سرطان پستان مثل دیگر انواع سرطان دلایل متفاوتی دارد. «مریم سرکرده» یکی از مهمترین دلایل سرطان را صنعتی‌ شدن جوامع عنوان کرد که مصرف مواد غذایی ناسالم، الکل و سیگار از نتایج آن است. با رعایت سبک زندگی سالم، ورزش کردن و جلوگیری از چاقی و اضافه وزن می‌توان از این نتایج پیشگیری کرد. علاوه‌بر‌این، توجه به مصرف داروها نیز حائز اهمیت است؛ چراکه استفادهٔ زیاد از داروهای هورمونی مثل قرص‌های جلوگیری و قرص‌هایی که در روش‌های کمک‌باروری مصرف می‌شوند، به افزایش ریسک سرطان پستان می‌انجامد.

عوامل ژنتیکی یکی دیگر از دلایل سرطان هستند. به‌گفتهٔ «سرکرده»، تنها ۱۰ تا ۱۵ درصد از کسانی که مبتلا به سرطان پستان می‌شوند، این بیماری را در سابقهٔ خانوادگی‌شان داشته‌ و ۸۵ تا ۹۰ درصد از این افراد اولین مبتلا در خانوادهٔ خود بوده‌اند. این باور غلط باعث می‌شود افراد با توجیه نداشتن سابقهٔ خانوادگی از رعایت نکات لازم و انجام غربالگری‌های سالانهٔ خود سر باز زنند. این درحالی‌است که افرادی که سابقهٔ ژنتیکی دارند، بیشتر به معاینات و چکاپ‌های سالیانه اهمیت می‌دهند و همین امر احتمال ابتلای آنها را کاهش می‌دهد.

براساس نظر متخصصان، زنان ۴۰ سال به بالا در تمام دنیا ملزم هستند که تست غربالگری‌ سرطان پستان را که شامل سونوگرافی و ماموگرافی می‌شود، حداقل سالی یک‌بار انجام دهند. بقیهٔ زنان نیز از ۲۰سالگی به‌بعد باید علاوه‌بر خودآزمایی، سه سال یک‌بار به پزشک مراجعه کنند و معاینه شوند.

سرطان پستان در مردان

برخلاف نظر عموم، مردان نیز می‌توانند به سرطان پستان مبتلا شوند. به‌گفتهٔ فلوشیپ جراحی پستان، یک درصد از مبتلایان سرطان‌ پستان را مردان تشکیل می‌دهند. او تأکید کرد مردان نیز درصورت حس کردن توده‌ باید به پزشک مراجعه کنند و این کار را به تعویق نیندازند. به‌گفتهٔ او، اگر مردی به این بیماری دچار شد، احتمال ژنتیکی بودن سرطان در خانوادهٔ او بسیار بالاتر می‌رود.

زمان طلایی درمان سرطان پستان

تشخیص سرطان پستان هر چقدر در مراحل پایین‌تری (استیج یک، دو یا مراحل پیش سرطانی) انجام شود، احتمال درمان قطعی بیشتر می‌‌شود. «مریم سرکرده» در این مورد گفت: «اگر تومور کمتر از یک سانت باشد و به زیر بغل گسترش نیافته باشد، شاید حتی به شیمی‌درمانی نیاز نداشته باشد و با جراحی‌های کوچک قابل‌حل باشد. اما هر چقدر این بیماری دیرتر تشخیص داده شود و سایز تومور بزرگتر شده باشد، درمان‌های سخت‌تری مثل شیمی‌درمانی و پرتودرمانی به بیمار تحمیل می‌کند و ممکن است بر طول عمر او اثر بگذارد.»

«غربالگری کشوری نداریم»

عضو هیئت‌علمی دانشگاه علوم‌پزشکی تهران به برخی از خلأهای پیشگیری و آگاهی‌بخشی در کشورمان اشاره کرد. یکی از بزرگترین خلأها، نداشتن سیستم غربالگری کشوری در نظام سلامت ایران است. آمار سرطان پستان در ایران یک در سیزده نفر است. به‌گفتهٔ او کمتر بودن آمار سرطان پستان ایران نسبت به آمار جهانی لزوماً به‌معنای شرایط بهتر کشور ما در این زمینه نیست، بلکه می‌تواند به‌دلیل ناکارآمدی سیستم کشف و تشخیص سرطان باشد. او ضمن اشاره به لزوم رایگان بودن غربالگری‌ها در این مورد توضیح داد: «غربالگری‌ها باید مانند واکسیناسیون باشند که خانه‌های بهداشت افراد را فرامی‌خوانند و می‌گویند وقت واکسن بچه‌تان شده است. به همین شکل باید خانم‌های بالای ۴۰ سال برای معاینهٔ خود فراخوانده شوند. این خیلی فرق می‌کند با زمانی که فرد خودش توده‌ای را لمس می‌کند و مراجعه می‌کند. اگر چنین سیستمی تهیه شود، بسیاری از هزینه‌هایی که افراد و دولت بعداً درصورت مبتلا شدن متحمل می‌شوند، کاسته می‌شود.» او در ادامه گفت در حال حاضر برای تهیه این سیستم در کشور تلاش‌هایی انجام می‌شود، اما تا آن زمان مردم باید بدانند که زمان و هزینه‌ای که برای معاینه‌های سالانه صرف می‌کنند خیلی کمتر از هزینه‌هایی‌ است که بعداً ممکن است متحمل شوند.

کمبود آگاهی افراد یکی دیگر از خلأهایی است که «سرکرده» به آن اشاره کرد. از سوی دیگر تابو بودن کلمهٔ «پستان» در فرهنگ عمومی مردم ما باعث می‌شود هم میزان آگاهی‌بخشی‌ها در این زمینه کافی نباشد و هم برخی از زنان به‌دلیل خجالتی که از عنوان کردن این مسئله دارند، نه‌تنها در انجام معاینات اهمال بورزند بلکه درصورت حس کردن توده یا هر نشانهٔ مربوطهٔ دیگری، پیگیری آن را به تعویق بیندازند. این جراح با اشاره به چند مثال از بیماران خود که به‌دلیل همین مسئله دیر به پزشک مراجعه کرده و جان خود را از دست داده‌اند، گفت: «وظیفهٔ ما این است که بگوییم پستان هم عضوی از بدن زن است و زنان باید آن را بشناسند و از این مسئله خجالت نکشند؛ همانطور که چکاپ خون انجام می‌دهند، چکاپ پستان هم در زمان خود انجام دهند. این مسئله‌ای است که علمش هست، راه‌های درمان و پیشگیری‌اش هم هست، فقط باید به افراد در این مورد آگاهی بدهیم تا خدای‌ناکرده عمر مادر و همسرانشان کوتاه نشود و ما به این راحتی و به‌دلیل کوتاهی در انجام وظایفمان زنان سرزمین‌مان را از دست ندهیم. مخصوصاً الان که جراحان پستان خانم بسیار زیاد و در دسترس هستند.»

از طرفی ممکن است افراد در ابتدای بیماری، با فرار از واقعیت و پرداختن به درمان‌های غیراصولی، سلامتی خود را به خطر انداخته و در مراحل پیشرفته به سراغ پزشک بروند. «سرکرده» با تأکید بر اینکه درمان‌های سنتی و گیاهی اگر به روش‌های اصولی انجام شوند مفید خواهند بود، توصیه کرد افراد از پرداختن به درمان‌های غیراصولی پرهیز کنند.

عمل‌های بازسازی

در جراحی‌‌های پستان تمام دنیا، اولویت همیشه بر حفظ پستان است. این عضو انستیتو کانسر توضیح داد که تمام تلاش پزشکان بر این است که با استفاده از جراحی‌های پلاستیک مختلف ضمن درمان فرد، تناسب و زیبایی اندام او به خطر نیفتد. اما در شرایطی که تومور پیشرفت کرده باشد، چندماه بعد از تکمیل درمان‌های شیمی‌درمانی و پرتودرمانی و با مشورت پزشک معالج می‌تواند عمل بازسازی تأخیری را بااستفاده از بافت بدن خود انجام دهد. او گفت: «پستان عضو مهمی برای یک زن است. اگر زنی این عضو را از دست بدهد، ممکن است اعتماد‌به‌نفس خود را از دست دهد و زندگی زناشویی و تمایلات جنسی‌اش به خطر بیفتد. به همین دلیل، ما به‌عنوان جراح پستان خودمان را موظف می‌دانیم تا جایی که می‌توانیم تلاش کنیم تا بدن بیمار نقص پیدا نکند و بتواند بعد از درمان به زندگی‌اش برگردد.»

از نظر او هیچ عملی بدون عوارض نیست، اما عوارض این بازسازی‌ها در مقابل سودی که برای روحیهٔ افراد دارد، ناچیز است.