نسبت اینستاگرام با بوم و بوم‌گردی چیست؟

فعالیت بوم‌گردی در فضای اینستاگرام چه شکلی باید داشته باشد؟ اگر بپذیریم که بوم‌گردی بیش از آنکه فعالیتی از جنس گردشگری باشد، یک سبک زندگی است، اینستاگرام کجای این سبک از زندگی قرار می‌گیرد؟ ساده‌تر اینکه، یک بوم‌گردی کجا باید تبلیغ کند و کسب درآمد داشته باشد؟ مگر جایی به‌جز اینستاگرام هم وجود دارد؟ مخاطب را کجا باید پیدا کرد؟ یا بهتر است بپرسیم مخاطب کجا و در چه پلتفرمی باید به دنبال بوم‌گردی بگردد؟

درهای چوبی رنگ‌شده، فرش‌های فاخر، چراغ‌های عتیقه آویز، کاه‌گل صاف و مرتب و بلاگری که لااقل چند هزار فالوئر دارد. اینستاگرام در سال‌های گذشته نقش پررنگی در تبدیل فرهنگ بومی به دکور ایفا کرده است؛ به‌ویژه در شهرهایی که مقصد گردشگری هستند. فرمول نیز مشخص و تکراری است: کسب درآمد گردشگری از طریق بلاگر. شاید داستان از زمانی جدی‌تر شد که پروژه فم‌تریپ هدی رستمی در اینستاگرام آغاز شد؛ پروژه‌ای با همکاری چند بلاگر سفر ایرانی و حمایت تمام‌قد حاکمیت برای رونق گردشگری خارجی.
ایده ساده بود: چند بلاگر خارجی به ایران دعوت شدند و گروه ایرانی برنامه سفری دقیق برای آنان طراحی کرد تا ایران را به نمایشی‌ترین شکل ممکن به جهان معرفی کنند. فم‌تریپ دو بار اجرا شد و احتمالاً هزینه زیادی نیز برای آن صرف شد. پس از اجرای آن، این پرسش کمتر مطرح شد که برآیند و دستاورد آن چه بود. بعید است وزارت میراث فرهنگی و گردشگری نیز تحلیل دقیقی از نتایج کمی یا کیفی این فم‌تریپ‌ها ارائه کرده باشد.

مسئله اما فقط این نیست که چنین رویدادهایی با محوریت اینستاگرام چه کمکی به گردشگری و اقتصاد آن کرده‌اند؛ مسئله، تغییری است که پس از آن در نحوه تولید محتوا درباره بوم رخ داد. تعریفی که اینستاگرام از بوم ارائه کرد و نگاهی که از بوم‌گردی ساخت، به‌نظر دقیق نبود و نسبتی با زیست واقعی در بوم نداشت. این نگاه به‌جای حرکت به عمق و تمرکز بر زندگی، تجربه و بازگشت به بوم، در سطح ماند و به عکاسی و کسب درآمد گردشگری تقلیل یافت.

خود بوم‌گردی‌ها نیز در این سال‌ها تحت‌تأثیر جریان اینستاگرامی قرار گرفتند و به بازتولید همین نگاه دامن زدند. مدل تبلیغ، برگرفته از بلاگرها، در جهت تولید محتوای مخاطب‌پسند شکل گرفت. در نتیجه، به‌جای پژوهش، مردم‌نگاری یا دعوت مخاطب به شناخت بوم و شنیدن داستان آدم‌ها، بوم و بوم‌گردی به مکانی زیبا برای تولید عکس و ویدئو تبدیل شد.
نمونه مهم این وضعیت، شهرهایی مانند یزد و کاشان هستند؛ شهرهایی که گویی بوم آن‌ها در حال مصرف شدن برای گردشگر است. در این میان، زیست یزدی یا کاشانی دیگر آن معنای پیشین را ندارد. فرم محله‌ها و خانه‌ها همچنان زیبا و چشم‌نواز است، اما از معنا تهی شده‌اند.

در واقع، بوم‌گردی که می‌توانست الگویی برای بازگشت به بوم و نوعی آبادگری باشد، به فضایی برای تولید محتوای سطحی در اینستاگرام تبدیل شد.
نگاه‌های سانتیمانتال و دور از واقعیت زندگی در بوم، به مصرف فرهنگی انجامید و نوعی مدرنیته پوشالی را بر بوم‌ها تحمیل کرد. در میان تصاویر زیبا از شیشه‌های رنگی، طاق‌های گچ‌بری و قوس‌های هزار و یک‌شبی، کمتر کسی از سختی‌های زندگی در بوم پرسید یا گفت.
تولید محتوا به شناخت منجر نشد و تجربه گردشگر در سطح باقی ماند. در نهایت، بوم‌گردی نتوانست زیستن در بوم را به‌درستی معرفی کند و به جنبه‌های بصری بسنده کرد.

سؤال این است که با شرایط موجود، بوم‌گردی باید چه کند؟ کجا و چگونه خود را عرضه و تبلیغ کند؟ آیا باید مقهور فضای بلاگری شود یا آن را نادیده بگیرد و به مصرف بوم توسط اینستاگرام تن ندهد؟ مخاطبی که از طریق اینستاگرام جذب می‌شود، تا چه اندازه کیفیت و ماندگاری دارد؟

برخی بوم‌گردی‌ها هر روز از دکور و فعالیت‌های خود عکس و ویدئو منتشر می‌کنند. برخی دیگر صفحه اینستاگرامی ندارند. برخی نیز کاملاً در فضای بلاگری حل شده‌اند و تولید محتوا را به افراد حرفه‌ای سپرده‌اند. آنچه روشن است این‌که نه می‌توان اینستاگرام را حذف کرد و نه می‌توان در آن حل شد.

اینستاگرام نه مبتذل است و نه عمیق؛ بلکه مانند دیگر ابزارهای دنیای مدرن، ظرفی است که با محتوای کاربر پر می‌شود. این‌که چه تصویر، متن و موسیقی در آن منتشر شود، درک مخاطب از بوم و بوم‌گردی را عمیق‌تر می‌کند یا به سطحی‌نگری می‌کشاند.

جریان بوم‌گردی امروز در یک دوپارگی معنایی در نسبت با اینستاگرام قرار دارد. بوم‌گردی‌های اولیه شناخت کمی از این فضا داشتند و در آن حضوری کم‌رنگ داشتند. موج جدید اما به‌واسطه نسل جوان، درک بهتری از این فضا دارد و تلاش کرده از آن برای آگاهی‌بخشی استفاده کند.

با این حال، به‌نظر می‌رسد جریان جدید بوم‌گردی باید نسبت دقیق‌تری با اینستاگرام و ابزارهای مدرن مانند هوش مصنوعی پیدا کند و شیوه استفاده درست از آن را بیابد؛ در غیر این صورت، در این رقابت رسانه‌ای به‌راحتی حذف خواهد شد.