«زمستان سخت» دیگر واژه‌ای برای شوخی با اظهارات مسئولان دولت نیست. زمستان سخت واقعا فرا رسیده و اکثر استان‌های کشور را تحت تاثیر خود قرار داده است. چنان که به گفته وزیر نفت دیروز جمعه، در بیش از ۲۰ استان کشور دمای هوا به منفی ۱۰ درجه رسید. همزمان با افزایش سرما و بارش برف و باران در برخی استان های کشور، مصرف گاز هم افزایش یافته است. افزایش مصرف گاز موجب شد تا به منظور مدیریت مصرف، برخی از شهرهای کشور تعطیل شوند. آخرین وضعیت کشور را در این گزارش بررسی کرده‌ایم.

سرمای کم‌سابقه در شرق شمال‌ شرق
استان‌های شرقی کشور روزهای سختی را از سر می‌گذرانند. پنجشنبه شب مشهد سردترین شب را در بین مراکز استان‌های کشور سپری کرد. رئیس اداره پیش‌بینی هواشناسی خراسان رضوی به خبرگزاری تسنیم خبر داد که مردم مشهد پنجشنبه شب و بامداد جمعه سردترین شب را با دمای 20 درجه زیر صفر سپری کردند. قائنی‌پور گفته که بر اساس گزارش‌های به دست آمده پنجشنبه شب و بامداد جمعه دمای هوای قوچان 21.6-، سرخس 23-، سبزوار 11.9-، گلمکان 23.5-، مشهد (فرودگاه) 20.1-، نیشابور، 19.3-، تربت حیدریه 19.6-، کاشمر11.8-، گناباد 13.4-، تربت جام 18.7-، درگز 18.6-، فریمان 25.4-، خواف 17.3-، بردسکن 11.3-، تایباد 23.6- و کلات 15.2- بوده است.
همچنین دمای زاهدان بعد از گذشت 10 سال به منفی 10 درجه رسید و هیرمند کمترین دمای ثبت شده خود را تجربه کرد.
به گزارش برنا از سیستان و بلوچستان، مدیرکل هواشناسی سیستان و بلوچستان گفت: بامداد جمعه دمای هوای 11 شهرستان از استان به زیر صفر رسید که زاهدان با منفی 10، هیرمند منفی 10، زابل و زهک منفی 9، میرجاوه منفی 7، خاش نصرت‌آباد و سراوان منفی 5، سیب سوران منفی 3، تمندان منفی 2 و مهرستان منفی 1 درجه زیر صفر سردترین شهر استان بوده است. دمای کمینه زرآباد به 10 درجه بالای صفر رسید.
حیدری با بیان اینکه جمعه شب دمای هوا در زاهدان تا منفی 10 درجه کاهش یافت که این دما قبلاً هم تکرار شده به‌طوری که در زمستان سال 90 دمای زاهدان، منفی 11 درجه و زمستان سال 91 به منفی 10 درجه هم رسیده بود. سردترین دمای ثبت شده در زاهدان، دی‌ماه سال 1351 با ثبت دمای منفی 22 درجه‌ای بوده است.
در همین حال جمعیت هلال احمر به مسافران قطارهایی که در مسیر مانده بودند هم امدادرسانی کرد. سرپرست سازمان امدادونجات جمعیت هلال احمر دیروز درباره آخرین وضعیت امدادرسانی به مسافران قطار مشهد که در میانه راه متوقف شده بود، گفت: در راه‌ماندگان برابر آخرین اطلاعات در حدود ۲۹۰۰ نفر است. او ادامه داد:‌ امدادگران بلافاصله اقدام به توزیع پتو و اقلام امدادی در میان در راه‌ماندگان کردند و امدادرسانی‌ها در این خصوص ادامه دارد.
سرپرست سازمان امدادونجات جمعیت هلال احمر با بیان اینکه علت این حادثه سرمای شدید و یخ زدگی ریل و قطار بود، گفت:‌ برابر آخرین گزارش‌ها حال عمومی مسافران خوب است و امدادرسانی همچنان ادامه دارد. امدادگران سازمان امداد و نجات نیز از آمادگی لازم برای امدادرسانی برخوردارند.

تمام ادارات، نهادها و سازمان‌های اجرایی استان تهران با هدف مدیریت مصرف گاز شنبه ۲۴ دی ۱۴۰۱ تعطیل است

مصرف گاز معادل ۴ میلیون بشکه نفت‌خام در ۲۴ ساعت
وزیر نفت با بیان اینکه پنجشنبه شاید سردترین شب امسال بود و مصرف در بخش خانگی از ۶۸۵ میلیون متر مکعب در روز گذشت، عنوان کرد: این مقدار گاز معادل حدود ۴ میلیون بشکه نفت‌خام است.
به گزارش ایسنا، جواد اوجی در کارگروه هماهنگی و تأمین پایدار سوخت زمستانی سال ۱۴۰۱ در محل شرکت ملی گاز ایران با بیان اینکه هم‌اکنون روزانه ۹۸۹ میلیون متر مکعب گاز خام از میدان‌های مستقل گازی و مشترک در حال تولید است، گفت: این مقدار گاز در ۲۱ پالایشگاه گازی کشور تا این لحظه بدون هیچ مشکلی در حال فرآورش است؛ ضمن آنکه گاز شیرین تولیدی از پالایشگاه‌ها با استفاده از ایستگاه‌های تقویت فشار و خطوط فشار قوی از جنوب کشور به نقاط مصرف ارسال می‌شود.
اوجی با اشاره به قطع گاز وارداتی از سوی کشور ترکمنستان از ۶ صبح روز پنجشنبه (۲۲ دی‌ماه) به کشور گفت: به‌دلیل سرمای شدید هوا، گاز بخش خانگی در کشور دوست و برادر ترکمنستان قطع شده است؛ اما همکاران من در استان‌های شمالی کشور با تغییری که در آرایش خطوط فشار قوی گاز در آن منطقه داده‌اند تا این لحظه اجازه نداده‌اند که گاز هم‌وطنان قطع شود.
اوجی به سرمای منفی ۲۸ درجه سانتیگراد در شهرستان فریمان واقع در جنوب استان خراسان رضوی اشاره کرد و گفت: وضع سرمای هوا در استان‌های غربی و شمال‌غربی نیز به همین اندازه بوده است، اما با تلاش همکاران من تا این لحظه گاز هیچ مشترکی قطع نشده است؛ از همه مردم تقاضا می‌کنم با مدیریت مصرف به همکاران ما در وزارت نفت برای استمرار گازرسانی کمک کنند.
تدابیر لازم همچون تهیه و توزیع نفت سفید و کپسول گاز مایع در کشور برای موارد اضطراری انجام شده است؛ همه همکاران من در چهار شرکت اصلی وزارت نفت تا هفته‌های آینده آماده‌باش کامل و در حال مدیریت مصرف گاز در کشور هستند.
آماده‌باش مدیریت بحران در تهران
مدیرکل مدیریت بحران استان تهران از آماده‌باش مدیریت بحران برای موج جدید بارش برف و کولاک در این استان خبر داد.
به گزارش ایسنا، حامد یزدی مهر با اشاره به صدور هشدار زرد هواشناسی در استان تهران مبنی بر شروع دوباره بارش برف و کولاک و وزش باد از اواخر وقت روز شنبه گفت: طبق پیش‌بینی سازمان هواشناسی از اواخر روز شنبه و طی روز یکشنبه در سطح استان تهران و به ویژه نیمه شمالی آن شاهد بارش برف، مه‌گرفتگی، وزش باد و کولاک خواهیم بود و از این رو مدیریت بحران به حالت آماده‌باش درآمده است.
یزدی مهر با بیان اینکه در اثر این شرایط جوی اختلال در سفر، کاهش دید و لغزندگی جاده‌ها محتمل است، گفت: با این مخاطرات اختلال در سفرها و کاهش دید و لغزندگی جاده دور از انتظار نیست از این رو لازم است که مردم عزیز از انجام سفرهای غیرضروری پرهیز کنند.
مدیرکل مدیریت بحران استان تهران با بیان اینکه در این ایام توقف فعالیت کوهنوردی حتی برای کوهنوردان حرفه‌ای ضروری است، گفت: همچنین مدیریت در مصرف انرژی نیز اهمیت بسیاری دارد و لازم است که مردم نیز با این موضوع همراهی کنند.
او درباره جزئیات آماده‌باش مدیریت بحران نیز گفت:‌ تمام عوامل مدیریت بحران و دستگاه‌های اجرایی مسئول و امدادرسان به حالت آماده‌باش درآمده و توصیه‌ها و دستورات لازم به آنان داده شده است. همچنین بر ضرورت پاک‌سازی و لایروبی شبکه کانال‌ها و آبراه‌ها نیز تاکید شده است.
یزدی‌مهر افزود: رانندگان نیز در صورت تردد ضروری حتما باید توجه داشته باشند که برای عبور از جاده‌های استان تهران به ویژه در نیمه شمالی و محورهای کوهستانی تجهیزات ایمنی و زنجیر چرخ همراه داشته باشند و پیش از حرکت مقدار سوخت، سیستم گرمایشی خودرو، وضعیت لاستیک‌ها و وضعیت فنی وسیله نقلیه را کنترل کرده و سپس اقدام به مسافرت کنند.
خبر آخر، ادارات تهران تعطیل شد
معاون توسعه مدیریت و منابع انسانی استاندار تهران گفت: ادارات، دانشگاه‌ها و مدارس استان تهران روز شنبه تعطیل شد.
به گزارش مهر، قدرت‌الله شفیقی گفت: تمام ادارات، نهادها و سازمان‌های اجرایی استان تهران با هدف مدیریت مصرف گاز شنبه ۲۴ دی ۱۴۰۱ تعطیل است.
به گفته او مدارس و دانشگاه‌ها به جز امتحانات نهایی پایه دوازدهم نیز تعطیل است. تمامی دستگاه‌ها از لحظه دریافت خبر موظف هستند وسایل گرمایشی گازسوز خود را خاموش کنند. شفیعی افزود: شعب بانک‌ها در سراسر استان تهران از ساعت ۹ الی ۱۳ فعال هستند. مراکز ستادی بانک‌ها نیز به جز مراکزی که خدمات غیرحضوری و آنلاین را پشتیبانی می‌کنند، تعطیل است.
معاون توسعه مدیریت و منابع انسانی استاندار تهران با بیان اینکه تعطیلی دستگاه‌های اجرایی و ادارات، صرفاً به جهت تأمین رفاه عموم مردم به ویژه استان‌های شمالی اتخاذ شده است، گفت: مراکز امدادی، عملیاتی، دستگاه‌های خدمات‌رسان و حوزه‌های بهداشتی و درمانی از اجرای این طرح مستثنی هستند و همچنان به ارائه خدمات ادامه می‌دهند.

بودجه ۱۴۰۲ شاید در روزهای برفی پایتخت تحویل بهارستان‌نشینان شد و موج سرما و بارش موجب فراموشی تابستان‌ها و پاییزهای سخت پشت سرگذاشته شده باشد اما نباید از جبر اقلیمی غافل بود تا آنجا که هیچ اثری از سازگاری با کم آبی در بودجه‌ریزی نباشد. این در حالی است که ناظران و دغدغه‌مندان حوزه آب و محیط زیست از تعیین ردیف بودجه برای پروژه‌های فاقد پیوست فرهنگی و محیط‌ زیستی گله‌مندند و این پرسش را مطرح می‌کنند که چطور با وجود نامه ۲۵ خرداد ۱۴۰۱ رئیس کمیسیون اصل ۹۰ مبنی بر جلوگیری از تعیین ردیف بودجه برای پروژه‌های فاقد پیوست لازم باز هم این ردیف‌ها در بودجه سال آینده لحاظ شده است. این در حالی است که کارشناسان حوزه صنعت آب می‌گویند از آنچه در لایحه بودجه درج می‌شود تا آنچه در عمل اتفاق می‌افتد نیز فاصله بسیار است تا آنجا که سازمان برنامه و بودجه تنها به طرح‌ها و پروژه‌هایی بودجه می‌دهد که در سفرهای استانی رئیس دولت سیزدهم به تصویب رسیده باشند.

لایحه بودجه دومین سال از سده جدید برای تصویب به نمایندگان مجلس شورای اسلامی سپرده شد. با انتشار متن و جدول‌های پیوستی بودجه بیم آن می‌رود که دولت و نمایندگان بار دیگر چشم بر مشکلات محیط زیستی و آبی اقلیم ایران ببندند و بودجه‌ریزی کنند. فارغ از اینکه ماده‌ واحده لایحه بودجه باز هم با تبصره «نفت» و درآمدهای حاصل از آن شروع شد، هیچ اثری از خشکسالی‌های پیاپی و نیاز با سازگاری با کم‌آبی در بودجه دیده نمی‌شود و شاید دولت سیزدهم تلاشی برای افزایش آب‌بها کرده باشد اما پس از اینکه به صنعت، معدن و ارتباطات پرداخته به سراغ بخش «آب، محیط زیست و کشاورزی» آمده است.
نگاهی به لایحه پیش از آنکه کمیسیون تلفیق تشکیل و رسیدگی به آن آغاز شود می‌تواند زنگ‌هایی را برای کنترل برخی مسیرها به صدا درآورد. اما باید دید آیا باز هم با شروع سال ۱۴۰۲ شاهد اجرای عجولانه پروژه‌هایی چون «پتروشیمی میانکاله» خواهیم بود که فاقد پیوست محیط زیستی بود ولی به اجرا درآمد.
بودجه ۱۴۰۲ چه چیزی درباره آب می‌گوید
نگاهی به تبصره ۸ لایحه بودجه چه در بخش احکام موقت یک‌ساله و چه در بخشی که قابلیت دائمی شدن دارد بیش از هر چیز نمایانگر کم‌رنگ بودن سازگاری با کم‌آبی است. البته در بند «د» این تبصره نسبت به اخذ عوارض صادرات از محصولات‌آب‌بر تاکید شده است؛ «به منظور حفظ منابع آبی کشور، وزارت امور اقتصادی و دارایی (گمرک جمهوری اسلامی ایران) موظف است نسبت به افزایش تا سه درصد (3%) عوارض صادرات محصولات کشاورزی و غذایی آب‌بر، مازاد بر عوارض محصولات مشمول این بند در سال ۱۴۰۲ اقدام و درآمدهای حاصل از عوارض فوق را به ردیف درآمدی شماره ۱۶۰۱۴۷ واریز نماید، درآمد حاصله در سقف ردیف مربوطه به منظور اجرای الگوی کشت در اختیار وزارت جهاد کشاورزی قرار می‌گیرد. فهرست محصولات کشاورزی و غذایی مشمول این بند، حداکثر ظرف مدت یک‌ماه پس از ابلاغ این قانون از سوی وزارت جهاد کشاورزی به وزارت امور اقتصادی و دارایی (گمرک جمهوری اسلامی ایران) اعلام می‌گردد.»
اما همین بند از تبصره هشتم لایحه این پرسش را پررنگ می‌کند که مگر وزارت جهاد کشاورزی در مهر گذشته از سند الگوی کشت که ادعا می‌کرد پس از ۵۰ سال آن را تدوین کرده رونمایی نکرد؟ پس چرا همچنان در این بند موضوع افزایش ۳ درصدی اخذ عوارض صادرات محصولات آب‌بر نیازمند اعلام از سوی وزارت جهاد کشاورزی است.
پایگاه اطلاع‌رسانی وزارت‌نیرو (پاون) در گزارشی نقاط قوت لایحه از منظر خود را برجسته کرده و از جمله به افزایش بهای برداشت آب از چاه‌های غیرمجاز با هدف تعادل‌بخشی به آبخوان‌ها و سفره‌های آب زیرزمینی اشاره کرده است.

از میان ۳۸۷ ردیف جدول ۲۰ که با عنوان «طرح‌های مطالعاتی و اجرایی موضوع ردیف ۹» منتشر شده است ۶۰ مورد مربوط به طرح‌های آبی است. از جمله این ردیف‌ها «انتقال آب دریای خزر» و « انتقال آب دریای خزر و آبرسانی به گرگان» در آن دیده می‌شود. ۳۱ ردیف از ۶۰ ردیف قید شده در این بند متوجه مطالعه و اجرای سد است. موارد دیگر از انتقال آب تا احداث شبکه‌های جمع‌آوری فاضلاب تا آبرسانی را شامل می‌شود

همچنین بر اساس بند ب تبصره ۸ لایحه بودجه سال ۱۴۰۲، نرخ برداشت آب از چاه‌های غیرمجاز ۱۰ برابر نرخ برداشت آب از چاه مجاز تعیین شد و در صورت ادامه تخلف و برداشت آب غیرمجاز این عدد به ۲۰ برابر نرخ برداشت از چاه مجاز افزایش پیدا می‌کند.
بنا بر این گزارش مطابق بند «ب» تبصره ۸ لایحه بودجه سال ۱۴۰۲، در اجرای بند «ب» ماده ۳۳ قانون توزیع عادلانه آب و برای حفظ و صیانت از آبخوان‌های کشور، شرکت‌های آب منطقه‌ای استان‌ها و سازمان آب و برق خوزستان مکلفند برای شمارشگر (کنتوردار) شدن چاه‌ها با توجه به شرایط اقتصادی و اقلیمی مناطق مختلف کشور از مصرف‌کنندگان آب کشاورزی برای چاه‌های مجاز فاقد شمارشگر هوشمند بر اساس ۲ برابر ظرفیت پروانه بهره‌برداری آنها و برای چاه‌های مجاز دارای شمارشگر بر اساس برداشت مجاز از آنها، به ازای هر متر مکعب برداشت آب از آبخوان‌ها معادل ۳۰۰ ریال دریافت و به ردیف درآمدی ۱۶۰۱۱۲ جدول شماره ۵ این قانون نزد خزانه‌داری کل کشور واریز کنند.
معادل مبلغ واریزی پس از مبادله موافقتنامه از محل ردیف ذیربط ذیل سرفصل ۵۳۰ هزار جدول شماره ۹ این قانون به برنامه‌های تعادل‌بخشی، آبخیزداری و اجرای طرح‌های افزایش بهره‌وری آب پرداخت می‌شود.
در مورد چاه‌های غیرمجاز وفق بند ۷ ماده ۴۵ قانون توزیع عادلانه آب نسبت به مسلوب‌المنفعه‌کردن این چاه‌ها اقدام و جریمه مربوط به میزان برداشت آب تا زمان انسداد چاه، در صورت کشت محصولات اساسی کشاورزی و راهبردی کشور به ازای هر متر مکعب حداکثر مبلغ ۳ هزار ریال و در غیر این صورت به ازای هر متر مکعب آب حداکثر مبلغ ۶ هزار ریال متناسب با افت سفره و حجم کسری مخزن سفره که حسب دستورالعمل ابلاغی توسط وزارت نیرو تعیین می‌شود، دریافت و به ردیف درآمدی شماره ۱۶۰۱۱۲ جدول شماره ۵ این قانون نزد خزانه‌داری کل واریز می‌شود. این مبلغ صرف برنامه‌های تعادل‌بخشی، آبخیزداری و اجرای طرح‌های افزایش بهره‌وری آب خواهد شد.

«جلیل مختار» و «عباس پژمان‌فر»، دو نماینده مجلس پیشتر با انتشار نامه‌هایی خواستار توقف تخصیص بودجه به 411 پروژه‌ فاقد مجوز محیط زیست شدند که در آن تصریح شده بود: سازمان حفاظت محیط زیست در روندی خلاف قانون اقدام به صدور مجوز مشروط برای برخی پروژه‌های عمرانی کرده است

تعرفه آب برای پرمصرف‌ها سال آینده افزایش می‌یابد
طبق لایحه بودجه ۱۴۰۲، وزارت نیرو باید از مشترکانی که بیش از دو برابر الگو آب مصرف می‌کنند به ازای هر متر مکعب مصرف مازاد ۳۵ درصد نرخ را افزایش داده و به خزانه‌داری کل کشور واریز کند.
بر اساس بند الف تبصره ۶ لایحه بودجه ۱۴۰۲ کل کشور وزارت نیرو از طریق شرکت‌های آب و فاضلاب استانی سراسر کشور مکلف است علاوه بر نرخ آب‌ها، به‌ازای هر متر مکعب فروش آب بالاتر از الگوی مصرف تا دو برابر بیش از الگو پانزده درصد (۱۵ درصد) نرخ آب‌ها را افزایش دهد و از مشترکانی که بیش از دو برابر الگو مصرف کرده‌اند به ازای هر متر مکعب مازاد، ۳۵ درصد نرخ را افزایش و از آنان دریافت و به خزانه‌داری کل کشور واریز کند. وجوه فوق مشمول مالیات بر درآمد و مالیات بر ارزش افزوده نخواهد بود.
۱۰۰ درصد وجوه دریافتی از محل حساب مذکور در ردیف معین در بودجه شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور جهت آبرسانی شرب شهرهای دارای تنش آبی، روستایی و عشایری و شهرهای زیر ۲۵ هزار نفر و اصلاح شبکه آن و تکمیل فاضلاب روستایی اختصاص می‌یابد، به نحوی که ۳۰ درصد منابع مذکور برای آبرسانی عشایری و باقی‌مانده برای به آبرسانی شهری و روستایی بر اساس بحران و کمبود آب سالم بین استان‌ها در مقاطع سه‌ماهه توزیع می‌شود.
وزارت نیرو مکلف است گزارش عملکرد این بند را هر سه ماه یکبار به کمیسیون‌های عمران و کشاورزی مجلس ارائه کند.
بر اساس بند «ع» تبصره ۸ قانون بودجه، بازتخصیص منابع آب مورد نیاز صنعت از محل آب‌های نامتعارف پیش‌بینی شده است.
بر اساس بند «س» تبصره ۸ لایحه بودجه سال ۱۴۰۲، وزارت نیرو مکلف است به منظور کاهش هدررفت آب در شبکه‌های توزیع و خطوط انتقال آب شرب از طریق نشت‌یابی و رفع تنش و همچنین رفع انشعابات غیرمجاز، در قالب مشارکت با بخش غیردولتی و با استفاده از سازوکار بیع‌متقابل یا سایر روش‌ها در قالب قراردادهای منعقده جهت تامین منابع آبی اعم از آب یا پساب معادل تمام یا بخشی از آب صرفه‌جویی شده، پساب یا منابع آبی غیرمتعارف را از طریق اصلاح شبکه‌های توزیع، در اختیار سرمایه‌گذار جهت استفاده در مصارف صنعت قرار دهد.
بر اساس لایحه بودجه سال ۱۴۰۲، بودجه عمرانی حوزه آب کشور در قالب برآورد مصارف اعتبارات هزینه‌ای و تملک دارایی‌های سرمایه‌ای برای سه شرکت آبفای کشور، مدیریت منابع آب و توسعه منابع آب و نیرو معادل ۲۳ هزار ۴۵۶ میلیارد تومان برآورد می‌شود.
این در حالیست که بر اساس بودجه مصوب سال ۱۴۰۱، بودجه عمرانی حوزه آب کشور از محل مذکور، ۲۰ هزار ۲۴۳ میلیارد تومان بوده است. بر این اساس بودجه عمرانی حوزه آب کشور در بازه زمانی یک‌ساله ۱۵ درصد افزایش پیدا کرده است.
در همین راستا بررسی بودجه تفکیکی سه شرکت آبفای کشور، مدیریت منابع آب و توسعه منابع آب و نیرو، خبر از افزایش ۲۱ درصدی آبفای کشور، ۱۲ درصدی شرکت مدیریت منابع آب و ۱۲.۵ درصدی توسعه منابع آب و نیروی ایران خبر می‌دهد.
هزار میلیارد تومان برای بهره‌برداری از آب‌های ژرف
اختصاص هزار میلیارد تومان برای بهره‌برداری از آب‌های ژرف بخش بحث‌برانگیز دیگری از لایحه بودجه سال آینده است. گرچه همچنان این بودجه متوجه فعالیت معاونت علمی و فناوری رئیس‌جمهور است اما باز هم پرسشی را پررنگ می‌کند که آیا بهتر نبود این منبع برای سازگاری با کم‌آبی و ملزومات آن تخصیص بیابد؟
با این حال براساس بند «ط» تبصره یک لایحه بودجه نیز وزارت نفت مکلف است به میزان ۱۰ هزار میلیارد ریال از منابع داخلی خود و شرکت‌های تابعه را با هدایت و نظارت معاونت علمی و فناوری رئیس جمهور با همکاری وزارت نیرو در فرایند قابلیت‌سازی و توسعه فناوری و عملیات حفاری و بهره برداری از آب‌های ژرف و سایر فناوری‌های آب اختصاص دهد.
این در حالی است که «فیروز قاسم‌زاده» سخنگوی صنعت آب کشور بارها در جلسه‌های خود با خبرنگاران تاکید کرده «استفاده از منابع آب ژرف در حال حاضر در مرحله مطالعاتی است و در این زمینه تا امروز ۳ حلقه چاه در سیستان و یک حلقه چاه در بلوچستان حفاری شده و به آب رسیده‌اند که کیفیت و میزان آب‌دهی این چاه‌ها در حال بررسی است».
ردیف‌هایی که سئوال‌برانگیزند
سی‌ام دی امسال که برسد یک‌سال می‌گذرد از زمانی که «جلیل مختار» نماینده مجلس شورای اسلامی در نامه‌ای به «مسعود میرکاظمی» رئیس سازمان برنامه و بودجه نسبت به جلوگیری از تخصیص ردیف به ۴۱۱ پروژه عمرانی که فاقد پیوست محیط زیستی و فرهنگی هستند، هشدار داد. او در نامه خود تاکید کرده بود: «دولت‌های گذشته موظف بودند طبق تبصره ۳ ماده ۳ دستورالعمل اجرایی ماده ۲۳ قانون الحاق برخی مواد به قانون تنظیم‌بخشی از مقررات مالی دولت مصوب ۱۳۹۳ که پیشنهاد طرح‌هایی با ماهیت مطالعه و اجرا را به صورت همزمان را ممنوع کرده بود از قرار دادن پروژه‌هایی با ماهیت مطالعه و اجرا حداقل در بودجه ۱۴۰۱ خودداری و رویه غلط گذشته را اصلاح کند. اما درست بر خلاف قانون این رویه در بودجه ۱۴۰۱ تکرار شد که از آن جمله می‌توان به عناوین همزمان مطالعه و اجرای پروژه‌های انتقال آب شرب استان‌های البرز و تهران از سد طالقان، انتقال آب به شهرهای شمالی استان کرمان، انتقال آب خزر به فلات مرکزی، انتقال آب به فلات مرکزی، سد ماربر، سد بلبر و… در بودجه سال ۱۴۰۱ اشاره کرد.»
این هشدار در بودجه سال جاری لحاظ نشد. با این حال در تاریخ ۲۵ خرداد ۱۴۰۱ «عباس پژمان‌فر»، نایب رئیس کمیسیون اصل 90 با امضای نامه‌ای خواستار توقف تخصیص بودجه به 411 پروژه‌ فاقد مجوز محیط زیست شد که در آن تصریح شده بود«سازمان حفاظت محیط زیست در روندی خلاف قانون اقدام به صدور مجوز مشروط برای برخی پروژه‌های عمرانی کرده است.»
با این وجود نگاهی به جدول‌ شماره ۲۰ لایحه بودجه حکایت از آن دارد که دست‌کم بسیاری از این پروژه‌های فاقد پیوست محیط زیستی همچنان ردیف تخصیص بودجه دارند و این چیزی بود که جلیل مختار نسبت به آن هشدار داد و گفت با جلوگیری از تخصیص بودجه مانع از ریشه‌ دواندن این پروژه‌ها شوید.
از میان ۳۸۷ ردیف جدول ۲۰ که با عنوان «طرح‌های مطالعاتی و اجرایی موضوع ردیف ۹» منتشر شده است ۶۰ مورد مربوط به طرح‌های آبی است. از جمله این ردیف‌ها «انتقال آب دریای خزر» و «انتقال آب دریای خزر و آبرسانی به گرگان» در آن دیده می‌شود. ۳۱ ردیف از ۶۰ ردیف قید شده در این بند متوجه مطالعه و اجرای سد است. موارد دیگر از انتقال آب تا احداث شبکه‌های جمع‌آوری فاضلاب تا آبرسانی را شامل می‌شود.
پیوست یک چه می‌گوید
ردیف‌هایی از پیوست شماره یک لایحه بودجه نیز نگرانی را درباره ادامه تخصیص بودجه به طرح‌ها و پروژه‌های مضر برای محیط زیست و منابع آب کشور افزایش می‌دهد. با توجه به ماهیت عملکرد شرکت مادرتخصصی مدیریت منابع آب ایران می‌توان با مراجعه به ردیف‌های تخصیص بودجه و اعتبار به این شرکت درباره آن پروژه و تطبیقش با ۴۱۱ پروژه مد نظر جلیل مختار اقدام کرد. یکی از آن پروژه‌ها می‌تواند «احداث سد و نیروگاه خرسان ۳» یا «مطالعه و اجرای انتقال آب به شهرهای شمالی استان کرمان» یا «مطالعه انتقال آب شرب به استان‌های تهران، البرز و قزوین» باشد.

بنابر آیین‌نامه اجرایی تهیه و تصویب طرح‌های هادی روستایی بر اساس ماده 7 اساسنامه بنیاد مسکن، توسعه و ساماندهی عمرانی روستاهای بالای 20 خانوار با تصویب طرحی عمرانی و برای مدت اجرای 10 سال رقم می‌خورد. پس از گذشت این بازه زمانی 10 ساله، یک بار دیگر طرح هادی روستاها بازنگری شده و دوباره با تامین اعتبار در بخش‌های جدید اجرا می‌‌شود. با وجود اینکه طرح هادی بسیاری از روستاهای کشور بدون اجرا شدن به پایان مهلت خود می‌رسند، دولت طرح دیگری به نام منظومه‌های روستایی را مصوب کرد. پس از آن، برای روستاهایی که به عنوان روستاهای منتخب اجرای طرح منظومه‌های روستایی انتخاب شدند، طرح هادی کنار گذاشته شد تا بخشی از عملیات عمرانی مورد نیاز، در قالب اجرای طرح چندجانبه طرح منظومه‌های روستایی اجرا شود. حالا تعدادی از روستاها نه تجربه موفقی از اجرای طرح جدید دارند و نه به اهداف مصوب در طرح هادی پیشین رسیدند.

طبق ماده 2 آیین‌نامه اجرایی تهیه و تصویب طرح‌های هادی روستایی مصوب بنیاد مسکن انقلاب اسلامی، ایجاد زمینه توسعه و عمران روستاها با توجه به شرایط فرهنگی اقتصادی، اجتماعی، تامین عادلانه امکانات از طریق ایجاد تسهیلات اجتماعی، تولیدی، رفاهی، هدایت وضعیت فیزیکی روستا، ایجاد تسهیلات لازم برای بهبود مسکن روستاییان و خدمات محیط زیستی و عمومی به عنوان اهداف طرح بیان شده است. در سال 1377 اما شورای عالی معماری و شهرسازی روستاهای کشور را در سه سطح، حوزه، مجموعه و منظومه روستایی تعریف و طبقه‌بندی کرد. طبق این تعریف منظومه روستایی، که از تجمع چند مجموعه روستایی شـکل مـی‌گیـرد، وسـیع‌ترین قلمرو جغرافیایی برای عملکرد یکپارچه و پوشش خدماتی در محیط روستایی است که با مرکزیت حداقل یک کانون شهری و یا روستای بزرگ شکل گرفته است. جمعیت منظومـه روسـتایی بـا توجـه بـه شرایط مختلف بدون احتساب جمعیت شهری و مرکز منظومه بین 20 تا 40 هزار نفر لحاظ شده است. همچنین عرصه‌‌های روستایی کشور در قالب نواحی طرح کالبدی ملی (85 ناحیه) حدوداً شامل 800 منظومـه روستایی خواهد بود.
با وجود اینکه بسیاری از کارشناسان اقتصاد معتقدند که ایجاد منظومه‌های روستایی به نفع توسعه روستاهاست اما کارشناسان توسعه روستایی می‌گویند اجرای خام این طرح بدون در نظر گرفتن شرایط حقیقی به‌ویژه شرایط حقیقی کالبدی روستاهای ایران، روستانشینان را با مشکل مواجه کرده است. این گروه از منتقدان معتقدند که طرح هادی روستاهای دارای طرح به عنوان ضرورت رفع مشکلات اساسی ساکنان روستا باید در اسرع وقت اجرا شود و منظومه‌ها در این کار خلل وارد کرده‌اند. موضوعی که به نظر خود دولت نیز پس از یک وقفه طولانی به فکر آن افتاد.
به گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی طرح‌های هادی روستایی، سندی است که نقش عمده‌ای در توسعه و ساماندهی وضعیت کالبدی روستاها دارد و با توجه به حجم قابل‌توجهی که به لحاظ ریالی و زمانی بدان اختصاص می‌یابد، از اهمیت خاصی برخوردار است، افزود: میزان برخورداری روستاهای بالای 20 خانوار کشور در خصوص تهیه طرح‌های هادی روستایی تا انتهای برنامه چهارم توسعه، در کل کشور به طور متوسط 65 درصد بوده که البته آمار اجرای طرح‌های هادی روستایی نشان‌دهنده عملکرد پایین‌تری است. به طوری که تا انتهای برنامه چهارم تنها 27 درصد روستاهای بالای 20 خانوار کشور از اجرای طرح هادی بهره‌‌مند شده‌اند. به بیان دیگر فقط 41 درصد از طرح‌های هادی تهیه شده به مرحله اجرا درآمده‌اند. این در حالی است که تا انتهای برنامه پنجم توسعه باید برای تمامی روستاهای بالای 20 خانوار، طرح هادی تهیه شده و عملیات اجرایی آنها انجام شود که قطعا نیازمند ظرفیت‌سازی محلی و بومی است.

رئیس بنیاد مسکن انقلاب اسلامی:۴۰ هزار روستای دارای بالای ۲۰ خانوار در کشور وجود دارد که تمامی این روستاها دارای طرح هادی مصوب هستند. طرح هادی روستاهای اولویت‌دار در دستور کار قرار دارد. عمر مفید طرح هادی برای هر روستا ۱۰ سال است و بعد از این مدت طرح هادی روستا نیاز به اجرای مجدد دارد

خرداد امسال اما رئیس بنیاد مسکن انقلاب اسلامی در گفت‌وگویی با ایرنا از بازنگری طرح هادی چهار هزار روستای کشور با هدف فراهم‌کردن زمینه توسعه، رفع محرومیت و شتاب‌بخشی به بهسازی این سکونتگاه‌ها که در دست اجراست تا پایان امسال خبر داد.
اکبر نیکزاد گفته بود: ۴۰ هزار روستای دارای بالای ۲۰ خانوار در کشور وجود دارد که تمامی این روستاها دارای طرح هادی مصوب هستند. طرح هادی روستاهای اولویت‌دار در دستور کار قرار دارد. عمر مفید طرح هادی برای هر روستا ۱۰ سال است و بعد از این مدت طرح هادی روستا نیاز به اجرای مجدد دارد. بر این اساس سالانه طرح هادی چهار هزار روستای بالای ۲۰ خانوار کشور بازنگری و دوباره اجرا می‌شود.
او ادامه داده بود: استانداران و مسئولان استانی در کشور طبق قانون بودجه حداقل هشت درصد از اعتبارات استانی خود را برای اجرای طرح‌های هادی در روستاهای خود در نظر خواهند گرفت و بر همین اساس در تمام استان‌های کشور این میزان اعتبارات استانی به طرح‌های هادی روستاهای اختصاص می‌یابد. امسال از محل اعتبارات ملی بیش از ۱۱ هزار میلیارد ریال برای اجرای طرح هادی در روستاهای کشور اختصاص یافت. در همین راستا مجلس ۳۱ هزار میلیارد ریال اعتبار دیگر برای اجرای طرح هادی روستاها مصوب کرده که پس از پایان تعطیلات مجلس با رای مجدد نمایندگان ملت این میزان اعتبار به بنیاد مسکن کشور ابلاغ خواهد شد. با اختصاص این میزان بودجه، اعتبار طرح‌های هادی در روستاهای کشور به ۴۲ هزار میلیارد ریال خواهد رسید.

یک کارشناس توسعه روستایی: زنجیره‌ها در ایران نمی‌توانند چندان موفق باشند. به این دلیل که در برنامه‌ریزی برای یک منظومه اساس محورهای توسعه پایدار باید پیش‌بینی شود اما این اتفاق در برنامه‌ریزی‌های ما رخ نمی‌دهد

نیکزاد اما از وضعیت روستاهای پایلوت منظومه‌ها خبری نداد. در حال حاضر این طرح در روستاهای استان‌های کهگیلویه و بویراحمد، بوشهر، گلستان، چهارمحال و بختیاری، سمنان و خراسان رضوی با بیشترین تعداد اجرا می‌شود.
سعید نوری، کارشناس توسعه روستایی در مورد منظومه‌ها به «پیام‌ ما» می‌گوید: زنجیره‌ها در ایران نمی‌توانند چندان موفق باشند. به این دلیل که در برنامه‌ریزی برای یک منظومه اساسا محورهای توسعه پایدار دیده می‌شود. یعنی شما به منابع آب، به روش‌های دفع فاضلاب، به تولید پایدار، به توسعه بهداشتی و به بسیاری آیتم‌های دیگر باید به شکل همزمان و برای یک مجموعه توجه کنید. اما متاسفانه این اتفاق در برنامه‌ریزی‌های ما رخ نمی‌دهد.
او ادامه می‌دهد: به نمونه گچساران که اتفاقا دولت تبلیغات زیادی هم روی آن داشت نگاه گنید. دولت تلاش کرد با توسعه زنجیره نوغان توسعه پایدار اقتصاد ایجاد کند اما سایر ملزومات آن را جا انداخت و سایر مشکلات دیگر همچنان روستاها را دچار مهاجرت نگاه داشت. از طرفی دیگر با کنار گذاشتن طرح هادی در روستاهای هدف منظومه مشکلاتی که مردم به شکل روزانه با آن سروکار داشتند را هم باقی گذاشت. پیوست آموزشی هم در منظومه‌ها بسیار کمرنگ است و تلقی سطحی‌ای از حفظ محیط زیست وجود دارد. یکی دیگر از مواردی هم که جا گذاشته شده این است که روستاییان روابط اقتصادی و اجتماعی خودشان را دارند. شما مردم را از خلا به یک طرح وارد نمی‌کنید. من فکر می‌کنم به رغم اینکه خارج کردن توسعه روستاها از تک روستایی به ناحیه‌ای و منظومه‌ای اقدام بسیار درستی است اما دولت اول باید الزامات آن را فراهم می‌کرد و بعد دست به اجرای آن می‌زد.

ابوالفضل خطیبی‌، شاهنامه پژوه، در ۶۲ سالگی از دنیا رفت. به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، ابوالفضل خطیبی 21 دی به دنبال جراحی ناموفق پیوند کبد از دنیا رفت. او زاده ۲۵ اردیبهشت ۱۳۳۹ در گرمسار، نویسنده، شاهنامه‌شناس و پژوهشگر زبان و ادب فارسی، عضو هیئت علمی فرهنگستان زبان و ادب فارسی و مشاور علمی گروه فرهنگ‌نویسی بود. خطیبی معاون سردبیر مجله «نامه ایران باستان»، نگارنده بیش از صد مقاله علمی به‌ویژه درباره شاهنامه در دانشنامه‌ها و مجلات تخصصی ادبی بود و در تصحیح شاهنامه با جلال خالقی مطلق در جلد هفتم همکاری داشت. از جمله آثار خطیبی می‌توان به «شاهنامه، ابوالقاسم فردوسی: طبع انتقادی»، «برگزیده مقاله‌های نشر دانش درباره شاهنامه»، ترجمه «تقدیرباوری در منظومه‌های حماسی فارسی (شاهنامه و ویس‌ورامین)»، «یادداشت‌های شاهنامه، بخش سوم» با همکاری جلال خالقی مطلق و محمود امیدسالار، «به فرهنگ باشد روان تندرست: مقاله‌ها و نقدهای نامه فرهنگستان درباره شاهنامه»به کوشش احمد سمیعی گیلانی و ابوالفضل خطیبی، به مناسبت همایش هزاره شاهنامه در اردیبهشت‌ماه ۱۳۹۰، «جشن‌نامه دکتر فتح‌الله مجتبائی» به کوشش علی‌اشرف صادقی و ابوالفضل خطیبی، «فرامرزنامه بزرگ، از سراینده‌ای ناشناس در اواخر قرن پنجم هجری» به کوشش ماریولین فان زوتفِن و ابوالفضل خطیبی، «شبرنگ‌نامه: داستان شبرنگ پسر دیو سپید با رستم» از سراینده‌ای ناشناس احتمالاً در قرن ششم هجری، به کوشش ابوالفضل خطیبی و گابریله فَن دِن بِرخ و «آیا فردوسی محمود غزنوی را هجو گفت؟ هجونامه منسوب به فردوسی: بررسی تحلیلی، تصحیح انتقادی و شرح بیت‌ها» اشاره کرد.

ارمنستان یا همان هایاستان (به زبان ارمنی) با 29 هزار و 800 کیلومتر مربع مساحت، 50.4 برابر کوچک‌تر از ایران است و در سال 2019 و پیش از همه‌گیری کرونا، 11.4 درصد تولید ناخالص ملی آن از گردشگری بود. در حالی که سهم ایران در همان سال از گردشگری طبق آمارهای جهانی، فقط 6.6 درصد بود. برشی از یک سفرنامه یک هفته‌ای به ارمنستان و گردشگری موزه‌ی تاریخ آن را می‌خوانید.

سفرهای یک هفته‌ای برای گشت‌و‌گذار در مناطق تاریخی که تا به حال پایتان را آنجا نگذاشته‌اید، شبیه فرو دادن نوشیدنی انرژی‌زایی‌ است که انتظار داریم به ناگهان تمام آنچه در وسعش است را برای کم و کسری‌هایمان انجام دهد و انرژی نداشته‌مان را جبران کند. من هم با همین نگاه برای یک هفته پس از مدت‌ها تصمیم گرفتم پایم را در جهانی بگذارم که خارج مرزهای جغرافیایی است که امروز در هوای آن نفس می‌کشیم تا دنیایی را تجربه کنم که فقط درباره آن جسته و گریخته در کتاب‌های تاریخ خوانده یا از دوستان ارمنی زبانم شنیده‌ام. همین بود که دست روی زانوهایم گذاشتم و بلند شدم و یک بلیت هواپیما خریدم و همراه خانواده نزدیک‌ترین دوستم -که از اقلیت‌های ارامنه ایران هستند- به مناسبت سال نوی میلادی و برای اینکه آب و هوایی عوض کنم، راهی ارمنستان شدم. کشوری که 209 سال پیش در عهدنامه گلستان طی جنگ‌های ایران و روسیه به امضای فتحعلی‌شاه قاجار و روسیه تزاری از ایران جدا و حاکمیت آن به امپراتوری وقت روسیه واگذار شد. پس از آن هم در اول اسفند سال 1206 شمسی یعنی 194 سال پیش، معاهده ترکمانچای امضا شد و در مجموع حدود ۳۰ هزار کیلومتر مربع دیگر شامل حدود ۲۰ هزار کیلومتر مربع از ارمنستان امروزی، ۵ هزار کیلومتر مربع از جمله کوه‌های آرارات و شهر تسولاکرت (ایغدیر امروزی در ترکیه) که در آن زمان بخشی از خانات ایروان بود به روسیه تحویل داده شد. به این ترتیب در مجموع این دو عهدنامه، حدود ۲۵۰ هزار کیلومتر مربع از سرزمین ایران جدا و به روسیه ملحق شد.
سفر هوایی به جایی که بخشی از تاریخش به تاریخ ما گره خورده، حال و هوای جالبی دارد. از زمانی که هواپیما از فرودگاه امام خمینی پرید، تا 1 ساعت 30 دقیقه بعدش، من روی صندلی هواپیما با یک صندلی فاصله تقریبا نزدیک پنجره نشسته بودم. از مرز ایران که رد شدیم و کم‌تر از 20 دقیقه مانده بود که پایم را در فرودگاه زوارتنوتس شهر ایروان یا همان یِروان (به زبان ارمنی) بگذارم، از پنجره سمت راست بین صندلی‌های میانی هواپیما که من نشسته بودم، قله برف‌پوش و بلند آراگاتس در استان آراگاتسوتن، در 20 کیلومتری شمال غربی پایتخت این کشور یعنی ایروان، از بین دریای ابرهایی که روی شهرها و روستاهای کوچک و بزرگ ارمنستان سایه انداخته بود، خودنمایی می‌کرد. پیش از اینکه سوار هواپیما شوم از دوستی راجع به عظمت کوه‌های آرارات شنیده بودم که وقتی هواپیما از کنارش می‌گذرد، مصداق گذر پروانه‌ای‌ از کنار کوهی‌ست. به همین خاطر از ابتدای سفر به پنجره زل زده بودم که گذشتن از کنار دو قله آتشفشانی بزرگ و کوچک آرارات مشهور به سیس و ماسیس را از دست ندهم. قله‌هایی که در توافق‌های مرزی شوروی و ترکیه در ۱۹۲۱ که طی دو عهدنامه قارص و مسکو با مبادله اراضی بر سر منطقه راهبردی آرارات شروع شد و در مرزبندی‌هایی تازه، این کوه آتشفشانی را در ترکیه قرار داد.
لحظاتی که هر قله‌ای را بین زمین و هوا از پنجره میان سرزمین‌های کوهستانی آن طرف مرزها می‌دیدم، گمان می‌کردم آرارات است. تا اینکه بالاخره وقتی آراگاتس از پنجره سمت راست مشخص شد؛ پدر دوستم از پنجره سمت چپ، قله‌های آرارات را از میان برف و مه نشانم داد و عجب کوه بزرگی بود. تا پیش از اینکه ببینمش فکر می‌کردم هیچ کوهی عظمت دماوند را ندارد. اما بی‌انصافی است اگر این را نگویم که اگر نه هم اندازه اما به همان بلندی‌ها بود و در واقع تفاوت ارتفاعشان فقط 534 متر است. این ارتفاع البته برای منی که کوهنورد نیستم در 5 هزار متر به چشم نمی‌آید. خلاصه پس از اینکه آرارات را دیدم، تقریبا 15 دقیقه بعد در فرودگاه زوارتنوتس ایروان پایم را روی زمین گذاشتم. فرودگاهی که سال 1971 میلادی در 12 کیلومتری شهر ایروان با 1.170 کیلومتر وسعت ساخته شده و در برابر فرودگاه امام خمینی با 135 کیلومتر مربع، بسیار کوچک‌ بود. اندازه فرودگاه، اولین چیزی بود که به نظر من آمد. پیاده که شدیم، همراه سایر مسافرها که بخشی از آنها هم ارامنه ایران بودند، وارد صف چک شدن پاسپورت شدیم. در این زمان بود که به اینترنت پرسرعت و بدون فیلتر فرودگاه متصل شدم و توانستم به خانواده‌ام خبر بدهم که صحیح و سالم به خاک ارمنستان رسیدیم. بعد از انجام شدن مراحل ورود قانونی به ارمنستان و تحویل گرفتن چمدان‌ها، با خانواده دوستم راهی محل اقامت من که هتلی سه ستاره بود، شدیم. این هتل از مرکز شهر ایروان حدود 20 دقیقه فاصله داشت و ما برای اینکه در فرصت کوتاهی که من آنجا بودم بتوانیم شهر را ببینیم باید هر روز با تاکسی‌های اینترنتی به نام «یاندکس» که مثل همین سرویس‌های تاکسی اینترنتی خودمان هستند، رفت و آمد می‌کردیم. سومین نکته‌ای که در این سفر به چشمم آمد، بر خلاف تصورم از وجود دسترسی‌های بیشتر به حمل و نقل عمومی، استفاده همگانی و گسترده از این سرویس‌های اینترنتی بود. به هر حال روز 30 دسامبر که یک روز پیش از آخرین روز سال 2022 بود، فرصتی دست داد که گشتی در این شهر تاریخی بزنیم. شهری که با وجود حرکت ماشین‌های متنوع و یکی در میان مدل بالا، راه رفتن در کوچه‌ها و خیابان‌هایش شبیه راه رفتن در کتاب تاریخ بود. بافت و معماری این شهر طوری بود که انگار داریم در کوچه و خیابان‌های فیلم‌های قدیمی دهه 50 و 60 میلادی، راه می‌رویم. بیشتر ساختمان‌ها معماری قدیمی خود را حفظ کرده بودند و اگر هم ساختمانی نوساز بود، چندان با معماری اکثر بناهای این شهر متفاوت نبود و اغلب همان سبک را ادامه داده بودند. این نکته البته بیشتر در مرکز شهر رعایت شده بود و در جایی که من اقامت داشتم گاهی آن هم تک‌و‌توک ساختمان‌هایی می‌دیدم که رگه‌هایی از معماری متفاوت‌تری را نسبت به ساختمان‌های مرکز شهر داشتند. از آن جمعه آخر سال دور نشویم که سوار تاکسی اینترنتی شدیم و با ماشین اُپِلی که یکی در میان تاکسی‌های سطح شهر را تشکیل می‌داد، رفتیم به سمت مرکز شهر و از پنجره ماشین همان ساختمان‌هایی که اصالت خود را حفظ کرده بودند را در خیابان‌های تمیز ارمنستان می‌دیدم تا رسیدیم به موزه تاریخ ارمنستان که نزدیک میدان معروف جمهوری ارمنستان بود. میدانی که تزئینات و چراغانی‌های سال نو با درخت بزرگ کاجی که وسط میدان به مناسب میلاد مسیح گذاشته بودند، شب‌ها را جوری روشن کرده بود که گاهی مجبور می‌شدیم ساعت را نگاه کنیم تا مطمئن شویم که شب است و نه روز! خلاصه از تاکسی تقریبا کنار ساختمان موزه و نرسیده به میدان جمهوری پیدا شدیم و وارد ساختمانی سه طبقه شدیم که تاریخ این کشور را شرح می‌داد. موزه‌ای که به سال 1919 بنایش گذاشته شد و در سال 1921 به نام کتابخانه قوم‌شناسی و مردم‌شناسی برای عموم افتتاح شد. این موزه چندین و چند بار تغییر نام داد و به گفته بروشورهایی که در تالارهای نمایش موقت طبقه اول آن بود یک‌بار موزه مرکزی دولتی ارمنستان در سال 1922، بار دیگر موزه فرهنگی-تاریخی در سال 1931 بعد موزه تاریخی در سال 1935، موزه تاریخ دولتی ارمنستان در سال 1962 و در آخر هم موزه تاریخ ارمنستان در سال 2003 نام گرفت. روزی که ما پایمان را در موزه گذاشتیم، یک ماه پس از میزبانی موزه تاریخ ارمنستان برای افتتاحیه رسمی نمایشگاه «متسامور باستانی: اکتشافات ارمنی-لهستانی» بود. نمایشگاهی که به مناسبت 30امین سالگرد برقراری روابط دیپلماتیک بین ارمنستان و لهستان برگزار شده بود. این نمایشگاه نتایج کار باستان‌شناسی 10 ساله هیئت اعزامی ارمنی-لهستانی در سکونتگاه باستانی متسامور بود. ورودی موزه به پول ارمنستان 1 هزار درام بود که به پول ما حدوداً برابر 100 هزار تومن است. این عدد برای مخارج روزمره در ارمنستان، عدد بسیار پایینی است و شاید یکی از دلایلش بازار گرمی برای بازدید از موزه‌ای است که بی‌شک ارزشش را دارد. ورودی را دادیم و وارد ساختمانی شدیم که به سیاق موزه‌های دیگر فضایی آرام داشت. راهنمای موزه گفت که باید از طبقه سوم که تاریخ ارمنستان را از قرون چهارم قبل از میلاد مسیح شرح می‌داد، گشت و گذارمان را شروع کنیم. تالار طبقه سوم، از سال‌های عصر سنگ، پارینه سنگی، میان سنگی و نوسنگی و مس سنگی شروع می‌شد و به عصر میان‌برنزی قرون 23 تا 11 قبل از میلاد مسیح می‌رسید. سپس از قرن نهم قبل از میلاد مسیح یعنی آغاز عصر آهن ادامه پیدا می‌کرد تا قرن شانزدهم میلادی که پرده ماهوتی صحنه سال 1735 کلیسا که از تفلیس پیدا شده بود، آخرین اثری بود که در این طبقه می‌دیدیم. یکی از جذاب‌ترین بخش‌های این موزه آن بود که به خواسته‌ همیشگی مخاطبانش یعنی اینکه بخواهند به اشیای موزه دست بزنند را برآورده می‌کرد. شاید همین ویژگی بود که آن را برای من با بقی موزه‌هایی که در طول عمرم دیده بودم، متفاوت می‌‎کرد. مثلا قدیمی‌ترین کفش چرمی جهان که تاریخش به 5 هزار و 500 سال پیش برمی‌گردد، در سال 2008 در شرایط عالی در غار آرنی 1 (Areni-1) واقع در استان وایوتس دزور ارمنستان پیدا شده است. این کشف توسط یک تیم بین‌المللی به رهبری بوریس گاسپاریان، باستان‌شناس موسسه باستان‌شناسی و قوم‌نگاری آکادمی ملی علوم ارمنستان انجام شد و حالا در موزه تاریخ ارمنستان گذاشته شده است. اما جذاب‌ترین بخش موزه این بود که یک لنگه این کفش در محفظه‌ای شیشه‌ای نگهداری می‌شد و لنگه دیگرش دقیقا جلوی همان محفظه بر روی یک میز که بالایش نوشته بود : «بردار و لمسش کن» در دسترس عموم بود و گردشگران می‌توانستند قدیمی‌ترین کفش چرمی جهان را در دست‌های خود بگیرند و پوست نرم و چرمینش را از نزدیک لمس کنند. بیرون همین سالن هم، کار مشابه اما بامزه‌تری کرده بودند و کفشی مشابه قدیم‌ترین کفش چرمی جهان ساخته بودند که گردشگران می‌توانستند آن را به پا کنند و آن وقت احساس کنند که در تاریخ پا گذاشته‌اند تا تاریخ فقط یک خاطره دور و دور از دسترس نباشد. این اتفاق در طبقات دیگر هم افتاده بود، من به عنوان گردشگر می‌توانستم به سنگ‌هایی که روزگاری برای انسان اولیه، کار چخماق را برای روشن کردن آتش را می‌کردند یا حکم چاقو را داشتند، دست بزنم و با کسی که سال‌های سال پیش نگران تامین گرما و غذایش بود؛ همذات‌پنداری کنم. در طبقه‌ دوم ساختمان تاریخی، سفالگری ارمنستان در قرون نهم تا سیزدهم میلادی نمایان بود و بعد در سالن روبه‌رو ارمنستان قرون پانزدهم تا نوزدهم را می‌دیدیم. از لباس‌های سنتی تا ارمنستان شوروی، نسل‌کشی ارامنه در سال 1915 تا نقشه‌های تاریخی ارمنستان از منابع مختلف رومی، اسلامی، ایرانی، عثمانی و… با نشان می‌داد. نقشه‌هایی که مرزبندی این کشور در دوره‌های مختلف و شهرهای آن از جمله قره‌باغ یا به زبان ارمنی آرتساخ که همیشه و هنوز محل کشمکش بین جمهوری آذربایجان امروزی و ارمنستان بوده و است را به شکل تاریخی و واضح نشان می‌داد. نکته جالب درباره این نقشه‌ها هم این بود که ایران در منابع مختلف کنار ارمنستان به شکل‌های مختلف نشان داده شده بود و خلاف تصور ما از یکسان بودن نام ایران در همه نقشه‌ها، نام‌های مختلفی در طول تاریخ از سوی محققان مختلف بر آن گذاشته شده بود. از جمله نقشه‌ای از دوره عثمانی که بر ایران نام عجمستان گذاشته شده بود. طبقه اول و آخر این موزه به هنر قالی‌بافی ارمنستان که از اولین هزاره میلادی تا امروز ادامه دارد، پرداخته بود. هنری که طرح‌هایش بی‌شباهت به طرح فرش‌های ایرانی نیست و احتمالا به دلیل حضور طولانی ارامنه در ایران بدون اینکه بدانیم فرش‌های ارمنی زیادی را با نمادهای صلیب و رستاخیز مسیح، الفبای ارمنی، گل زنبق، ستاره به همراه لوزی بزرگی در قاب‌هایی چهارگوش با رنگ‌های سرخ و زرد و آبی دیده‌ایم. موزه در طبقه اول در کنار فروشگاهی که کارت پستال‌های آثار تاریخی پیدا شده در ارمنستان، چوب الف‌هایی با طرح فرش‌های ارمنی و زیورآلاتی شبیه آنچه در موزه بود و کتاب‌هایی از تاریخ ارمنستان را نگهداری می‌کرد، تمام شد. اما آنچه در من تمام نشد موزه‌های زنده ارمنستان و تفاوت برخورد با گردشگری در ارمنستان و ایران بود. ارمنستان که از نظر وسعت 50.4 برابر کوچک‌تر از ایران است. در مقایسه با تاریخ ایران با آن گستره و عظمت، از تاریخ 1995 یعنی چهار سال پس از استقلالش از جماهیر شوروی بر روی گردشگری خود سرمایه‌گذاری کرده و در عرض 25 سال وابستگی خود به گردشگری را چنان بالا برده که در سال 2019 و پیش از همه‌گیری کرونا، 11.4 درصد تولید ناخالص ملیش از صنعت گردشگری به دست آمد. به گزارش اداره تجارت بین‌الملل، درآمد ارمنستان از گردشگری سالانه 15 درصد افزایش پیدا کرده و بر اساس تحقیقات سالانه شورای جهانی سفر و گردشگری در سال 2021، سفر و گردشگری بیش از سه درصد از تولید ناخالص داخلی ارمنستان در سال 2020 را تشکیل داده و 11 درصد از کل اشتغال را فراهم می‌کند. گردشگران بین‌المللی در سال 2020 بیش از 300 میلیون دلار به اقتصاد محلی کمک کردند که 2.4 درصد از تولید ناخالص ملی ارمنستان را تشکیل می‌داد. اما ما و موزه‌ها و مکان‌های تاریخی خلوتمان با تاریخ هزاران ساله، کجای گردشگری ایستاده‌ایم؟ این سوالی است که بهتر است دولت‌مردان از خودشان بپرسند شاید که کسی نگران آنچه ایران دارد و جهانیان نمی‌بینند، شد و کاری برای این صنعت مهجور کرد.

ماجرای کمبود اعتبار حفاظت و مرمت ابنیه تاریخی در کشور حتی آثاری که در فهرست میراث ملی به ثبت رسیده‌اند فقط مخصوص دولت سیزدهم و سال‌های اخیر نیست. بلکه سهم میراث فرهنگی از برنامه‌های بودجه همیشه یکی از مورد انتقادترین مباحث از سوی کارشناسان و فعالان میراث فرهنگی است که اینها با افزایش مشکلات اقتصادی کشور و خزانه خالی، به اوج خود رسیده است. این بار چالش بی‌اعتباری، گریبان قلعه قمیشلو در تیران و کرون اصفهان را گرفت. بنایی که در سال 1380 در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.

20 دی بود که رئیس اداره میراث فرهنگی، صنایع‌ دستی و گردشگری شهرستان تیران و کرون، در گفت‌وگویی با ایسنا خبر از نبود اعتبار برای حفاظت و مرمت قلعه قمیشلو می‌دهد؛ بنایی که نیازمند مرمت اضطراری است.
محسن مظاهری گفت: امسال هیچ اعتبار ملی و استانی نداشته‌ایم و تنها از اعتبارات سفر رئیس‌جمهوری ۶۰۰ میلیون تومان برای مرمت آثار تاریخی اختصاص یافته است. اعتبارات تخصیصی برای مرمت آثار تاریخی به هیچ وجه کافی نیست، به طوری که امسال فقط ۶۰۰ میلیون تومان برای مرمت قلعه قمیشلو در نظر گرفته شد، در حالی که برای مرمت این بنا نزدیک به ۲ میلیارد تومان اعتبار نیاز است.
به گفته او امسال مقرر شده بود از اعتبارات سفر رئیس جمهور ۱۱ میلیارد تومان برای مرمت این آثار تخصیص یابد. بسیاری از آثار تاریخی شهرستان که نیاز به مرمت اساسی دارند و ثبت ملی هم هستند به تدریج و با بارش باران دچار تخریب‌هایی شده‌اند. برای امسال و تاکنون یک‌دهم از اعتبار مورد نیاز مرمت آثار تاریخی تخصیص پیدا کرده است.
شاید بخش خصوصی
وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی کشور طی سال‌های گذشته ساز و کاری به عنوان صندوق احیا و بهره‌برداری از اماکن تاریخی و فرهنگی برای استفاده از توان بخش خصوصی در نگهداری، مرمت و باززنده‌سازی‌ برخی ابنیه شخص تاریخی تعیین کرد. اما این مجموعه فقط در مورد بناهایی که در فهرست این نهاد قرار داشته باشند، مسئولیت دارد. تجربه‌های فراوانی از مشارکت بخش خصوصی و دولت در حوزه میراثی که یا به ثبت رسیده و دارای مالک حقیقی هستند یا می‌تواند مشمول بند دال اصل 44 قانون اساسی نباشند. گرچه مشارکت بخش خصوصی در شیوه مرمت و کاربری‌های تعریف شده برای ساختمان‌های تاریخی همیشه مورد انتقاد فنی مرمت‌گران و کارشناسان میراث فرهنگی کشور بوده است.
رضا سامه، مدیرکل دفتر پایگاه‌های ملی و جهانی وزارت‌ میراث ‌فرهنگی بر این نظر است که شاید بتوان برای این بنا و تامین اعتبار مورد نیاز چاره‌ای خارج از اعتبارات وزارتخانه پیدا کرد. او به «پیام‌ ما» می‌گوید: اگر این قلعه در فهرست بناهای صندوق احیا بود طبیعتا می‌توانستیم در همکاری با بخش خصوصی بنا را مرمت و احیا کنیم. اما در مورد این بنا که در فهرست آثار ملی کشور ثبت شده است باید بررسی شود که از چه راهی می‌توانیم با سرعت بیشتری برای این بنا چاره‌جویی کنیم.
احمد تجری، مدیرکل دفتر ‌سرمایه‌گذاری، زیرساخت و مناطق نمونه گردشگری این وزارتخانه هم به «پیام ‌ما» می‌گوید: در صورت ورود سرمایه‌گذار بخش خصوصی، اگر امکان واگذاری آن وجود داشته باشد، می‌توان بنا را به نفع توسعه سرمایه‌گذاری در بخش گردشگری در اختیار سرمایه‌گذار قرار داد. اما بیشتر باید در حوزه میراث برای آن تصمیم‌گیری شود. بناهایی که در شمار بناهای نفیس به حساب‌ نیایند قابلیت واگذاری به بخش خصوصی برای احیا و کاربری را دارند. مثلا در صورت احیا برای ایجاد یک محل اقامتی می‌تواند مشمول تسهیلات و بسته‌های تشویقی وزارتخانه شود.
بنا را رها کنند بهتر است
با وجود اینکه گاهی به نظر می‌رسد ورود بخش خصوصی تنها گزینه پیش‌روی برخی بناهای تاریخی کشور است اما مهدی حجت، معمار و کارشناس شناخته شده میراث فرهنگی معتقد است در حال حاضر اینکه بنایی به حال خودش رها شود بهتر از سپردن یک بنا به دست بخش خصوصی است.
حجت به «پیام‌ ما» می‌گوید: «بخش خصوصی با نگاه تجاری یک بنا را مرمت می‌کند که این دیدگاه برای یک تجارت درست است. باید مرمت یک بنا برایش بصرفد. در شرایط فعلی که دولت از نظر مالی بسیار در مضیقه است بهتر است اصلا سراغ بخش خصوص را نگیرد. چون عملا به هر آنچه خواست بخش خصوصی است، تن می‌دهد. پیش از این نیز دولت در مشارکت با بخش خصوصی چندان موفق عمل نکرده است. چون حداقل نظارت را هم در تدوین طرح و هم اجرا خواهد داشت.»
او در مورد حدود نظارت شورای فنی وزارتخانه در مراحل تدوین و اجرای طرح مرمت یک بنای تاریخی ثبتی نیز توضیح می‌دهد: دولت موظف است اعتبار لازم برای حداقل حفاظت و نگهداری را تامین کند. در این شرایط حتی شورای فنی هم از خواست سرمایه‌گذار تمکین می‌کند. یعنی برای به نتیجه رسیدن از بسیاری از استانداردها چشم‌پوشی می‌کند. همچنین در زمان اجرا حداقل نظارت وجود دارد. علاوه بر این معمولا مرمت بخش خصوصی براساس یک کلیشه یکسان تجاری انجام می‌شود نه بر‌اساس مطالعه و هویت بنا. بنابراین من صلاح نمی‌دانم هیچ بنایی به بخش خصوصی سپرده شود.
بحث بر سر مرمت اضطراری قلعه قمیشلو در حالی بدون راه‌حل به نظر می‌رسد که مدیر اداره شهرستان تیران و کرون تابستان گذشته اعلام کرده بود این بنا در حال حاضر بیش از 20 میلیارد تومان اعتبار نیاز دارد. عددی که به نظر می‌رسد تا سال‌های آتی نیز تامین نشود. این قلعه مهمترین اثر تاریخی و ثبت ملی شهرستان تیران و کرون است که از دوران حکومت ظل السلطان قاجار در نواحی اصفهان و به عنوان تنها اثر به جا مانده از ظل السلطان در استان اصفهان محسوب می‌شود. این قلعه قاجاری با مساحت تقریبی ۱۰۰۰۰متر مربع در دل پارک ملی قمیشلو که زمانی منطقه قرق ظل‌السلطان بوده است بنا نهاده شده است و ‌به‌دلیل آب و هوای خنک و مطبوعی که دارد برای شکار و تفریح این شاهزاده قجری در ماه‌های گرم سال استفاده می‌شده است.
این قلعه با معماری کم‌نظیر دارای ۱۱حیاط بزرگ و کوچک و ۱۱۰ فضای سنتی و اتاق است. در چهار طرف آن چهار در اصلی موجود و دارای شاه‌نشین، حرمسرا، مطبخ، اصطبل، آشپزخانه خصوصی و عمومی، شربت‌خانه، اندرونی و حمام و جزییات بسیاری است. در این قلعه دو اتاق عکس منحصر به فرد از دوران قاجار به یادگار مانده که بیشترً عکس‌ها مربوط به وقایع حدود 150 سال پیش اروپا و کشورهای اروپایی است. به دلیل نبود حفاظت به‌ویژه در حوزه آثار این بنا، عکس‌های موجود در یکی از اتاق‌های عکس این قلعه تقریبا به تمامی از بین رفته است.

|پیام ما‌| در دشت‌های دهلران چه می‌گذرد؟ این سوالی است که بخش‌هایی از آن را، «لویی واندنبرگ»، یکی از باستان‌شناسان و خاورشناسان مهم بلژیکی در کاوشی که دهه‌ ۴۰ انجام داده، به آن دست پیدا کرده و گزارش این داده‌های کم‌یاب و کم‌نظیر را ارائه داده است. بعدها شاگردان او «اِرنی هرینک» و «برونو اُوِرلت» آن را با دقتی بی‌نظیر در سال 1996 م. به چاپ رساندند. گورستان های هَکَلان و پَرچینه کهن‌ترین و مهم‌ترین شواهد باستان‌شناختی از دامداران کوچ‌رو باستان و در نوع خود بی‌نظیر هستند. محسن زینی‌وند با ترجمه این کتاب فرصت مطالعۀ این اثر مهم را برای بسیاری از دانشجویان و پژوهشگران علاقه‌مند فراهم کرده است. او باستان‌­پژوهی است که در زمینۀ شناخت جوامع بشری در گذشته مطالعه و پژوهش می­‌کند. در حال حاضر دانشجوی دکترای باستان‌شناسی دانشگاه تهران بوده و به زودی از رساله‌اش در رابطه با دورۀ روستانشینی زاگرس مرکزی را دفاع می‌کند. حوزه‌ فعالیت­ او، غرب ایران و عمده تمرکزش بر درۀ سیمره و دشت دهلران در استان ایلام امروزین است. با او گفت‌وگویی کردیم درباره‌ چاپ کتاب «هکلان و پرچینه» که به تازگی از سوی انتشارات دادکین منتشر و روانه بازار شده است.
چرا این کتاب را برای ترجمه انتخاب کردید؟
به واسطۀ حوزۀ تخصص و منطقه­‌ای که در آن کار می‌­کنم اغلب به این کتاب مراجعه کرده و می‌­کنم؛ این کتاب با اینکه حدود 25 سال پیش منتشر شده و صرفاً یک گزارش کاوش محسوب می‌­شود اما مجموعه‌­ای از یافته‌­های فرهنگی را از بافت گورستانی ارائه می‌­دهد که نظیر آن را در فلات ایران به ندرت می‌­توان یافت. شاید اصلی‌­ترین عاملی که مرا ترغیب کرد تا این کتاب را ترجمه کنم نه به واسطۀ متن گزارشی آن بلکه فراوانی آثار ارائه شده و دفعات مراجعه به این کتاب بود؛ چراکه نیاز است همواره این یافته‌‌ها را مشاهده و به خصوص برای مقایسه به آن رجوع کنیم و این کار حتی با وجود نسخه‌‌های الکترونیکی به شدت دشوار و باعث سردرگمی می‌­شود. ضمن اینکه یکی دو تا از این کتاب در کتابخانه‌­های تخصصی همچون پژوهشکده باستان­‌شناسی و موزه ملی ایران موجود است که دسترسی برای تمامی دانشجویان و پژوهشگران دیگر نقاط ایران بسیار سخت است.
چه کسانی باید این کتاب را بخوانند؟
شواهد و مدارکی که در این کتاب ارائه شده است پایه‌­ای برای مطالعات پیش از تاریخی به خصوص دورۀ مس­و­سنگ یا به عبارتی دوران روستانشینی در ایران محسوب می‌­شود که هر دانشجو و یا پژوهشگر متخصص یا علاقه‌مند به میراث گذشته‌­گان بایستی به آن رجوع کنند.

هکلان و پرچینه از نظر بافتی که در آن قرار گرفته‌­اند متفاوت است. به این دلیل که هیچ زیستگاه مسکونی در کنار آن­ها شناسائی نشده است. از این رو، پژوهشگران معتقدند این دو گورستان مربوط به عشایر کوچ‌­رو هستند

درباره نویسندگان این کتاب و دوره‌ای که کاوش کردند، توضیح می‌دهید؟
در واقع، لوئی واندنبرگ باستان‌‌شناس بلژیکی نخستین فردی بود که به طور جدی توجه­‌ا‌ش به گورستان‌‌های پشتکوه معطوف شده بود. تمرکز او روی اشیای مفرغی لرستان بود و از همین روی بیشتر گورستان‌‌های عصر مفرغ و آهن را مورد کاوش قرار می‌‌داد. در ادامه فعالیتش در پشتکوه، این دو گورستان دورۀ مس­ و سنگ را نیز کاوش کرد. مرگ زود هنگام او باعث شد نتواند گزارش نهایی از فعالیت‌­های میدانی‌اش منتشر کند؛ این امر به وسیله دو تن از شاگردان او یعنی ارنی هرینک و برونو اورلت پی گرفته شد و تاکنون 8 مجلد از کارهای میدانی او تحت عنوان «اسناد کاوش لرستان» منتشر کرده‌­اند که کتاب هکلان و پرچینه نخستین جلد از مجموعه مورد ذکر است.
این کاوش‌ها روشن‌‌گر چه مسائلی از دوران مس­و­سنگ در ایران است؟
جوامع انسانی دورۀ مس­و­سنگ برای نخستین بار درگذشتگان خود را بیرون از بافت مسکونی دفن می‌­کردند. این دو گورستان شاهد خوبی برای این گذاره است. نمونه­‌های دیگری همچون شوش و اخیراً چگاسفلی در بهبهان نیز شناسایی و کاوش شده‌اند؛ اما هکلان و پرچینه از نظر بافتی که در آن قرار گرفته‌­اند متفاوت است. به این دلیل که هیچ زیستگاه مسکونی در کنار آن­ها شناسایی نشده است. از این رو، پژوهشگران معتقدند این دو گورستان مربوط به عشایر کوچ‌­رو هستند. فراموش نکنیم که همان عشایر نیز کمپ‌­های استقراری داشته‌­اند که ما نتوانسته­‌ایم آن­ها را شناسایی کنیم. بایسته است که منطقۀ پهله و زرین‌­آباد در شمال­غربی دهلران مورد بررسی هدفمند قرار بگیرد که با اطمینان بیشتری در این رابطه صحبت کنیم.
آیا این کاوش‌ها باید ادامه پیدا کند؟
پرسش بسیار خوبی بود. نخست بایستی این دو گورستان که در وضعیت حفاظتی مطلوبی قرار ندارند را حفظ و مراقبت کنیم؛ سپس، به این دلیل که کاوش در این دو گورستان به شکل سنتی و در شرایط نامطلوبی صورت گرفته، لازم است که مجدداً این دو محل کاوش شوند که علاوه بر مستندنگاری دقیق به خصوص از اجساد متوفیان و نمونه‌برداری برای آزمایش‌‌های گوناگون در رابطه با کمیت و کیفیت زندگی این جوامع آگاهی به دست آوریم. ضمن اینکه در رابطه با تاریخ‌گذاری مطلق نیز می‌­توانیم به­روز شویم.

|پیام ما| زمستان است. در اصفهان، بستر خشکیده زاینده‌رود، از برف پوشیده شده و مردمی که چشمشان تشنه دیده رودی خروشان است، پیش روی سی‌وسه‌پل برف‌بازی می‌کنند. زمستانی که با آمدن سامانه‌ای بارشی از دریای سرخ و دریای عرب، از روز دوشنبه در کشور آغاز شده، برف و باران به همراه خود آورده و از شمال تا جنوب را پوشش داده است. این موج سرما و بارش با خود امید آورده اما افت شدید دما در کشور، بیم کمبود انرژی را پررنگ‌تر کرده؛ از همین خاطر است که در بسیاری استان‌ها، مدرسه‌ها یا تعطیل شده‌اند یا غیرحضوری و اداره‌ها ساعت فعالیتشان را تغییر داده‌اند. این میان کارشناسان سازمان هواشناسی می‌گویند این سامانه بیشتر به نفع استان‌های جنوبی بوده است که سال آبی گذشته‌شان با خشکسالی به آخر رسید و در این ماه‌ها تشنه بارشی امیدبخش بودند.

دیروز شمال اردبیل، یزد، کرمان، سیستان و بلوچستان، هرمزگان، خراسان رضوی، خراسان شمالی، خراسان جنوبی، اصفهان، البرز، گیلان و شمال فارس برف و باران بارید. پیش‌بینی‌ها می‌گفت دما تا ۱۵ درجه در مناطق سردسیر و ۱۰ درجه در جنوب کشور کاهش می‌یابد. همینطور هم بود. در حالی که پاییز کم‌بارشی در کشور سپری شد، آیا این بارش‌های زمستانی، کمبودها را تا حدی جبران می‌کند؟
احد وظیفه، رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی در پاسخ به این سوال به «پیام ما» می‌گوید: «بارش‌هایی که در چند روز گذشته و همچنین هفته گذشته داشتیم، بارندگی‌های بسیار خوبی برای جنوب کشور بودند. جنوب کشور ما در سال قبل با خشکسالی بسیار شدید به‌ پایان رسید. و این بارش‌ها برای آن منطقه بسیار موثر است. اما متاسفانه در سال آبی جاری، دامنه‌‌های جنوبی البرز بسیار کم‌بارش بوده؛ این نقاط از این سامانه خیلی بهره‌مند نمی‌شود. بنابراین همچنان در دامنه‌های جنوبی البرز از جمله استان‌های تهران، قم، مرکزی، سمنان، بخش‌های شمالی خراسان رضوی، آذربایجان‌های شرقی و غربی و همینطور همدان با کم‌بارشی شدید مواجه هستیم.»
او ادامه می‌دهد: «استان‌های جنوبی کشور مثل بوشهر، خوزستان، چهارمحال و بختیاری، کهگیلویه و بویراحمد و استان فارس وضعیت خیلی خوبی دارند؛ یا تقریبا بارش آنها نرمال است یا اندکی کمتر از نرمال. در برخی استان‌ها مثل بوشهر بارش‌ها حتی فراتر از نرمال است.» این‌طور که پیداست، این سامانه بیش از همه به نفع جنوب بوده است.
به گفته وظیفه مسیر گذر این سامانه از عرض‌های جنوبی است و در نتیجه بیشترین بارش‌ها در جنوب بوده است. این جریان البته در گذر از ایران، با انتقال رطوبت می‌تواند بر بارندگی‌ها در مناطق شمالی هم تاثیر بگذارد.
برف تهران کافی نبود
در تهران هم تمام دیروز برف بارید؛ برفی مداوم اما بسیار ریز و البته همراه با آلودگی. رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی درباره وضعیت تهران بعد از این بارش‌ها می‌گوید: «بارش‌ها در استان تهران بیشتر از ۶۰ درصد کمتر از نرمال است. این بارندگی‌ها هم در این منطقه خیلی موثر نیست و دیروز (چهارشنبه) بعد از ۲۴ ساعت بارش، در مهرآباد فقط یک میلی‌متر بارش ثبت شد. در بالادست استان البته شاید به ۵ و ۱۰ میلی‌متر بارش برسد و به هر حال باید بابت بارش خوشحال بود اما باید بدانیم در این استان بسیار با کم‌بارشی مواجه‌ایم.» به گفته او علاوه بر تهران، استان‌هایی که در دامنه‌های جنوبی البرز واقع می‌شوند، یعنی آذربایجان‌های غربی و شرقی، زنجان، قزوین و تا حدودی همدان و سمنان و خراسان رضوی وضعیت خیلی مناسبی از نظر بارش ندارند.

به گفته رئیس مرکز ملی پیش‌بینی و مدیریت بحران مخاطرات وضع هوا این سامانه بیشتر در نیمه جنوبی تاثیر گذاشت. به‌طوری که طی ۲۴ ساعت منتهی به چهارشنبه بیشترین بارش حدود ۵۲ و نیم میلی‌متر در ایستگاه پارسیان در استان هرمزگان و بعد از آن ایستگاه مهر در استان فارس با ۳۷ میلی‌متر ثبت شد

صادق ضیاییان، رئیس مرکز ملی پیش‌بینی و مدیریت بحران مخاطرات وضع هوا هم درباره تاثیر این سامانه بر تهران به «پیام ما» می‌گوید: «این سامانه در تهران بسیار کم‌بارش بود. این بارش‌ها عدد درشتی را رقم نزد. برای نمونه، تا ساعت ۱۰ و نیم صبح چهارشنبه بیشترین بارش ثبت شده در تهران به میزان دو میلی‌متر مربوط به ایستگاه شمیرانات بود. بعد از این ساعت هم بارش‌هایی که داشتیم بیشترین میزان حدود ۰.۴ بوده است. یعنی میزان بارش بعد از آن به یک میلی‌متر هم نرسید.» ضیاییان به تلخی می‌خندد و می‌گوید: «این بارش چون از نوع برف است، نمود بیرونی خوبی دارد. آدم‌ها فکر می‌کنند بارش شدیدی در حال وقوع است. بارش دیروز مداوم بود اما دانه‌های برف ریز بود و در آخر به عدد درشتی از بارش منجر نشد.»
ثبت بیشترین بارش در هرمزگان و فارس
بارش‌ها از روز دوشنبه شروع شده بود و تا سه‌شنبه بیشترین اثر خود را بر کشور گذاشت. به گفته ضیاییان دیروز (چهارشنبه) نقاط بسیار محدودی درگیر بارش بودند، آن هم به‌صورت خفیف و پراکنده. او توضیح می‌دهد: «این بارش‌ها حاصل سامانه کم‌ارتفاع تراز میانی از منابع رطوبتی دریای سرخ و دریای عرب بود که از دوشنبه فعال شد و بالاخره از کشور عبور کرد. با عبور این سامانه بخش‌های زیادی از کشور درگیر برف شدند. از روز سه‌شنبه تا چهارشنبه بخش‌های زیادی از اصفهان، یزد، ارتفاعات کرمان، بیرجند در خراسان جنوبی برف بارید. در شهرهای شمالی هم بارش برف داشته‌ایم؛ در خراسان شمالی و خراسان رضوی از جمله شهر مشهد، شمال شرق تهران، ارتفاعات استان مازندران، استان‌های اردبیل، آذربایجان شرقی و حتی قم برف باریده است. در استان مرکزی، اراک و ایستگاه‌های دیگر بارش داشتند و در استان چهارمحال و بختیاری هم بارش‌های خوبی گزارش شد.»

رئیس مرکز ملی پیش‌بینی و مدیریت بحران مخاطرات وضع هوا: این سامانه در تهران بسیار کم‌بارش بود. این بارش‌ها عدد درشتی را رقم نزد. برای نمونه، تا ساعت ۱۰ و نیم صبح چهارشنبه بیشترین بارش ثبت شده در تهران به میزان دو میلیمتر مربوط به ایستگاه شمیرانات بود. بعد از این ساعت هم بارش‌هایی که داشتیم بیشترین میزان حدود ۰.۴ بوده است. یعنی میزان بارش بعد از آن به یک میلیمتر هم نرسید

به گفته رئیس مرکز ملی پیش‌بینی و مدیریت بحران مخاطرات وضع هوا این سامانه بیشتر در نیمه جنوبی تاثیر گذاشت. به‌طوری که طی ۲۴ ساعت منتهی به چهارشنبه بیشترین بارش حدود ۵۲ و نیم میلی‌متر در ایستگاه پارسیان در استان هرمزگان و بعد از آن ایستگاه مهر در استان فارس با ۳۷ میلی‌متر ثبت شد.
سرما تا شنبه ماندگار است؛ هشدار برای کمبود انرژی
سرمایی که از چهارشنبه شاهد بودیم و کاهش دمای قابل ملاحظه‌ای در بسیاری از نقاط کشور را به دنبال داشت، تا روز شنبه ادامه دارد. ضیاییان می‌گوید طبق پیش‌بینی‌ها بخش‌های زیادی از کشور را درگیر کاهش دما خواهد کرد و بیشترین میزان کاهش در شمال شرق کشور، در استان‌هایی مثل خراسان رضوی، خراسان شمالی و کل نیمه شرقی خواهد بود. حتی استان‌های مرکزی کاهش محسوس دما خواهند داشت.
با توجه به پیش‌بینی تداوم کاهش دما تا روز شنبه، پیداست که شبکه انرژی کشور تحت فشار قرار می‌گیرد. در حالی که تا پیش از این سخن از زمستان سخت اروپا بود، موج گرما در کشورهای اروپایی مشکل گاز را حل کرده اما در ایران برای تسهیل گازرسانی به خانه‌ها در این موج سرما، به ناچار مدرسه‌ها، دانشگاه‌ها و اداره‌ها تعطیل شده و این تعطیلی به بعضی صنایع هم رسیده است. دیروز در پی بارش برف و برودت هوا، دستگاه‌های اجرایی دولتی و دانشگاه‌های استان آذربایجان شرقی کاهش یافت و مدرسه‌ها غیرحضوری شد. در بعضی شهرستان‌‌های استان فارس هم مدارس با تاخیر آغاز به کار کردند و در قزوین مدرسه‌ها در بعضی مقاطع غیرحضوری شد. شدت سرما در چهارمحال و بختیاری به حدی بود که همه ادارات و سازمان‌های دولتی، بانک‌ها، مراکز آموزشی، دانشگاه‌ها و مراکز علمی تعطیل شدند. در گیلان هم دیروز و هم امروز مدارس و دانشگاه‌ها غیرحضوری شد. در استان قم هم تعطیلی‌هایی در چند روستا اعلام شد. علاوه بر اینها اخبار مشابهی از بیرجند، کردستان، کهگیلویه و بویراحمد اصفهان، مشهد، خراسان رضوی، یاسوج و… شنیده شد. ضیاییان هم با اشاره به تداوم سرما، مدیریت بهینه انرژی و صرفه‌جویی را ضروری و جدی می‌داند. موج جدید بارش‌ها به گفته او بار دیگر شروع می‌شود. «ما انتظار داریم که از اواخر وقت روز جمعه ابتدا استان‌های ایلام و لرستان درگیر بارش باشند و روز شنبه جنوب غرب کشور مثل استان‌های بوشهر، خوزستان، فارس، کهگیلویه و بویراحمد، چهارمحال و بختیاری، اصفهان، لرستان، کرمانشاه، کردستان و مرکزی شاهد بارش خواهند بود. این میان بارش در استان‌های چهارمحال و بختیاری و ارتفاعات شمال شرقی خوزستان به صورت برف خواهد بود. بعد از آن، روز یکشنبه هم بارش کمابیش در استان‌های جنوب غربی کشور ادامه دارد.» به گفته او هفته آینده هم روزهای خوبی برای نیمه جنوبی کشور است، چون با پایان این موج، روز سه‌شنبه هم در این مناطق باران می‌بارد.

رئیس جمهوری سرانجام لایحه بودجه سال 1402 را به مجلس تحویل داد. سید ابراهیم رئیسی با بیان این‌که «تلاش می‌کنیم که لایحه بودجه با سیاست‌های ابلاغی رهبری با برنامه هفتم توسعه تطابق داشته باشد» سه رویکرد بودجه ۱۴۰۲ را رشد باثبات اقتصادی، عدالت‌خواهی و کارآمدسازی نظام حکمرانی برشمرد.

رئیس جمهوری دیروز در جلسه علنی مجلس گفت: لایحه بودجه بخش اولش که مربوط به شرکت‌هاست اول آبان تقدیم مجلس شد و آنچه از مسائل مربوط به شرکت‌ها بود که قانونگذار وقت بیشتری برای بررسی داشته باشد، این بخش در زمان مقرر به مجلس ارسال شد.
به گزارش ایسنا رئیسی افزود: پنج دی ماه هم لایحه بودجه تقدیم مجلس شد. دوبخشی‌ شدن بودجه منجر به این شد که بخش تبصره و احکام قبلاً ارسال شود و با دومرحله‌ای شدن تصویب و تدوین بودجه طبیعتاً بخش مربوط به جداول را امروز به مجلس تقدیم می‌کنیم. تمام تلاش این بود که لایحه بودجه با سیاست‌های ابلاغی رهبری برای برنامه هفتم توسعه تطابق داشته باشد. چون در دولت از تیر تدوین لایحه بودجه شروع شد در میانه تدوین لایحه سیاست‌ها ابلاغ شد و البته هر جای تدوین بودجه که باشد باید از سیاست‌های ابلاغی رهبری تاثیر بگیریم که این اتفاق هم رخ داد.
رئیس‌جمهوری ادامه داد: ان‌شاالله بزودی برنامه هفتم توسعه هم تقدیم مجلس می‌شود. نسبت به برنامه هفتم هم دولت و هم مجلس این نکته را مورد توجه قرار می‌دهند که چه بخش‌هایی از برنامه‌های قبلی اجرا شده و اگر نشده، چرا این اتفاق افتاده است؟ ما بنای‌مان این است که برنامه تقدیمی به مجلس همراه با اجرا باشد نه این‌که مانند برنامه‌های قبلی تحقق ۳۰ درصدی پیدا کند.
او با اشاره به گزارشی از سال جاری عنوان کرد: تلاش این بود که ما در سال جاری کسری بودجه نداشته باشیم‌. هرچند ممکن است گله‌مند باشند اما پیگیری شد که تا جایی که ممکن است ما درگیر کسری بودجه نشویم. در امر تورم هم همه ما نسبت به آن نگرانیم و در شرایط فعلی شاهد ۱۹ واحد درصد کاهش تورم هستیم و البته باید با تصمیمات به سمت کاهش بیشتر تورم برویم. رئیسی یادآور شد: ۸.۹ درصد نرخ بیکاری ما است و این نشان‌دهنده تلاش دولت برای کاهش بیکاری و افزایش اشتغال است. ما در وعده به مردم در زمینه سالی یک میلیون اشتغال به گواهی آمارها نزدیک به وعده عمل کرده‌ایم.
66 درصد افزایش اخذ مالیات از کسانی که فرار مالیاتی داشتند
او افزود: در سال جاری ما موضوع یازده‌ساله رتبه‌بندی معلمان را اجرایی کردیم و مسئله پاداش بازنشستگان لشکری و کشوری ۳۸ همت(هزار میلیارد تومان) پرداخت شد و اوراق مالی دولت متوسط ماهیانه ۱۵ همت پرداخت می‌شود. این فاکتورها را ما خرج نکردیم بلکه قبلاً خرج شده و ما داریم پرداخت می‌کنیم تا اعتماد به دولت حفظ شود و در هر شرایطی آن را پرداخت کردیم.

رئیس جمهوری: تمام منابع عمومی دولت در بودجه ۱۴۰۲ نسبت به قانون بودجه سال جاری با در نظر گرفتن افزایش حقوق کارکنان و بازنشستگان در نیمه سال ۱۴۰۱ و انتقال بخشی از مصارف و منابع تبصره ۱۴ به بودجه عمومی، به هزار و ۹۸۴ هزار میلیارد تومان رسیده است

رئیس‌جمهور با اشاره به انجام امور عقب‌مانده در زمینه اجرایی در کشور تاکید کرد: فرار مالیاتی و شناسایی مودیان جدید مالیاتی تا حدودی انجام شده و ۶۶ درصد افزایش اخذ مالیات از کسانی که فرار مالیاتی داشتند صورت گرفته و تلاش کردیم از تنخواه‌گردان بانک مرکزی و استقراض از این نهاد استفاده نکنیم. رئیسی ادامه داد: تلاش دولت این است با انضباط مالی هم کنترل درآمدها و هزینه‌ها را به درستی صورت‌بندی کند و نظارت بر نظام بانکی هم در همین راستا است.
او با بیان این‌که «رشد باثبات اقتصادی، عدالت‌خواهی و کارآمدسازی نظام حکمرانی سه رویکرد بودجه ۴۰۲ است»، بیان کرد: در بودجه تقدیمی تقویت تولید و اشتغال، پیش‌بینی ۵۴۰ همت سرمایه‌گذاری شرکت‌های دولتی در اقتصاد کشور و ۳۲۷ همت بودجه عمرانی دولت و پیش‌بینی ایجاد صندوق توسعه و پیشرفت در تمامی استان‌ها وجود دارد.
در بودجه ۱۴۰۲ از هزینه‌های غیرضروری و فاقد اولویت جلوگیری شده‌ است
رئیس‌جمهور با تاکید بر این‌که «افزایش متوسط میانگین رشد ۲۰ درصدی حقوق کارمندان و بازنشستگان در بودجه ۱۴۰۲ در نظر گرفته شده است»، گفت: در حوزه حمل و نقل تامین اعتبارات لازم، تامین ناوگان و تجهیزات قطار شهری و ناوگان ریلی و در حوزه سلامت پیش‌بینی ۶۹ همت برای یارانه دارو و نیز انجام پروژه پزشک خانواده و نظام ارجاع و در نهایت پیش‌بینی ۱۰ همت برای پوشش بیمه تکمیلی ایثارگران انقلاب اسلامی را داریم.
او تصریح کرد: همه امور قرار است به صورت شفاف پیش رود تا به صحت امور و پیشرفت کارها کمک کند. همچنین در بودجه ۱۴۰۲ از هزینه‌های غیرضروری و فاقد اولویت هم جلوگیری شده ‌است. همچنین پیش‌بینی‌پذیری وضعیت اقتصادی برای فعالان اقتصادی را نیز در بودجه سال آینده به شدت مورد توجه قرار داده‌ایم.
رئیسی با اشاره به جایگاه ارتقاء معیشت مردم در لایحه بودجه ۱۴۰۲، عنوان کرد: پیش‌بینی منابع مورد نیاز برای تحقق ۱۰۰ درصدی حق اولاد و ۵۰ درصدی حق عائله‌مندی قانون حمایت از خانواده، تامین یارانه برای پرداخت یارانه نقدی، نان و دارو و تجهیزات پزشکی نیز در لایحه بودجه در نظر گرفته شده است.
او یادآور شد: تمام منابع عمومی دولت در بودجه ۱۴۰۲ نسبت به قانون بودجه سال جاری با در نظر گرفتن افزایش حقوق کارکنان و بازنشستگان در نیمه سال ۱۴۰۱ و انتقال بخشی از مصارف و منابع تبصره ۱۴ به بودجه عمومی، به هزار و ۹۸۴ هزار میلیارد تومان رسیده است.
رئیس جمهوری ادامه داد: درآمدهای عمومی در لایحه نسبت به قانون بودجه ۱۴۰۱ حدود چهار درصد افزایش داشته و به ۹۷۸ هزار میلیارد تومان رسیده است. منابع حاصل از واگذاری دارایی‌های سرمایه نسبت به قانون بودجه سال جاری، ۳۸ درصد افزایش داشته است و اعتبارات تملک دارایی‌های سرمایه‌ای ۳۲۷ هزار میلیارد تومان پیش‌بینی شده است که حدود ۲۶ درصد نسبت به قانون سال جاری افزایش را نشان می‌دهد.‌
او افزود: مجلس برای بررسی بودجه وقت زیادی خواهد گذاشت که از دقت و دلسوزی و دغدغه نمایندگان قدر دانی می‌کنم. آن‌چه از این بررسی حاصل می‌شود باید به عدالت، آرامش مردم، حل مشکلات و بهبود وضعیت جامعه منجر شود.
رئیس‌جمهوری تاکید کرد: با همه فتنه‌گری‌ها و توطئه‌چینی‌ها و جنگ ترکیبی دشمن که هم در جنگ روانی، رسانه‌ای و هم در جنگ سیاسی و هم در جنگ اقتصادی علیه جمهوری اسلامی قرار گرفت اما امروز ملت بزرگ ایران سربلند است که دشمن را ناکام گذاشته و با رهنمودهای رهبری، دشمن را مثل دفعات گذشته مفتضح کرده‌ است.
رئیسی در پایان یادآور شد: با این شرایط، مسئولیت ما در برابر این مردم خوب و دلداده به انقلاب چندبرابر شده و باید همه تلاش کنیم که بیشتر به آنان کمک و گره‌های مشکلات مردم را باز کنیم.

انجمن صنفی روزنامه‌نگاران در گزارشی آخرین وضعیت روزنامه نگاران بازداشتی را تشریح کرد. کمیته و هیئت اجرایی پیگیری وضعیت روزنامه‌نگاران بازداشتی فهرست نهایی از وضعیت روزنامه‌نگاران بازداشتی تا تاریخ ۲۰ دی‌ماه ۱۴۰۱ را تهیه کرده که بر اساس گزارش‌هاى رسمى ۳۰ نفر از روزنامه‌نگاران در بازداشت هستند. پس از انتشار این گزارش، خبر آزادی دو تن از خبرنگاران منتشر شد. بر اساس این گزارش، از طرفی آمار روزنامه‌نگاران بازداشت شده از آغاز اعتراضات اخیر بر مبناى گزارش‌هاى رسمى و غیررسمى حدود ۷۰ نفر بوده که تعدادى از این افراد با قرار وثیقه آزاد شده‌اند. در گزارش این انجمن آمده است: «در عین حال کمیته و هیئت اجرایی پیگیری وضعیت روزنامه‌نگاران بازداشتی، همچنان در حال برقراری ارتباط‌های گوناگون برای به‌دست آوردن اطلاعات به‌روزتر از وضعیت این عزیزان است و امیدوار است که با استفاده از روش‌هاى قانونى، مدنى و تعامل با مقامات و دستگاه‌هاى مربوطه براى آزادى روزنامه‌نگاران بازداشت شده تلاش کند. گفتنی است در این راستا‌‌، دیدارها و درخواست‌هایی برای پیگیری وضعیت روزنامه‌نگاران بازداشت شده با برخی افراد مسئول در نهادهای قضایی و امنیتی صورت گرفته و در آینده نیز ادامه خواهد داشت.»

همچنین به اطلاع مى‌رساند از زمان شروع اعتراضات تا به امروز تعداد قابل توجهی از روزنامه‌نگاران نیز احضار شده‌اند. اسامی فهرست روزنامه‌نگارانی که همچنان در بازداشت هستند به شرح زیر است:
۱ – فرخنده آشوری
۲ – ایمان به‌پسند
۳ – امیرحسین بریمانی
۴ – میلاد بیدریغ
۵- احسان پیربرناش
۶- علیرضا جباری دارستانی
۷- آریا جعفری
۸ – نیلوفر حامدی
۹- پیام خدابنده‌لو
۱۰- اسماعیل خضری
۱۱ – علی خطیب‌زاده
۱۲- مارال دارآفرین
۱۳- ملیحه درکی
۱۴- سجاد رحمانی
۱۵- سعید سیف‌علی
۱۶- اشکان شمی‌پور
۱۷- مهرنوش طافیان
۱۸- امید طحان بیدهندی (به قید وثیقه آزاد شد)
۱۹- امیر عباسی
۲۰- میلاد علوی
۲۱- مهدی قدیمی
۲۲- مریم قناد (به قید وثیقه آزاد شد)
۲۳- شهریار قنبری
۲۴- مسعود کردپور
۲۵- الهه محمدی
۲۶- روح الله نخعی
۲۷- امید هرمزی
۲۸- ویدا ربانی
۲۹- فرزانه یحیی‌آبادی
۳۰- حسین یزدی

رئیس سازمان حفاظت محیط زیست از تکلیف رئیس‌جمهوری به این سازمان برای تهیه گزارش کارشناسی در موضوع تغییر اقلیم با همکاری دستگاه‌های مسئول خبر داد.
به گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی سازمان حفاظت محیط زیست، علی سلاجقه در گردهمایی روسای مناطق سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به تاکید رئیس جمهوری برای پیگیری وضعیت اجرای قانون هوای پاک و رفع کاستی‌ها و موانع اجرای این قانون گفت: مهرماه امسال نامه‌ای به وزیر کشور درباره همکاری استانداران و مدیران استانی در اجرای قانون هوای پاک نوشتیم که وزیر هم عین همان نامه را برای استانداران سراسر کشور ارسال کرد و تمامی مدیران کل مکلف به پیگیری موارد موجود در این ابلاغیه هستند.
او متذکر شد: استانداران همانگونه که در بخش‌های توسعه‌ای از قبیل صمت، نیرو، جهاد کشاورزی و… مسئولیت دارند، مسئول مستقیم وضعیت محیط زیست استان نیز به عنوان موضوع اصلی هستند. مدیران کل حفاظت محیط زیست استان‌ها باید ضوابط استقرار واحدهای صنعتی و معدنی را تا حد امکان مبتنی بر فناوری‌های جدید و شرایط حاکم اقلیمی تبیین و از مدیران استانی بخواهند تا آنها را رعایت کنند.
سلاجقه در این جلسه همچنین ابراز امیدواری کرد که در بررسی لایحه بودجه سال آینده در مجلس شورای اسلامی، بودجه سازمان حفاظت محیط زیست در تراز محیط زیست کشور باشد.
معاون رئیس‌جمهوری در ادامه گفت: رئیس‌جمهوری از ما خواسته‌اند که هرچه سریع‌تر برای موضوع تغییر اقلیم با همکاری دستگاه‌های مسئول، گزارش کارشناسی تهیه و آن را خدمت ایشان ارائه کنیم.

استانداران همانگونه که در بخش‌های توسعه‌ای مسئولیت دارند، مسئول مستقیم وضعیت محیط زیست استان به عنوان موضوع اصلی هستند

او در پایان تصریح کرد: ما باید در اسرع وقت تجهیز ادارات و پاسگاه های محیط‌بانی به وسایل نقلیه مناسب به اقلام مورد نیاز را به سرانجام برسانیم.

روستاییان بخش پیرسهراب نزدیک به دو ماه است که از افت شدید فشار آب و گاه قطعی های طولانی آب در روستاها گلایه دارند. موضوعی که به نظر مربوط به شکستگی خط لوله انتقال آب از سد زیردان چابهار به این روستاهاست. موضعی که دولت نیز آن را تایید و تصدیق می‌کند که با وجود گذشت دو ماه هنوز این شکستگی تعمیر نشده است. مسئله اما از این نیز فراتر می‌رود و بخشدار پیرسهراب هشدار می‌دهد که در صورت بی‌توجهی، این اتفاق برای بخش‌های دیگر این خط انتقال آب نیز رخ خواهد داد. این مسئول همچنین هشدار می‌دهد که مردم این منطقه سال‌هاست از آبی می نوشند که حتی کلرزنی نمی‌شود.
بخشدار پیرسهراب در مورد این اتفاق می‌گوید: خط اصلی لوله انتقال آب از سد زیردان چابهار به ۴۰۰ روستای پایین‌دست در محدوده روستای هوشمب بیش از ۲ ماه است که شکسته و آب به‌صورت یک جوی رها شده و پیگیری‌ها برای رفع مشکل بی‌نتیجه بوده، علت بی‌توجهی متولیان آب و فاضلاب را نمی‌دانیم.
عبدالصمد پناد ادامه می‌دهد: ترمیم شکستگی خط اصلی انتقال آب پایین‌دست سد زیردان چابهار به حدی دیر شده که آب رها شده حتی جلبک زده است و به حالت یک برکه در آمده و برای مردم جای تعجب است که چرا با وجود هدر رفتن آب در مدت بیش از ۲ ماه و شکستگی لوله اصلی، پیگیری صورت نمی‌گیرد و مشکل آن رفع نمی‌شود. یکی از مشکلات مهم و عمده مردم پایین‌دست سد زیردان، عدم افتتاح تصفیه‌خانه آب است که الان مردم آب خام را که مستقیم از سد زیردان می‌آید به قیمت آب تصفیه شده و کلرزنی شده و استاندارد می‌خرند و استفاده می‌کنند، آیا این قابل قبول است که آب مردم بخش پیرسهراب و سایر مناطق دشتیاری و پلان و تلنگ حتی کلرزنی نشود؟ مردم مجبورند این آب خام را بنوشند چون چاره ای ندارند. مسئولان حوزه آب و فاضلاب چابهار آمار می‌دهند که صدها روستا را آبرسانی کردیم اما اقدام خاصی برای آماده‌سازی و بهره‌برداری از سیستم تصفیه‌خانه آب هنوز انجام نشده است.

بخشدار پیرسهراب: مردم آب خام را که مستقیم از سد زیردان می‌آید به قیمت آب تصفیه شده و کلرزنی شده و استاندارد می‌خرند و استفاده می‌کنند. مردم مجبورند این آب خام را بنوشند چون چاره‌ای ندارند. مسئولان حوزه آب و فاضلاب چابهار آمار می‌دهند که صدها روستا را آبرسانی کردیم اما اقدام خاصی برای آماده‌سازی و بهره‌برداری از سیستم تصفیه‌خانه آب هنوز انجام نشده است

بخش پیرسهراب ۱۲۱ روستا، ۳۵ هزار نفر جمعیت، ۸۳ روستا دارای شورای اسلامی و ۶۹ روستا دارای دهیاری دارد و این بخش در حوزه راه، مدرسه و زیرساخت‌ها و به‌ویژه اجرای طرح هادی و اجرای طرح‌های تولیدی و اشتغالزایی از محروم‌ترین مناطق ایران است. «پناد» می‌گوید: «‌واقعا برای آب و فاضلاب چابهار اعزام نیرو چقدر هزینه دارد که یک ساعت بیایند و مشکل شکستگی را رفع و برگردند در حالی که اگر یک مشترک آب هزینه یک ماه آب خام غیربهداشتی را پرداخت نکند سریعاً برخورد می‌کنند ولی به هدررفت آب توجه نمی‌کنند.»
در پی بروز این مشکل که رفع آن دو ماه است به درازا کشیده، برخی فعالان حوزه روستایی نیز در گفت‌وگو با رسانه‌ها خواستار برطرف شدن سریع‌تر این چالش شدند اما به نظر این مطالبه از سوی دولت شنیده نشد. کریم بلوچ یکی از مطالبه‌گران و پیگیری‌کنندگان مشکلات مردم بخش پیرسهراب چابهار نیز در نخستین روز هفته به ایسنا گفته بود: چرا متولیان حوزه آب و فاضلاب چابهار و کشور به مشکلات مردم روستاهای بخش پیرسهراب و حوزه دشتیاری رسیدگی نمی‌کنند؟ آیا نمی‌دانند خط انتقال آب سد زیردان به نیرو نیاز دارد؟ آیا نمی‌دانند باید این خط انتقال آب تخلیه هوا، تخلیه رسوب و آچارکشی و سرویس و تعمیر شود؟ اگر رسیدگی صورت نگیرد احتمال شکستگی در سایر جاها وجود دارد و چه بسا کل ۴۰۰ روستای پایین‌دست سد زیردان بر اثر سهل‌انگاری متولیان حوزه آب و فاضلاب سیستان و بلوچستان و انجام نشدن هزینه‌های اندک، دچار خسارت شده و بیت‌المال متضرر شود و آن وقت جمع کردن مشکلات و تبعات پیش روی آن سخت می‌شود.
او ادامه داده بود: شکستگی لوله آب در محدوده روستای «نیام بیت» و روستای «هوشمب» بخش پیرسهراب یک سال پیش هم تکرار شده بود و تعمیر جزئی هم صورت گرفت و به حال خود رها شد. گلشا بلوچ، یکی از معتمدان پیرسهراب نیز به همین خبرگزاری گفته بود: چندین مرتبه از شبکه بهداشت و درمان برای تست و بررسی کیفیت آب بخش پیرسهراب و سایر روستاهای پایین‌دست سد زیردان آمده‌اند و آنان با آزمایشاتی که انجام داده‌اند صراحتاً عنوان کردند این آب خام که بدون تصفیه از سد زیردان می‌آید غیرقابل شرب و آشامیدن است و فقط برای استحمام، شست‌وشو ظروف و احشام قابل استفاده است. چرا برخی مسئولان کم‌کاری می‌کنند و پاسخگوی مشکلات مردم نیستند آیا نباید مسئول باانگیزه انتخاب شود تا درد و مشکلات مردم را بهتر متوجه باشند.