رونق از بازار صنایع دستی رفت

زخم کرونا بر پیکر صنایع دستی عمق گرفته و چرکین شده است. تسهیلات حمایتی دولتی در عمل نتوانسته جلوی این عامل تخریب را بگیرد و بسیاری از فعالان از قلم افتادند. کاهش نقدینگی و درآمد مردم و کاهش فروش از یک سمت و گرانی مواد اولیه از سمت دیگر بر گرده این صنعت فشار می‌آورد. در این بین بخش‌هایی که کمتر مشمول گرانی مواد اولیه شده‌اند و برای فروش به فضای مجازی روی آورده‌اند، از اقبال بهتری برخوردارند.

کرونا نفس  فعالان صنعت صنایع دستی را به شماره انداخته است. هنرمندان حدود ۶۰ هزار کارگاه با مشکلات مالی ناشی از کاهش تولید و فروش محصولات‌شان دست‌ به گریبان شده‌اند. فارغ از نبود حمایت دولتی‌ها از صنعتگران، امسال صنایع دستی مانند بسیاری از صنعت‌های دیگر گرفتار تبعات اقتصادی کرونا شده و بسیاری از فعالان این عرصه از دور خارج شده‌اند.

دنبال سود نیستیم، برای بقا  تلاش می‌کنیم

فرزانه درخشان، مدیر سازمان غیرانتفاعی دستادست که برای کمک به فعالان صنایع دستی در بازاریابی و فروش محصولات فعالیت می‌کند، به «پیام ما» می‌گوید: «هزینه مواد اولیه روز به روز بیشتر می‌شود و فعالان در قیمت‌گذاری دچار مشکل شده‌اند. در کنار این مشکل، هزینه حمل و نقل و هزینه‌های اینترنت هم به شدت بالا رفته است. افراد و گروه‌هایی بودند که کار را تعطیل کردند، چون دیگر برایشان نمی‌صرفید. می‌گفتند اگر قیمت را از یک جایی بالاتر ببریم، مردم نمی‌خرند و از یک حد هم پایین‌تر بیاوریم، برای خودمان فایده‌ای ندارد و باید از جیب بگذاریم.»

 به گفته درخشان، خیلی از فعالان این صنایع دستی در این شرایط فقط تقلا می‌کنند تا کارشان تعطیل نشود.  او ادامه می‌دهد: «از سال گذشته که بحران اقتصادی شدیدتر شد یکی از جاهایی که خیلی آسیب دید صنایع دستی بود چرا که صنایع دستی از ضروریات زندگی نیست و به همین دلیل هر قدر شرایط اقتصاد مردم بدتر شود، از سبد خرید مردم خرید موارد غیرضروری حذف و یا کمتر می شود.»

در این وانفسا گروهی برخلاف مسیر طوفان حرکت کرده و با چنگ و دندان از فعالان این عرصه حفاظت می‌کنند. سروش صلواتیان یکی از آنهاست. او فعالیت خود را از سه سال پیش شروع کرده و در طی این مدت با افت‌و‌خیزهایی مواجه بوده است. «جازکالا» که فروش محصولات مردمان مناطق حاشیه جازموریان را پوشش می‌دهد با بیش از ۱۲ هزار دنبال‌کننده بعد از روزهای کرونا جان تازه‌ای گرفته است. صلواتیان به «پیام ما» می‌گوید که در طی این ۴ ماهه که کارش را آغاز کرده هیچ محصولی روی دستش نمانده است. در صفحه جازکالا محصولات متنوعی از سوزن‌دوزی و حصیربافی و حتی محصولات خوراکی را در خود جا گرفته است و حصیر بافی با اقبال گسترده‌ای مواجه شده است. بیشتر محصولات این صفحه از تولیدات اهالی جازموریان است؛ محصولاتی که تا حدی از اثرات افزایش قیمت مواد اولیه مصون مانده‌اند.

«یکی از شاگردانم را به کارگاه دوخت لباس بیمارستان معرفی کردم»

چراغ بازار صنایع دستی بعد از کرونا کم فروغ‌تر شده است و تولیدات اندک فعالانی که در این عرصه فعالیت می‌کنند، سفارشی است. زهرا محسنی که از دبیران هنری رودوزی سنتی ایران در خراسان است به «پیام ما» می گوید: «همه کلاس‌های آموزشی بعد از کرونا تعطیل شد و حتی زنانی که در آموزشگاه فنی‌و‌حرفه‌ای آموزش داده بودم تا کار را به هنرجوها یاد دهند، متقاضی چندانی ندارند، یعنی حتی یک نفر را هم ندارند.»

محسنی میگوید شاگردانی که پیش از این بیش از ۱۰۰ اثر تولید و در نمایشگاه‌ها به فروش می‌رساندند، دیگر هیچ ثبت سفارشی ندارند. «کسی فروشی ندارد، مگر کسانی که به صورت آنلاین محصولات را در صفحاتشان می‌فروشند که همان ها هم فروش چندانی ندارند.» او یکی از شاگردانش می‌گوید که وضعیت اقتصادی‌اش چنان ضعیف شده که به ناچار او را به یکی از کارگاه‌های دوخت لباس برای بیمارستان معرفی کرده تا از این طریق بتواند درآمد کسب کند.

بیشتر فعالان صنایع دستی از تسهیلات کرونا جاماندند

آمار دقیقی از ورشکستگان این عرصه در دسترس نیست اما آن طور که فرهاد فلاح، مدیرکل حمایت از تولید صنایع دستی وزارت میراث فرهنگی،‌ گردشگری و صنایع دستی کشور به فارس گفته، کرونا به تولید و فروش صنایع دستی در کشور، حدود ۱۹۵۰ میلیارد تومان خسارت زده است. به گفته او بیش از ۶۰ هزار کارگاه انفرادی و جمعی تولید صنایع دستی در کشور در شرایط کرونا دچار آسیب اقتصادی شده‌اند و فهرست نام‌هایشان به وزارت تعاون داده شده تا سهمشان را از تسهیلات دریافت کنند. با این حال بسیاری از متقاضیان از دریافت این تسهیلات جا ماندند.

از سوی دیگر میزان دریافت این تسهیلات در استان‌های مختلف متفاوت است، چنان که به طور مثال تا دوم شهریور ماه تنها ۲۵ درصد از فعالان صنایع‌دستی در استان زنجان که متقاضی دریافت تسهیلات جبران خسارت بودند، موفق به دریافت این وام شده‌‌اند. مسئول سازمان غیرانتفاعی دستادست هم تایید می‌کند که «تعداد کمی از فعالان صنایع دستی از این تسهیلات استفاده کرده‌اند.»

یونس رستمی، تولیدکننده و فروشنده لوازم مسی و قلم‌زنی در بازار اصفهان به «پیام ما» می‌گوید: «کرونا که آمد بازار خیلی کساد شد و تورم بازار را از ثبات خارج کرد. ما اکنون هیچ تضمینی نداریم و قیمت‌ها مقطعی و ثانیه‌ای افزایش می یابد و به همین دلیل بازار ۹۰ درصد دچار رکود شده است.» به گفته او به علت نبود ثبات، روند صعودی افزایش قیمت‌ها و کاهش فروش، تولید و فروش تولیدات مسی ۷۰ تا ۸۰ درصد کاهش یافته است.

مدیر «دستادست» نیز از کاهش بیش از ۵۰ درصدی فروش در نمایشگاه‌های فروش مجازی خبر می‌دهد. او البته آمار دقیقی از فروش تکی و غیرمنسجم فعالان ندارد اما معتقد است که به طور حتم میزان فروش در سایر بخش‌های غیرنمایشگاهی به شدت آسیب دیده است.  افزایش قیمت مواد اولیه تیر آخر به این صنعت بود. حال  فعالان این بخش به دو دسته تقسیم شدند؛ آنها که با افزایش هزینه‌ها از این حرفه کنارکشیده و به سمت و سویی دیگر رفته‌اند و آنها که با جان‌سختی با تبعات کرونا دست به گریبان شدند و با بهره‌گیری از روش‌های فروش مجازی و کمک سازمان‌های مردم نهاد برای بقا تلاش می‌کنند.