منطقه حفاظت‌شده و پناهگاه حیات‌وحش کرخه با حدود ۱۴ هزار هکتار وسعت، در حاشیه رود کرخه، در شهرستان‌های شوش و کرخه در خوزستان قرار دارد و نیمی از آن را پارک ملی کرخه تشکیل می‌دهد. این منطقه بخشی از آخرین بازمانده جنگل‌های نیمه‌گرمسیری جهان و میراث طبیعی خوزستان با تنوع بالای گونه‌های جانوری و گیاهی به شمار می‌رود که زیستگاه اصلی گونه در معرض انقراض «گوزن زرد ایرانی» است.

ساعت ۱۱ صبح روز یکشنبه، «نعیم دباط»، محیط‌بان پارک ملی کرخه، با تماس یکی از همکارانش مطلع می‌شود که خودروی کوئیک شکارچی‌ها در مسیر موسوم به «امام‌زاده شچاخ» در پارک حضور دارد. او با خودروی پراید اداره و بدون اسلحه راهی مأموریت می‌شود.

دباط درباره این تعقیب‌وگریز به «پیام ما» می‌گوید: «وقتی به شکارچی‌ها رسیدم، یک کانال میان ما بود. با این حال، از فرم لباس و شماره پلاک قرمز، من را شناختند و متوجه شدند محیط‌بان هستم. من هم آنها را شناختم، چون قبلاً یکی‌شان را دستگیر کرده بودم. در حین تعقیب خودروی متخلفان با رحیمی، رئیس پارک ملی، تماس گرفتم و ماجرا را شرح دادم. او نیز با همراهی یکی دیگر از مأموران، با خودروی پیکاپ به سمت محل حرکت کرد. شکارچی‌ها سعی کردند مسیر خود را تغییر دهند، اما راهشان را با خودرو مسدود کردم و دوباره تغییر مسیر دادند و به سمت جنگل رفتند. در این میان، دو بار با اسلحه PCP (ساچمه‌ای) به سمتم شلیک کردند که خوشبختانه به شیشه خودرو برخورد کرد و آسیبی ندیدم.»
در این زمان، خودروی پراید دباط جوش می‌آورد و متوقف می‌شود، اما خودروی دوم محیط‌بان‌ها به محل می‌رسد و تعقیب ادامه پیدا می‌کند. پس از مدتی تعقیب‌وگریز، مأموران یگان حفاظت پارک ملی کرخه موفق می‌شوند خودروی شکارچیان را که سه سرنشین داشت، متوقف کنند.

دو نفر از آنها با دو محیط‌بان، «امید رحیمی» و «نعیم سلیمی»، درگیر می‌شوند تا نفر سوم با اسلحه و لاشه‌های پرنده شکارشده که در گونی گذاشته بودند، متواری شود.
دباط در ادامه گفت‌وگوی خود با «پیام ما» توضیح می‌دهد: «وقتی رسیدم، یکی از همکارانم، محیط‌بان سلیمی، از ناحیه سر و صورت توسط متخلفان مضروب شده بود. به سمت آنها رفتم. یکی از آنها با من درگیر شد و دیگری با چوب به صورتم کوبید. بعد از آن بیهوش شدم و چیزی به یاد ندارم. وقتی چشم باز کردم، در بیمارستان شوش بودم. هنوز کار پانسمان و بخیه به پایان نرسیده بود که از طریق پاسگاه نیروی انتظامی مطلع شدیم با تماس دادستان شوش، هر دو شکارچی که تحویل پلیس شده بودند، آزاد شده‌اند.»
اکنون حال عمومی دو محیط‌بان مساعد گزارش شده و آنها دوره نقاهت را می‌گذرانند. «نعیم دباط» که در این درگیری بیشترین آسیب را دیده است، ۱۵ سال سابقه محیط‌بانی دارد و تاکنون پنج بار به‌عنوان محیط‌بان نمونه انتخاب شده؛ دو بار در سطح ملی و سه بار در سطح استانی.

پیش از این نیز یک بار در حمله یک صیاد غیرمجاز، کتف این محیط‌بان شکسته بود و اکنون در این درگیری از ناحیه چشم و بینی آسیب شدیدی دیده است. پزشکان گفته‌اند چشم او با دارو بهبود پیدا می‌کند، اما بینی‌اش به‌طور کامل خرد شده است.

دباط می‌گوید: «الان دیگر درد را حس نمی‌کنم و تنها ناراحتی که دارم، آزادشدن شکارچیان متخلف است. وقتی هنوز روی تخت بیمارستان بودم و وضعیت سلامتی‌ام مشخص نبود، آنها را رها کردند که بروند و این بسیار مایه تأسف است. دیروز به مدیران اداره کل که برای عیادت آمده بودند، گله کردم. مقابله با متخلفان وظیفه ماست و به آن افتخار می‌کنیم. با این امکانات کم و خودروهای فرسوده، باز هم کار خودمان را انجام می‌دهیم، چون غیرتمان اجازه نمی‌دهد کسی پرنده شکار یا درختی را قطع کند؛ اما در مقابل انتظارمان این است که با مجرمان برخورد قانونی شود.»

مطالبه مجازات متخلفان

آزادشدن شکارچیان غیرمجاز بدون طی مراحل قانونی، واکنش فعالان محیط‌زیست خوزستان را به دنبال داشته است. «احمد زالی»، عضو انجمن دوستداران شهر و طبیعت شوش، در گفت‌وگو با «پیام ما»، خواستار پیگیری جدی پرونده محیط‌بان‌های مصدوم از سوی مسئولان، به‌ویژه مسئولان قضایی، شد.

او می‌گوید: «طبق بررسی‌ها مشخص شد شکارچیان متخلف که تحویل نیروی انتظامی شده بودند و از اهواز آمده بودند، تنها چند ساعت بعد از دستگیری آزاد شده‌اند؛ در حالی که محیط‌بان از شدت آسیب و ضرب‌وشتم همچنان بیهوش بود و در مرکز درمانی تحت معالجه قرار داشت. این مسئله باعث نگرانی ما شده و انتظارمان این است که مسئولان این موضوع را به‌صورت جدی پیگیری کنند تا مجازات قانونی برای متخلفان اعمال شود. این کمترین توقع برای کسانی است که در حال حفاظت از طبیعت هستند.»

به گفته او، شنیدن خبر درگیری محیط‌بان‌ها و جنگل‌بان‌ها با متخلفان، چه در زمینه شکار، تصرف اراضی یا قطع درختان، همیشه ناراحت‌کننده و نگران‌کننده است.
او ادامه می‌دهد: «یکی از مطالبات همیشگی کنشگران محیط‌زیست در مجامع مختلف، چه در نشست‌های مسئولان کشوری و استانی و چه در میان مردم، حمایت از محیط‌بانان بوده است؛ زیرا این افراد در شرایط نامناسب، هم از نظر معیشتی و هم از نظر تجهیزات ناکافی، در حال تلاش برای حفاظت از طبیعت کشور هستند؛ میراثی که برای همه ما ارزشمند است.»

وعده پیگیری

در سال گذشته، ۳۲۲ فقره پرونده مربوط به شکار و صید غیرمجاز از سوی اداره‌کل حفاظت محیط‌زیست خوزستان تشکیل و پیگیری شده است؛ اما مشخص نیست چه تعداد از آنها به نتیجه رسیده‌اند. گزارش‌ها نشان می‌دهد برخی پرونده‌های مهم محیط‌زیستی همچنان بی‌نتیجه مانده‌اند.

قاتل «هدایت‌الله دیده‌بان»، محیط‌بان و مسئول منطقه حفاظت‌شده خائیز که خرداد سال گذشته در این منطقه با گلوله شکارچیان غیرمجاز جان باخت، و ضارب «سیدامین هادی‌پور» که تابستان ۱۳۹۹ در پاسگاه محیط‌بانی گتوند مجروح و یک پایش قطع شد، هنوز دستگیر نشده‌اند.

پیگیری‌های خبرنگار «پیام ما» از معاونت اجتماعی نیروی انتظامی خوزستان برای اطلاع از جزئیات حادثه، تا زمان تنظیم این گزارش به نتیجه نرسید.
«محمدجواد اشرفی»، مدیرکل حفاظت محیط‌زیست خوزستان، اما در گفت‌وگو با «پیام ما» تأیید می‌کند که دو شکارچی غیرمجاز با تصمیم مرجع قضایی در روز حادثه (یکشنبه) آزاد شده‌اند، «اما به ما گفته‌اند که تفهیم اتهام شده‌اند، برایشان پرونده تشکیل شده و روال قانونی اجرا می‌شود.»

او از شکایت به مراجع قضایی خبر می‌دهد: «در حال پیگیری پرونده هستیم. البته توقع نداشتیم به این زودی آزاد شوند و انتظارمان این بود که با متخلفان برخورد شود.»
«محمد الوندی»، فرمانده یگان حفاظت محیط‌زیست خوزستان، نیز در گفت‌وگو با «پیام ما» تأکید می‌کند که پرونده مصدوم‌شدن محیط‌بان‌های پارک ملی کرخه به‌صورت جدی از طریق مراجع قضایی در حال پیگیری است و برخورد قانونی با متخلفان در دستور کار قرار دارد.

او می‌گوید: «بعد از حادثه، محیط‌بان‌ها با پلیس تماس می‌گیرند و دو متخلف را بازداشت و به نیروی انتظامی تحویل می‌دهند. سومین شکارچی که با لاشه پرندگان و اسلحه متواری شده بود، هنوز دستگیر نشده است. آن‌طور که گفته می‌شود، این دو شکارچی از اهواز آمده بودند و از خانواده‌ای مشهور به شکارچی هستند.»

به گفته الوندی، این سومین درگیری محیط‌بان‌های خوزستان در سال جاری است که به آسیب‌دیدن محیط‌بان‌ها منجر شده است. «پیش از این، یکی از مأموران پارک ملی دز مورد هجوم یک قاچاقچی چوب با اره‌برقی قرار گرفت و مصدوم شد و یک محیط‌بان نیز در منطقه شکارممنوع قلعه شاداب دزفول با صیادان غیرمجاز درگیر شد و آسیب دید.»

حفاظت بدون حمایت

«پارک ملی کرخه» به‌عنوان یکی از مهم‌ترین زیستگاه‌های جنگلی ـ رودخانه‌ای جنوب‌غرب کشور، با پوشش گیاهی خاص شامل جنگل‌های پده و گز و دسترسی به رودخانه کرخه، بستر مناسبی برای زیست گونه‌های ارزشمند حیات‌وحش، به‌ویژه گوزن زرد ایرانی، فراهم کرده است؛ گونه‌ای که در معرض خطر انقراض قرار دارد.

بهار امسال چهار رأس گوزن زرد در این پارک متولد شدند که به گفته مسئولان، نشانه‌ای امیدوارکننده از موفقیت برنامه‌های حفاظتی و احیایی در زیستگاه‌های طبیعی خوزستان به شمار می‌رود.

با این حال، این منطقه با مشکلات بسیاری مواجه است که آتش‌سوزی‌های مکرر، قطع درختان، تصرف جنگل، خاک‌برداری و شکار و صید غیرمجاز از مهم‌ترین آنهاست. این در حالی است که مانند سایر مناطق حفاظت‌شده، از امکانات محدودی برخوردار است.

الوندی همچنین به ضعف امکانات و تجهیزات مأموران یگان حفاظت محیط‌زیست اشاره می‌کند: «واقعیت این است که ناوگان و تجهیزات خودرویی فرسوده است و باید جایگزین شود. دیگر تعمیر هم کارساز نیست. همچنین از نظر نیرو مشکل داریم و تعداد محیط‌بان‌ها با این سطح از چالش و تنش کفایت نمی‌کند. علاوه بر این، تجهیزات حفاظتی نیازمند به‌روزرسانی است و تجهیزات انفرادی مانند دوربین البسه و شوکر باید در اختیار محیط‌بان‌ها قرار گیرد تا بتوانند از خودشان دفاع کنند و مانع حمله متخلفان شوند.»