|پیام ما| باغداران زیتون و تولیدکنندگان عمدهٔ روغن زیتون جهان در قارهٔ اروپا با بحران روبه‌رو شده‌اند، محصول زیتون با افت چشمگیر روبه‌رو شده و زنگ خطر را برای صنعت روغن زیتون به‌صدا درآورده است. صنعتی که ارزش جهانی بازار آن در سال ۲۰۲۲، بالغ بر ۱۴ میلیارد و ۶۰۰ میلیون دلار برآورد شده است و برآورد پژوهشگران اقتصادی، رشدی شش میلیارد دلاری را در یک دههٔ آینده برای آن پیش‌بینی کرده‌اند. اما گویی گرم‌شدن زمین و تغییراقلیم قرار نیست مجالی برای این بازار باقی بگذارد. تنها در سال زراعی گذشته، اسپانیا که عنوان بزرگترین تولید‌کنندهٔ روغن زیتون جهان را یدک می‌کشد، کاهش تولیدی در حدود ۵۰ درصد را تجربه کرده است و به‌نظر می‌‌رسد که این دومین سال متوالی‌ای باشد که افت ناگهانی تولید به نسبت متوسط پنج‌ساله، بازار محصولات کشاورزی را با شوک روبه‌رو کند. هرچند سهم ایران از سه‌میلون تن روغن زیتون تولیدی جهان تنها ۱۰ هزار تن است، اما به‌نظر می‌رسد بحران صنعت زیتون به باغات ایران هم برسد. بااین‌حال تاکنون آماری از افت احتمالی تولید زیتون در کشور منتشر نشده است.

گرمای سوزانی که بخش‌های گسترده‌ای از نیمکره شمالی زمین را در بر گرفته، باعث شده است بخش زیادی از محصول زیتون پیش از برداشت خشک شود و پای درخت‌ها بیفتد. این، یعنی بخشی از محصول زیتون و روغن آن از دست رفته است. ماجرا فقط به اینجا ختم نمی‌شود؛ فروردین و اردیبهشت‌های گرم در جنوب اروپا، گلدهی درختان زیتون را با اختلال روبه‌رو کرده است. این را «کایل هلند» از گروه تحقیقات بازار «Mintec» که موضوعات بازار روغن و دانه‌های روغنی را پوشش می‌دهد به سی.ان.ان گفته است: «این درست درحالی‌است که سال گذشته فقط در اسپانیا، میزان تولید روغن زیتون ۶۲۰ هزار تن بود، درحالی‌که میانگین تولید پنج‌ساله یک میلیارد و ۳۰۰ میلیون تن بود.» امسال هم به‌نظر می‌رسد تجربهٔ افت ناگهانی تولید روغن زیتون مانند سال گذشته تکرار شود؛ چراکه دانشمندان اقلیمی، تابستان امسال را گرم‌ترین تابستان ثبت‌شده در تاریخ معرفی کرده‌اند و نام «جهنم گرما» بر آن گذاشته‌اند.

سال گذشته در اسپانیا، میزان تولید روغن زیتون فقط ۶۲۰ هزار تن بود، درحالی‌که میانگین تولید پنج‌ساله یک میلیارد و ۳۰۰ میلیون تن بود

«والتر زانره»، مدیرعامل شرکت «فیلیپو بریو» بریتانیا که یکی از بزرگترین برندهای روغن زیتون در جهان، به سی.ان.ان گفته است: «بعد از افت محصول سال گذشته، آخرین چیزی که صنعت روغن زیتون به آن احتیاج دارد، یک افت دیگر است.» این شرایط فقط برای اسپانیا نیست و دیگر کشورهای تولیدکنندهٔ روغن زیتون مانند ایتالیا و یونان هم با آن مواجه شده‌اند.
کایل هلند می‌گوید که هنوز میزان افت محصول امسال مشخص نیست: «میزان کامل خسارت تا زمان برداشت در ماه‌های اکتبر و نوامبر (مهر تا آذر) مشخص نخواهد شد، اما تولید روغن زیتون اروپا می‌تواند حدود ۷۰۰ هزار تن یعنی بیش از ۳۰ درصد نسبت به میانگین پنج‌ساله کاهش یابد.»
شرایط ناامیدکننده
این شرایط باعث شده است قیمت عمده‌فروشی روغن زیتون به نسبت سال قبل از آن، تا دوبرابر افزایش یابد. زانره می‌گوید که تمام شواهد نشان از کاهش تولید در فصل آینده دارد: «به‌نظر نمی‌رسد تسکینی برای این بازار وجود داشته باشد. صنعت در بحران جدی است.»
این ناامیدی به «شورای جهانی زیتون» هم سرایت کرده است. روزنامهٔ گاردین یک ماه قبل به‌نقل از این شورا نوشته بود: پیش‌بینی تولید روغن زیتون در اسپانیا (که نیمی از روغن زیتون جهان را تولید می‌کند) برای سال جاری، فراتر از ۸۵۰ میلیون تن نیست و این عدد اگرچه بیش از میزان برداشت سال گذشته است، اما این افزایش تنها ۲۸ درصد بیشتر است و همین موضوع، بحران صنعت روغن زیتون را ادامه‌دار خواهد کرد.
اما به همان میزان که قیمت روغن زیتون افزایش پیدا می‌کند، نگرانی‌ها برای از دست دادن بازار نیز در حال افزایش است.
اسپانیا توانسته بود در سال ۲۰۲۱، حدود ۲۳۰ میلیون دلار روغن زیتون صادر کند که اگرچه با کاهش محصول، قیمت عمده‌فروشی روغن زیتون افزایشی دوبرابری داشته است، اما با افزایش قیمت، احتمالاً مصرف‌کنندگان زیادی ترجیح می‌دهند از روغن‌های دیگر که قیمت ارزان‌تری دارند، استفاده کنند.
بحران در سایر محصولات کشاورزی
هلند می‌گوید وضعیت به‌گونه‌ای است که نگرانی فقط برای روغن زیتون نیست و برای سایر محصولات کشاورزی هم این نگرانی وجود دارد.
در هند، قیمت گوجه‌فرنگی پس از موج گرمای شدید و باران‌های سنگین در ماه گذشته بیش از ۴۰۰ درصد افزایش یافت. برخی شعب رستوران‌های «مک‌دونالد» در این کشور ترجیح دادند گوجه‌فرنگی را از منوی خود حذف کنند. «برگر کینگ»، دیگر رستوران زنجیره‌ای مشهور نیز در ماه جاری همین کار را انجام داد.
کارشناسان از بدتر شدن شرایط برای تولید مواد غذایی هشدار می‌دهند، زیرا بحران اقلیمی که به‌دلیل فعالیت‌های انسانی رخ داده است، فراوانی و شدت رویدادهای آب‌وهوایی قوی را افزایش می‌دهد.
«کوری لسک» پژوهشگر اقلیمی دانشگاه «دارتموث» آمریکا گفته است: «تاکنون، باوجود تابستان‌های گرمتر، سیستم جهانی موادغذایی مقاومت نشان داده است، اما رویدادهای قوی آب‌و‌هوایی، با سرعتی بیشتر از مدل‌های اقلیمی پیش می‌روند و این یعنی ریسک‌های اقلیمی، احتمالاً بزرگتر و سریع‌تر از آن چیزی که اکثر مردم پیش‌بینی کرده‌اند، رخ خواهند داد.»
لسک می‌گوید: «ما در آستانهٔ ریسک‌هایی هستیم که بازی را تغییر می‌دهند و به‌طور قطع ازآنجاکه این ریسک‌ها احتمالاً در ۵۰ سال آینده و حتی شاید در پنج تا ۱۰ سال آینده به این نرخ سرعت می‌بخشند، واضح نیست که آیا با وجود چنین اتفاقاتی، اثری از سیستم جهانی مواد غذایی باقی خواهد ماند، یا خیر.»