«طرح نور» که نام جدید همان «گشت ارشاد» سابق است در روزهای گذشته واکنش‌های مختلفی را برانگیخته. شماری از عقلای جامعهٔ با هر گرایش سیاسی هشدار داده‌اند که آزمودن دوبارهٔ روش‌هایی که پیش از این ناکارآمدی‌شان اثبات شده، خطایی راهبردی است. اما گویی بخشی از سیاستگذاران همچنان به روش‌هایشان باور دارند و تجدیدنظر در آنها را گناهی نابخشودنی می‌دانند. حتی توییت «مهدی فضائلی»، عضو دفتر رهبر انقلاب که از تذکر ایشان به برخی مسئولان بابت «کارهای بی‌قاعده و بدون برنامه» در حوزهٔ حجاب خبر می‌داد هم کارساز نیفتاد و دست‌فرمان قبلی حفظ شد. حتی شماری از کاربران به‌اصطلاح تندرو به عضو دفتر رهبر انقلاب هم حمله کردند و مدعی شدند که این توییت بدون هماهنگی با رهبری نوشته شده است. برگزاری تجمع قم و شعارهای حاضران و پوشش آنها و ترکیب سخنرانان نشانهٔ روشن دیگری بر اصرار وزیر کشور و نیروی انتظامی بر اجرای «طرح نور» است.

در یک‌سال‌ونیم گذشته و پس از حوادث تلخ در کشور، بسیاری از جامعه‌شناسان و اهالی علوم انسانی با سلایق مختلف در نشست‌های بسیاری زیادی شرکت کردند و تحلیلشان را دربارهٔ فضای جامعه، حقوق مغفول‌ماندهٔ زنان، ریشه‌های خشم و… بیان کردند. برای نمونه برنامهٔ «شیوه» در شبکهٔ چهار صداوسیما یکی از برنامه‌هایی بود که با عملکرد خونسرد و حرفه‌ای مجری‌اش رفته‌رفته مقداری از اعتماد مخاطبان را هم جلب کرد. در این برنامه بارها و بارهای الگوهای غلط سیاستگذار در حوزهٔ اجتماعی به‌صورت صریح و بی‌لکنت به نقد کشیده شد. در دانشگاه‌ها و مجامع دیگر از جمله در دانشگاه تهران و اندیشکده‌های مختلف هم این نشست‌ها برگزار شد. در همین روزنامهٔ «پیام ما» با چند جامعه‌شناس و انسان‌شناس گفت‌وگو کردیم و هرکدام از نظرگاه خودش به سیاستگذار توصیه‌هایی کردند.

 اکنون که گشت ارشاد با نامی جدید آغاز شده و این همه حاشیه داشته، وقت آن است که بپرسیم آیا در یک‌سال‌ونیم گذشته حتی یک نفر از مسئولان اجرایی و انتظامی صدای این کارشناسان را شنیده است؟ آیا کسی گزارش‌های پژوهشی نهادهای مورد اعتماد دستگاه‌های رسمی را خوانده است؟  اگر مسئولانی وجود دارند که خیال می‌کنند صلاح کار مملکت را بیش از هر کسی و هر نهاد پژوهشی‌ای می‌دانند، پس این‌همه پول خرج کردن برای پژوهش‌های اجتماعی را متوقف کنید. اگر قرار نیست صدای پژوهشگران مستقل و نهادهای علمی را بشنوید، بهتر است زحمت پژوهشگران و اهالی علوم اجتماعی را کم کنید. منظور از اهالی علوم اجتماعی آنهایی نیستند که با برچسب غیراخلاقی «غربگرا» توصیف می‌شوند. 

بلکه بسیاری از پژوهشگران مورد اعتماد و میانه‌رو (به قول اهالی شبکه‌های اجتماعی وسط‌باز) و مذهبی هم از این دایره بیرون می‌افتند. هرچند این رویه به‌شدت برای کشور خطرناک است، اما حالا که عده‌ای بر اثربخشی تصمیم‌هایشان اصرار می ورزند، دیگر چاره‌ای جز تماشا کردن باقی نمانده است. فقط از خاطر نبریم که دعوت جامعهٔ علمی و منتقدان به «گفت‌وگو» و «چاره‌جویی» برای مسائل بغرنج جامعه، هر بار با کیفیت قبل اتفاق نمی‌افتد.

 *عنوان یادداشت برگرفته از عنوان کتابی است که از سوی نشر «نی» دربارهٔ نتایج پیمایش اجتماعی در دهه‌ٔ ۵۰ شمسی منتشر شده است.