راه‌آهن ایرانشهر یک حلقه لجستیک

حمل غلات وارداتی از بندر چابهار فقط مساله کرایه حمل نیست؛ مساله مصرف سوخت، فرسودگی جاده‌ها، ایمنی ناوگان و فشار بر زیرساخت‌های جنوب‌شرق کشور نیز هست. با تکمیل محور ریلی ایرانشهر–زاهدان، اکنون می‌توان بخشی از این بار را از جاده به ریل منتقل کرد.

با توسعه بندر چابهار، تکمیل محور ریلی ایرانشهر–زاهدان و زمان‌بر بودن اتصال ریلی ایرانشهر به چابهار، دولت باید برای حمل غلات وارداتی از این بندر به مرکز کشور از الگوی پرهزینه جاده‌محور فاصله بگیرد و به سمت حمل ترکیبی جاده–ریل حرکت کند. در این میان، محوطه لجستیکی راه‌آهن ایرانشهر با توجه به زیرساخت‌های فراهم‌شده می‌تواند نقش حلقه میانی و عملیاتی این زنجیره را بر عهده بگیرد.

غلات کالایی حجیم، راهبردی و حساس به هزینه حمل است. جابه‌جایی این کالا در مسیرهای طولانی با کامیون، مصرف سوخت، استهلاک جاده‌ها، سوانح رانندگی، ترافیک ناوگان و قیمت تمام‌شده لجستیک را افزایش می‌دهد. در مقابل، حمل ریلی بار مصرف سوختی به‌مراتب کمتر از حمل جاده‌ای دارد و در برخی برآوردها، مصرف سوخت آن حدود یک‌هفتم ناوگان جاده‌ای عنوان می‌شود. بنابراین با توجه به مساله ناترازی انرژی، استفاده از ظرفیت ریل برای حمل غلات هم به صرفه‌جویی در مصرف سوخت کمک می‌کند و هم فشار بر شبکه جاده‌ای سیستان و بلوچستان، به‌ویژه با توجه به فقر شبکه بزرگراهی استان را کاهش می‌دهد.

محوطه لجستیکی ایرانشهر می‌تواند محل تجمیع، دپو، توزین، کنترل کیفیت و انتقال غلات به واگن‌های باری باشد و از این مسیر، ارتباط بندر چابهار با مراکز مصرف و ذخیره‌سازی کشور را کارآمدتر کند. این ظرفیت، به‌ویژه با توجه به سرمایه‌گذاری سنگین انجام‌شده در راه‌آهن زاهدان–ایرانشهر، نباید بلااستفاده یا کم‌بازده باقی بماند. از سوی دیگر، سرمایه‌گذاری شرکت راه‌آهن برای نرمال‌سازی مسیر ریلی زاهدان–میرجاوه نیز ظرفیت ژئواکونومیک شبکه ریلی سیستان و بلوچستان را افزایش داده و امکان نقش‌آفرینی گسترده‌تر این استان در زنجیره تأمین و ترانزیت کالا را فراهم کرده است.

در این چارچوب، سازمان جهاد کشاورزی سیستان و بلوچستان باید نقش فعالی در پیگیری سهم حمل ریلی غلات ایفا کند. این سازمان می‌تواند با چانه‌زنی و رایزنی مؤثر با وزارت جهاد کشاورزی، بخشی مشخص از حمل غلات وارداتی از بندر چابهار را به مسیر ریلی و برای حمل ترکیبی جاده–ریل اختصاص دهد. اگر چنین سهمی از ابتدا در برنامه توزیع و حمل کالاهای اساسی دیده نشود، طبیعی است که الگوی جاده‌محور موجود ادامه پیدا کند و زیرساخت ریلی تازه‌تکمیل‌شده نیز به حاشیه رانده شود. با توجه به شرایط، دپوی کالا در مبدأ واردات، نظر به وجود کمبود ناوگان جاده‌ای، از منظر الزامات پدافند غیرعامل، منطقی نیست.

اکنون زمان آن است که نماینده عالی دولت در استان با تعریف سازوکاری مشخص میان بندر چابهار، راه‌آهن، وزارت جهاد کشاورزی، سازمان جهاد کشاورزی استان، صاحبان کالا و شرکت‌های لجستیکی، حمل غلات وارداتی را به‌صورت ترکیبی برنامه‌ریزی کند. بهره‌گیری از محوطه لجستیکی راه‌آهن ایرانشهر می‌تواند گامی عملی برای کاهش هزینه حمل، صرفه‌جویی در سوخت، تقویت امنیت غذایی و استفاده مؤثر از زیرساخت ریلی جنوب‌شرق کشور باشد.