نامه‌های هسته ای

آلمان یکی از کشورهای پیشرو در فناوری نیروگاه‌های هسته‌ای بوده، حتی طرح و بنای اولیه نیروگاه اتمی بوشهر توسط آلمانی‌ها اجرا شده؛ با این حال قریب به دو دهه است که به دنبال جمع‌آوری نیروگاه‌های هسته‌ای خود بوده. حالا با انتشار خبری مبنی بر آغاز عملیات تعطیلی آخرین نیروگاه‌های هسته‌ای کشور؛ بحث‌ها و جنجال‌های زیادی بر سر این موضوع برپا شده.
آیا اقدام آلمان در راستای حذف نیروگاه‌های هسته‌ای و جایگزینی انرژی‌های تجدیدپذیر اقدامی صحیح است؟ یا به نفع محیط زیست و اقتصاد خواهد بود؟

حدود 84 سال از انتشار نامه معروف اینشتین–زیلارد به روزولت رئیس جمهور وقت ایالات متحده می‌گذرد. نامه‌ای که در آن نسبت به تولید بمب اتمی توسط آلمان نازی ابراز نگرانی شده بود. حالا بیش از هشت دهه بعد نامه‌ای دیگری توسط دانشمندان و برندگان جایزه نوبل، به صدر اعظم آلمان نوشته شده و نسبت به خاموشی آخرین نیروگاه‌های هسته‌ای این کشور هشدار داده شده.
علاوه‌بر این اعتراض‌هایی در آلمان و کشورهای دیگر اروپایی از جمله هلند نسبت به این موضوع شکل گرفته است. نظرسنجی‌ها هم نشان می‌دهد که نظر آلمانی‌ها نسبت به جمع‌آوری نیروگاه‌های هسته‌ای تغییر کرده؛ در نظرسنجی که توسط شبکه تلویزیونی ARD، انجام شده از هر 10 نفر شش نفر مخالف تعطیلی نیروگاه‌ها هستند، این موضوع زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که در سال 2011، در نظرسنجی مشابه‌ای 54 درصد موافق سیاست حذف نیروگاه‌های هسته‌ای بوده‌اند. مجموع این موارد نشان می‌دهد که ظاهراً مخالت‌های جدی‌ای با این طرح وجود دارد.
اما چرا تعطیلی 3 نیروگاه قدیمی هسته‌ای چنین مخالفت‌های جدی‌ای را در پی داشته؟
مگر آلمان یکی از کشورهای پیشرو در انرژی‌های تجدید پذیر نیست؟ آیا نمی‌تواند ظرفیت 3 نیروگاه مورد بحث را به وسیله انرژی‌های خورشیدی و بادی تأمین کند؟
طراحی سبد انرژی یک کشور به عوامل زیادی وابسته است. علاوه‌بر مزیت‌های هر کشور در تولید انرژی مسائل سیاسی و بین‌المللی هم روی این موضوع تاثیر ویژه‌ای دارند. اما چیزی که اینجا باعث می‌شود تصمیم دولت آلمان با مخالفت‌های جدی رو‌به‌رو شود محدودیت‌های فنی تولید انرژی از منابع تجدید‌پذیر است.
منابع تجدید‌پذیر علی‌رغم جذابیت زیادشان مسائل زیادی را به همراه دارند. یکی از مهمترین مشکلات تولید انرژی از منابع تجدید‌پذیر، قابلیت اطمینان پایین این منابع است؛ شما نمی‌توانید روی تولید برق از این منابع حسابی مشخصی باز کنید. به همین علت باید به اندازه ظرفیت نیروگاه‌های تجدید پذیری که احداث می‌کنیم یک ظرفیت غیر تجدید‌پذیر به عنوان پشتیبان در دسترس داشته باشیم. تا در زمانی که قادر به تولید برق کافی از طریق نیروگاه‌های خورشیدی نیستیم این ظرفیت پشتیبان بتواند، نیاز شبکه برق را تامین کند. این کار معمولاً توسط نیروگاه‌های سوخت فسیلی انجام می‌شود. و هر کشور با توجه مزیت‌ها خود از گاز، زغال‌سنگ یا‌… استفاده می‌کند.
حالا آلمان در بحبوحه جنگ اوکراین و بحران انرژی که به واسطه افزایش تنش‌های با روسیه برای اروپا و به خصوص آلمان به وجود آماده، ناگزیر است تا از زغال‌سنگ بیشتری برای تامین انرژی استفاده کند. زغال سنگی که چه از نظر تولید Co2 و چه از نظرت خطرات رادیواکتیو از نیروگاه‌های هسته‌ای پر خطر تر است.
سه نیروگاه‌های هسته‌ای که در حال خاموش شدن هستند، عبارتند از «امسلاند»، (Emsland)، «نکاروشتایم ۲» (Neckarwestheim‌‌2) و «ایسار2» (Isar 2) که هر کدام ظرفیت تولید نامی 1300 تا 1400 مگاوات برق را دارند. بر این اساس با تولید معادل همین میزان برق توسط نیروگاه‌های زغال سنگی 30 میلیون تن CO2 تولید خواهد شد. آلمان علی‌رغم سرمایه‌گذاری بیش از 500 میلیارد یورویی روی توسعه پنل‌های خورشیدی و توربین‌های بادی همچنان وارث آلوده‌کننده‌ترین شبکه برق اروپا است.
تا اینجا هدف دولت آلمان و برنامه توسعه انرژی‌های پاک آن، با انجام چنین اقدامی نه‌فقط تأمین نمی‌شود؛ بلکه چند پله نیز به عقب برمی‌گردد. علاوه بر آن سوزاندن این حجم از زغال‌سنگ مقدار زیادی خاکستر تولید می‌کند که خواص رادیواکتیو دارد. این میزان آلودگی هسته‌ای حتی در نسل‌های اولیه نیروگاه‌های هسته‌ای نیز وارد محیط نمی‌شد. اما این فقط یک جنبه از موضوع است. وجهه این اقتصادی این موضوع نیز قابل‌توجه است. اما جنبه دیگر این مسئله ایمنی نیروگاه‌های هسته‌ای است. بعد حادثه چرنوبیل دولت آلمان برنامه تعطیلی بسیاری از نیروگاه‌هایی که در آلمان شرقی ساخته شده بودند را اجرا کرد و برنامه ساخت نیروگاه‌های هسته‌ای جدید را هم متوقف کرد. این برنامه برای مدتی متوقف شده بود تا با حادثه فوکوشیما در ژاپن این برنامه دوباره در دستور کار قرار گرفت. قطعاً ملاحظات ایمنی نیز در این تصمیم موثر بوده؛ اما نکته‌ای را که خوانندگان این سطور باید در نظر داشته باشند این است که ایمنی نیروگاه‌های هسته‌ای جدید به مراتب بالاتر از نیروگاه‌های نسل اول است و بر اساس آمارها میزان مرگ میر نسبت به برق تولید شده در هیچ یک از روش‌ها تولید انرژی کمتر از نیروگاه‌های هسته‌ای نیست. بحث ایمنی در رآکتورهای هسته‌ای و بررسی ریشه‌های حوادث هسته‌ای چرنوبیل و فوکوشیما مجال دیگری می‌خواهد. با این حال شاید توسعه نیروگاه‌های هسته‌ای نسل جدید که فناوری‌های بسیار ایمن و پاک‌تر از نسل‌های قبلی خود دارند در دراز مدت راه حل بهتری برای تأمین پایدار انرژی باشد.