عمارت کلاه‌فرنگی بندرعباس زمانی قلعه‌ای حکومتی بود؛ با غلام‌خانه، محبس، آشپزخانه و فضاهایی برای رسیدگی به امور مالیاتی و اداری مردمان این بندر. در طول سال‌های گذشته اتفاقات بسیاری برای این عمارت افتاده است. از سیمان‌کشی و کامپوزیت بخش‌هایی از بنا تا تخریب و تغییرات غیراصولی در حریم درجه یک آن. امروز اما تنها سازه اصلی آن در محوطه حوزه علمیه مدرسه‌النبی بندرعباس و روبه‌روی اسکله شهید حقانی با ورودی‌ای که پشت دیوارهای کامپوزیت پنهان شده، باقی مانده است. بنایی که حوزه علمیه چنان سختگیری‌ای برای ورود به آن دارد که حتی مسئولان استانی و میراث‌فرهنگی هم به‌سختی اجازه ورود به آن دارند.

«نیما صفا»، پژوهشگر تاریخ خلیج‌فارس، یکی از نویسندگان کارزاری که اخیراً شکل گرفته و از چهره‌هایی که سال‌ها برای معرفی و نجات این بنای ارزشمند تلاش کرده است، در گفت‌وگو با «پیام ما» می‌گوید: «در دیداری که اخیراً با حضور آقای کردونی مشاور وزیر میراث‌فرهنگی، معاون استانداری هرمزگان و مدیرکل جدید میراث‌فرهنگی هرمزگان برگزار شد، به تفصیل درباره اهمیت عمارت کلاه‌فرنگی و ضرورت حفظ و مرمت آن برای آنها توضیح دادم. اما فقط حرف‌ها شنیده شد و همچنان خبری از اقدام اجرایی نیست. ما به مدیران حاضر در آن جلسه گفتیم خواستار اقدام فوری برای مرمت، مستحکم‌سازی و همچنین حفاظت از حریم قانونی بنای ثبت‌ملی‌شده‌ای هستیم که روزگاری دارالحکومه بندرعباس بوده است. اما پس از چند ماه از رسانه‌ای‌شدن شرایط بنا، هنوز تغییری در وضعیت آن ایجاد نشده است.» همین مسئله باعث شد او و گروهی از فعالان حوزه میراث‌فرهنگی، کارزاری رسمی برای نجات این عمارت راه‌اندازی کنند.

صفا معتقد است درصورت مرمت این بنا با حفظ حقوق مالک آن که حوزه علمیه است، این عمارت می‌تواند به کتابخانه نسخ خطی تبدیل شود و کاربری آن به‌گونه‌ای برنامه‌ریزی شود که ضمن حفظ حقوق مالکانه حوزه علمیه، مردم بندرعباس بتوانند از این بنای ارزشمند در قالب یک مرکز فرهنگی استفاده کنند.

اما خطر همچنان در کمین است. بخش‌هایی از حریم این بنای تاریخی در مجاورت خیابان ساحلی، توسط حوزه علمیه بی‌هیچ مجوزی تبدیل به واحدهای تجاری شده‌اند. درحالی‌که طبق قانون، هرگونه اقدام در عرصه و حریم آثار ثبت‌شده ملی باید با مجوز رسمی اداره‌کل میراث‌فرهنگی انجام شود. باید دید صدای این کارزار مردمی به گوش مدیران ارگ آزادی می‌رسد و عمارت کلاه‌فرنگی بالاخره بعد از سال‌ها تخریب سازمان‌یافته و تغییرات غیراصولی می‌تواند به یکی از جاذبه‌های فرهنگی سواحل خلیج‌فارس تبدیل شود یا همچنان قرار است با تخلفات صورت‌گرفته در بنا با مماشات برخورد شود.