سد باباحیدر (غدیر باباحیدر)، سدی در غرب شهر باباحیدر شهرستان فارسان استان چهارمحال‌وبختیاری است که با هدف تأمین آب شرب‌، صنعت و زمین‌های کشاورزی شهر باباحیدر روی رودخانۀ سراب احداث شد. برای سال‌ها هم در دولت محمود احمدی‌نژاد و هم در دولت روحانی، این پروژه مسکوت ماند تا اینکه دولت سیزدهم تصمیم به تکمیل پروژه و آبگیری آن گرفت. این روند درحالی طی شد که چالشی از همان ابتدا بر سر احداث آن وجود داشت؛‌ جانمایی پروژه در محل دفن زبالۀ شهر «باباحیدر»!

به گزارش «تسنـیم»، ۲۹ فـروردین ۱۴۰۲ «غلامعلی حیـدری» اسـتاندار چهارمحال ‌و بخـتیـاری، خـبر داد کـه قــرارگـاه «خـاتـم ‌الانبیاء(ص)» عهده‌دار تکمیل سد غـدیر شد. یکی از مشکلات مهم در کندپیش‌رفتن پروژۀ سد غدیر باباحیدر به‌گفتۀ حیـدری، علاوه‌بر تزریق قطره‌چکانی اعتبار، پیمانکار آن بود که با خلع‌ید پیمانکار و انتخاب و ورود قرارگاه خاتم‌الانبیاء(ص)، به پروژه سرعت ویژه‌ای بخشیده شد. به‌علاوه ۹ مرداد ۱۴۰۲، «فردوس کریمی» مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای استان چهارمحال‌وبختیاری، با اشاره به بهبود ۸۰۰ هکتار از زمین‌های کشاورزی شهرستان فارسان بعد از بهره‌برداری سد غدیر باباحیدر، گفت: از محل این سد برای ۶ شهر و ۱۱ روستای شهرستان فارسان با جمعیت افزون‌بر ۱۳۶ هزار نفر آب به‌منظور استفادۀ آشامیدنی، صنعت و کشاورزی پیش‌بینی شده است.

به‌علاوه «احمد وحیدی» وزیر کشور هم، در بازدید ۱۸ آبان سال‌جاری از سد غدیر باباحیدر چهارمحال‌وبختیاری در محل کارگاه این سد، گفت: از ویژگی‌های پروژه‌های عمرانی این استان، کاهش فاصله‌های زمانی ساخت است و سد باباحیدر پس از ۱۵ سال سابقۀ ساخت با روحیۀ جهادی قرارگاه خاتم الانبیاء(ص)، حمایت وزارت نیـرو و استاندار چهارمحال ‌و بختیاری، در مدت ۶ ماه به نقاط پایانی خود رسیده است.

بر اساس گزارش «تسنیم»، ۲۵ آبان ۱۴۰۲ در دور دوم سفر ابراهیم رئیسی و تعدادی از اعضای هیئت دولت به چهارمحال‌وبختیاری،‌ رئیس‌جمـهور سـابق به طـرح «سـد غـدیرِ باباحیدر» اشاره کرد و گفت: حدود ۱۴ سال از احداث این سد می‌گذرد و اگر در سال‌های گذشته این طرح به‌موقع افتتاح شده بود، هزینۀ اجرای عملیات آن بسیار کمتر می‌شد؛ اما اکنون هزینۀ تکمیل این سد ۱۰ برابر افزایش یافته است.

 برای «بابا حیدر» حاشیه درست کرده‌اند

پایان انتظار ۱۶ سالۀ مردم شهرستان فارسان دربارۀ آب پایدار، باتوجه‌به شائبه‌هایی که دربارۀ این سد وجود دارد،‌ آیا نقض غرض نیست؟ «سید‌هادی صالحی» فرماندار شهرستان فارسان، در گفت‌وگو با «پیام ما» هرگونه تردید دربارۀ سلامت آب سد را رد می‌کند. به‌گفتۀ او، مخزن سد در جایی قرار دارد که سال‌هاست دیگر محل دفن زباله نیست؛ به‌علاوه قرارگاه خاتم‌الانبیا حدود ۳۶۰ مترمکعب خاک‌برداری در محل دفن زباله در دهۀ ۹۰ انجام داد. «آن‌قدر خاکبرداری کردند تا به خاک سفت بدون زباله رسیدند.»

«شیرابه» از دیگر دغدغه‌های مرتبط با سلامت آب سد «باباحیدر» است که به‌گفتۀ صالحی، با انجام آزمایشات،‌ سلامت آب به اثبات رسیده است. «هماهنگ کردیم تا گروه‌های آزمایش مستقل و عدم وابسته به آب منطقه‌ای چاه‌های گمانه بزنند و نتایج را اعـلام کنند. نتایج  آزمایش‌ها نشان‌دهندۀ سـلامت آب است و ما آن‌ها را به مـحیط‌زیسـت و وزارت نیرو ارائه کرده‌ایم.»

فرماندار شهرستان فارسان نصب تصفیه‌خانه در خروجی آب سد برای شرب را از دیگر اقداماتی می‌داند که برای تضمین سلامت آب پیش‌بینی شده است. «مسئله‌ای که ما داریم به کنشگران سیاسی برمی‌گردد که مسائل محیط‎زیستی را دستاویز خودشان قرار داده‌اند تا به‌جای اصل کار،‌ حاشیه درست کنند.»

گروهی از منتقدان عنوان می‌کنند که آبگیری شتابزدۀ این سد، در راستای ثبت آن به‌عنوان دستاورد دولت سیزدهم است‌ و در این زمینه سلامت مردم «بابا حیدر» فرعی تلقی شده است. به‌گفتۀ این گروه، مسیر قانونی در احداث این سد طی نشده و آن‌ها براساس قرار گرفتن این پروژه در فهرست پروژه‌های مشمول پیشرفت فیزیکی آن را پیش برده‌‌اند؛ گزاره‌ای که صالحی با آن مخالفت جدی دارد. به‌گفتۀ او، منتقدان سال‌ها تلاش کرده‌اند سد به نتیجه نرسد و حالا این مسائل را عنوان می‌کنند. می‌توان سلامت آب را روزانه چک کرد و اگر مشکلی وجود داشت، گزارشات لازم را در این زمینه تهیه کرد. «بگذارید سد آبگیری و در ادامه آزمایشگاه‌های مستقل کیفیت آب را تست کنند. اگر آب استاندارد نبود،‌ نمی‌گذاریم وارد شبکۀ آبرسانی شود.»

او تأکید می‌کند از سال ۱۳۹۰ یعنی در ۱۳ سال گذشته، زباله‌ای در این منطقه دفن نشده است. «پیش از نوروز ۱۴۰۳، تمام رسانه‌های شهرستان فارسان را به محل سد بردیم و بازدید میدانی داشتیم. شفاف بودن اولویت ماست و نمی‌خواهیم مسئلۀ مکتومی‌ باقی بماند.»

اگر همه‌چیز شفاف است و سد مشکلی ندارد،‌ چرا همچنان این پروژه نتوانسته گزارش ارزیابی اثرات محیط‌زیستی داشته باشد؟ صالحی در این زمینه اطلاعی ندارد. «من سه سال است که فرماندار این شهرستان شده‌ام، درحالی که پروژه از سال ۱۳۸۷ شروع شده است. در تمام این ادوار، اگر مشکلی بود باید محیط‌زیست به‌عنوان ضابط قضایی ورود پیدا می‌کرد‌؛ همچنان که در مورد سایر پروژه‌ها یا ساخت مسکن ملی و شهرک صنعتی ورود پیدا می‌‌کند.»

او تأکید دارد به‌عنوان فرماندار، سلامت مردم را در اولویت قرار می‌دهد. «گرچه اجرای سد برای من اولویت اساسی است، سلامت مردم مهم‌تر است. اگر برای افراد اپیدمی ‌به وجود بیاید، اولین نفری که باید به میدان بیاید، پیگیری کند و پاسخگو باشد، فرماندار است. فرماندار در مقابل انجام شدن این پروژه گرچه مسئول است، اما چند برابر بیشتر در برابر سلامت مردم مسـئـول اســت. اگـر وزارت بـهـداشـت و آزمایشگاه‌های مستقل ورود و اظهارنظر کنند،‌ گره‌گشا خواهد بود.»

البته صالحی بار دیگر تأکید می‌کند که افرادی نمی‌خواهند کار به نتیجه برسد، از همین روست که برای پروژه مشکلاتی را به وجود آورده‌‌اند و از سال قبل هم در تلاش‌اند در فضای رسانه‌ای کارشان را پیش ببرند.

 بابت سلامت مردم نگرانیم

«سعید یوسف‌پور» مدیرکل محیط‌زیست استان چهارمحال‌وبختیاری، گزاره‌ای که برخی به‌دنبال اشکال‌تراشی هستند را نمی‌پذیرد. به‌گفتۀ او، عملیات احداث سد غدیر باباحیدر در شهرستان فارسان استان چهارمحال و بختیاری، از ۲۲ سال پیش مطرح شد. طی سال‌های مختلف ادارۀ کل محیط‌زیست چهارمحال ‌و بختیاری، ضرورت اخذ مجوزهای ارزیابی اثرات محیط‌زیستی را گوشزد کرد که راه به جایی نبرد. 

وزارت نیرو مدعی است که در این منطقه شیرابه‌ای وجود ندارد. آن‌ها مشاوری را هم به کار گرفتند که این گزاره را تأیید می‌کند. با این حال به‌گفتۀ یوسف‌پور، نتایج محیط‌زیست متفاوت است. «ما اصرار کردیم گمانه‌زنی‌های جدید داشته باشیم تا در نقاطی که مدنظر ماست، تأثیر شیرابه یا حضور زباله را بسنجیم. در ۱۰ روز گذشته چاه‌های گمانه حفر شد و از ۱۵ چاه حفر شده، ۵ چاه به زباله رسید.»

به‌گفتۀ مدیرکل حفاظت محیط‌زیست استان چهارمحال‌وبختیاری، نگرانی بابت شیرابه و زباله‌های قدیمی‌ همچنان پابرجاست. «ما معتقدیم پاکسازی همچنان به‌شکل مطلوب انجام نشده است. با این حال با فشارهایی از سمت مدیریت استان، آب منطقه‌ای و افراد سیاسی ذی‌نفوذ روبه‌رو هستیم که درخواست می‌کنند مجوزها از سمت ادارۀ کل صادر شوند.»

چرا باید ادارۀ کل محیط‌زیست مجوز صادر کند، درحالی که چنین پروژه‌هایی باید از سازمان حفاظت محیط‌زیست در تهران مجوز بگیرند؟ «دفتر ارزیابی یک نامه داده که چون پروژه روند قانونی خود را طی نکرده، نمی‌توانیم مجوزی صادر کنیم.»

براساس گفته‌های یوسف‌پور، سازمان حفاظت محیط‌زیست برخورد قاطعی با این موضوع نداشته و در این نامه تأکید نکرده که ادارۀ کل حفاظت محیط‌زیست استان این اختیار را ندارد که چنین مجوزی را صادر کند. «حتی به‌فرض آبگیری، باید آب این سد برای چند سال برای کشاورزی صرف شود تا بتوان سنجش لازم را دربارۀ کیفیت آن انجام داد و ورود یک‌بارۀ آن به چرخه آب شرب، حتی با وجود تصفیه‌‌خانه اشتباه است.»