخر از نویسندگان شناخته شده کودک و نوجوان تبدیل به اثر سینمایی می شوند بیننده را با میل و رغبت جلوی صفحۀ تلوزیون یا پردۀ سینما می نشاند که متاسفانه این آثار بسیار کم و انگشت شمار است. شاید بتوان مهمترین و شاخص ترین آثار اقتباسی در سینمای کودک ایران را «قصه های مجید» اثر کیومرث پوراحمد دانست که برگرفته از کتابی با همین عنوان از هوشنگ مرادی کرمانی است که علاوه بر به وجود آوردن اثری باارزش توانسته ارتباطی بسیار پایا با مخاطب ایجاد کند. درست است که در حوزۀ ادبیات کودک و نوجوان هم نمی توانیم آثار زیادی را پیدا کنیم؛ اما حقیقتاً نباید از قلم قوی و زیبای بزرگانی چون مرادی کرمانی و یا صمد بهرنگی و امثال آن ها چشم پوشی کرد. داستان هایی که اگر اقتباس درست آن ها بر روی پردۀ سینما بنشیند تبدیل به آثاری باارزش و مخاطب پسند در سینمای کودک خواهد شد و این کار تنها منوط به داشتن فیلم نامه نویسان و فیلم سازان قوی است که علاوه بر تسلط به دنیای سینما بر ادبیات نیز احاطه داشته باشند و علاوه بر داشتن فکری اقتصادی تفکر ارزش باور را نیز ارج نهند.(کرمان سینما)