مکتب خانه در کرمان

کرمان یکی از کهن ترین، ایالت های ایران است. می توان گفت کرمان در هر زمان دارای مدارس و مکتب خانه های مخصوص به خود بوده است. اما آن چه مسلم است از آغازین سال های دوران اسلامی مانند سایر شهرها دارای مکتب خانه های مورد نظر ما بوده است. به زمان امروز می توان گفت که دوران تحصیلی در مکتب خانه، پیش نیاز برای ورود به مدارس قدیم بوده است. یعنی دانش آموزان پس از آموختن قرآن و نوشتن و خواندن صرف و نحو و ادبیات عرب، مکتب خانه را ترک کرده و برای ادامه تحصیل به مدارس دینی و حوزوی می رفته اند. پس وجود حوزه های دینی متعدد در کرمان و شهرهای اطراف آن نمی توانسته بدون وجود مکتب خانه ها معنی داشته باشد.
در آغاز مشروطه، مکتب خانه هایی معروف در کرمان داشته ایم که نام آن ها در اسناد و یادداشت های آن زمان آمده است. بیش تر فرزندان خانواده های ثروت مند و حاکمان قدرتمند امکان رفتن به مکتب خانه و باسواد شدن را داشته اند. گذشته از آن، ثروتمندان و حاکمان برای فرزندان خود معلم سر خانه و به زبان امروز معلم خصوصی، داشته اند.
بر طبق نوشته مرحوم دکتر ابوالقاسم پور حسینی، از نخستین شاگردان مکتب خانه های این دوران می توان از حاج آقاصادق و آقا محمد علی معلم(پدر استاد احمد بهمنیار) نام برد. هم چنین میرزاآقاخان کرمانی که در سال 1314 ق در تبریز به قتل رسید و شیخ احمد ادیب و آقا حسن از شاگردان مکتب آن ها هستند. آقا محمد علی، ادب و هیئت قدیم را تدریس می کردند و مراکز تحصیلی کرمان منحصر به تعدادی مکتب خانه بود.
وزارت معارف و اوقاف و امور مستظرفه در 27 بهمن ماه سال 1300 خورشیدی در بیستمین جلسه شورای عالی، مصوبه مهمی درباره مکتب خانه ها صادر کرد. گر چه این مصوبه در آغاز فقط تهران را مدنظر داشت، اندک اندک در شهرهای دیگر نیز عملی شد:
1- مکتب خانه باید در جای وسیع و روشن و بی رطوبتی تاسیس گردد و حتی المقدور از معابر عمومی دور باشد تا موجبات خطر فراهم نیاید.
2- داوطلب تاسیس مکتب خانه باید لااقل دارای سواد فارسی باشد، یعنی کتاب ساده و آسان را بخواند و نوشتن سیاق را مختصر بداند و سن او کمتر از 30 سال نباشد.
3- هیچ کس از ذکور و اناث مأذون نیست من بعد بدون اجازه وزارت معارف در خانه خود یا جای دیگر مکتب باز نماید.
4- ترتیبات و تحصیلات مطابق دستور وزارت خواهد بود.
5- عده اطفال هر مکتب از سی نفر تجاوز ننماید.
6- مفتش؛ هر مکتب را تفتیش کرده و مداقه کامل در وضع تحصیلی و امور حفظ الصحه آن به عمل خواهد آورد.
7- تنبیه بدنی به کلی ممنوع است.
8- اگر مکتب دخترانه در خانه شخصی باشد، مرد و پسر بزرگ در تمام مدت افتتاح مکتب نباید در آن جا رفت و آمد نماید.
9- وظیفه آموزگار، مواظبت کامل طفل و حسن تربیت و اخلاق او خواهد بود و اطفال را نباید به کار خانه و بچه داری و هر گونه خدمت دیگر واداشت.
برگرفته از کتاب گنجینه 1