«شاخص پیشرفت اجتماعی» (SPI) چارچوبی غنی برای اندازه‌گیری ابعاد چندگانه‌ پیشرفت اجتماعی، معیار موفقیت و تسریع رفاه بیشتر انسان ارائه می‌کند. این شاخص بر جنبه‌های غیراقتصادیِ عملکرد اجتماعی تمرکز دارد. در مجموع 169 کشور بر اساس داده‌های کامل تحت ۱۲ عنوان زیر و در ۶۰ شاخص، مورد تجزیه و تحلیل قرار می‌گیرند: «تغذیه و مراقبت‌های اولیه‌ی پزشکی، آب و بهداشت، سرپناه، ایمنی شخصی، دسترسی به دانش اولیه، دسترسی به اطلاعات و ارتباطات، سلامت و تندرستی، کیفیت محیط زیست، حقوق شخصی، آزادی و انتخاب شخصی، فراگیری و دسترسی به آموزش پیشرفته.»

پیشرفت اجتماعی، منحصرا بر اساس شاخص‌های پیامدهای اجتماعی و محیط زیستی، تصویر آشکاری از سطوح توسعه در کشورهای مختلف ارائه می‌کند که مستقل از اقدامات اقتصادیِ سنتی‌ است. کشورها به سطوح کلی بسیار متفاوتی از پیشرفت اجتماعی و الگوهای بسیار متفاوتی از پیشرفت اجتماعی بر اساس ابعاد و مؤلفه‌ها دست می‌یابند. این شاخص نشان می‌دهد که کشورهای با درآمد بالا نسبت به کشورهای کم‌درآمد، تمایل به دست‌یابی به پیشرفت اجتماعی بالاتری دارند اما این رابطه نه ساده است و نه خطی.
کشورها در تمام سطوح توسعه می‌توانند از این داده‌ها برای ارزیابی عملکرد خود و تعیین اولویت‌هایی برای بهبود استفاده کنند. شاخص پیشرفت اجتماعی یک رویکرد استراتژیک به توسعه‌ اجتماعی را امکان‌پذیر می‌کند که نقاط قابل بهبودی را برای اولویت‌بندی و سرمایه‌گذاری مشخص می‌کند.
بر اساس گزارشی که «استاتیستا» به نقل از سایت «سوسیال پروگرس» منتشر کرده ‌است، شاخص پیشرفت اجتماعی ۲۰۲۲، 169 کشور را از نظر پیشرفت اجتماعی رتبه‌بندی کرده‌ است. در این ارزیابی، ۶۰ شاخص پیامد اجتماعی و محیط زیستی، بر اساس سطوح رتبه‌بندی که شامل معیارهایی در بهداشت، ایمنی، آموزش، فناوری، حقوق و موارد دیگر است، برای محاسبه‌ امتیاز کلی کشورها، مورد نظر قرار گرفته شده است. در این ارزیابی کشورهای جهان از بالاترین به پایین‌ترین پیشرفت اجتماعی در شش سطح از گروه یک تا گروه شش دسته‌بندی شده‌اند.

در این ارزیابی، ۶۰ شاخص پیامد اجتماعی و محیط زیستی، بر اساس سطوح رتبه‌بندی که شامل معیارهایی در بهداشت، ایمنی، آموزش، فناوری، حقوق و موارد دیگر است، برای محاسبه‌ امتیاز کلی کشورها، مورد نظر قرار گرفته شده است

بر اساس ارزیابی و نتایج حاصله، هم‌بستگی روشنی بین سطح توسعه‌ ‌اقتصادی و پیشرفت اجتماعی وجود دارد؛ به‌عبارتی هر چه کشورها از نظر اقتصادی توسعه‌یافته‌ترند‌، پیشرفت اجتماعی بهتری هم دارند و بالعکس.
آنا فِلِک، روزنامه‌نگار حوزه‌ «داده» در دوم ژانویه‌ ۲۰۲۳ در استاتیستا، سایت تخصصی داده و آمار می‌نویسد: «درست است که جهان به‌طور کلی در حال بهتر شدن است ولی نرخ پیشرفت اجتماعی در سال‌های اخیر بر اساس شاخص پیشرفت اجتماعی ۲۰۲۲ به میزان قابل‌توجهی کاهش یافته ‌است. در حالی‌که امتیاز جهانی از ۵۹.۵۴ (از ۱۰۰) در سال ۲۰۱۱ به ۶۵.۲۴ در سال ۲۰۲۲ افزایش یافته و ۹ واحد رشد داشته ‌است اما سرعت پیشرفت در پنج سال گذشته نزولی بوده و کاهش یافته‌ است.»
فلک می‌نویسد: «تأخیر در گزارش داده‌ها به این معناست که مقیاس کامل تأثیر همه‌گیری ویروس کرونا هنوز ناشناخته است. علاوه بر تهدیدات تغییرات آب و هوایی، بی‌ثباتی اقتصادی و تنش‌های ژئوپلیتیکی، نویسندگان گزارش در مورد یک «خطر قابل توجه» هشدار می‌دهند که پیشرفت اجتماعی جهان حتی برای اولین بار در سال ۲۰۲۳ ممکن است به عقب برگردد.»
فلک به نقل از گزارش پیشرفت اجتماعی ۲۰۲۲ سایت سوسیال‌پروگرس بیان می‌کند: «نابرابری‌های عمده‌ایی از این نظر وجود دارد که کدام کشورها در دهه‌ گذشته پیشرفت اجتماعی داشته‌اند و کدام کشورها پیشرفت اجتماعی نداشته‌اند. فقط چهار کشور بین سال‌های ۲۰۱۱ تا ۲۰۲۲ سیر نزولی یافته‌اند. از این میان، ونزوئلا با ۷.۲۶ واحد، شدیدترین کاهش را داشته‌است.»
بر اساس گزارش سایت «سوسیال‌ پروگرس»، بریتانیا نیز با ۰.۲۸ امتیاز پسرفت، در این فهرست حضور دارد. این کاهش به دلیل اقدامات سخت‌گیرانه‌ ریاضتی و برگزیت است که بر همه‌ حوزه‌ها از آموزش گرفته تا مراقبت‌های بهداشتی، حقوق و… تأثیر گذاشته‌ است. بریتانیا از رتبه‌ یازدهم جهان در سال ۲۰۱۱ به رتبه نوزدهم و به زیرگروه دوم پیشرفت اجتماعی سقوط کرده‌ است.
اگرچه «ایالات متحده آمریکا» وارد نمودار بیشترین افت نشده ‌است اما از سال ۲۰۱۱ راکد و از سال ۲۰۱۷ در حال کاهش بوده ‌است (-۰.۵۶). از نظر شاخص خشونت بین‌فردی، این کشور پس از جمهوری کنگو، نیکاراگوئه و سیرالئون در رتبه 107 جهان قرار دارد، در حالی‌که از نظر خشونت علیه اقلیت‌ها پس از آفریقای‌جنوبی و لهستان رتبه‌ 102 را دارد.»
در مقابل، همان‌طور که جزئیات گزارش سوسیال‌پروگرس نشان می‌دهد، هشت کشوری که بیشترین پیشرفت را داشته‌اند‌، کشورهایی با درآمد کم و متوسط به پایین از جمله: گامبیا، اتیوپی، گینه‌بیسائو و سیرالئون بوده‌اند. کشورهای ثروت‌مندتر، هرچند در رتبه‌های بسیار بالای جدول هستند ولی به‌طور کلی با سرعت کمتری بهبود یافته‌اند.
«میانگین جهانی امتیاز ۶۵.۲۴ است که از میان کشورهای ارزیابی شده، ۹۶ کشور بالاتر از میانگین و ۷۳ کشور پایین‌تر از میانگین، امتیاز کسب کرده‌اند و جمهوری اسلامی ایران با امتیاز پیشرفت اجتماعی ۶۳.۷۲ در نیمه‌ دوم این فهرست و پایین‌تر از میانگین جهانی در رتبه‌ی نامطلوب 102 قرار گرفته ‌است.
در گروه یک (۲۰ کشور برتر از نظر شاخص‌های پیشرفت اجتماعی) ۱۵ کشور اروپایی، چهار کشور آسیای شرقی و اقیانوسیه و یک کشور از آمریکای‌شمالی حضور دارند. 10 کشور اول این جدول عبارت‌اند از‌: نروژ، دانمارک، فنلاند، سوئیس، ایسلند، سوئد، هلند، آلمان، ژاپن و کانادا. از این 10 کشور به جز فنلاند، ایسلند، ژاپن و کانادا، بقیه‌ی کشورها در شاخص HDI (شاخص توسعه‌ انسانی) نیز در بین 10 کشور برتر جهان قرار دارند. این امر نشان‌دهنده‌ رابطه‌ معنادار بین شاخص توسعه انسانی و شاخص پیشرفت اجتماعی‌ است.
کره‌ جنوبی نیز در رتبه‌ هفدهم این فهرست جای گرفته ‌است. در این گروه هیچ‌یک از کشورهای خاورمیانه و رقبای مستقیم ایران حضور ندارند و تنها ژاپن و کره‌ جنوبی به‌عنوان رقبای گذشته‌ ایران مشاهده می‌شوند که در جایگاه بسیار خوبی هستند و آمریکا نیز در رتبه‌ بیست‌ و پنجم قرار گرفته ‌است.
از همسایگان ایران، کشورهای کویت (۵۵) روسیه (۵۹) امارات متحده عربی (۶۸) عمان (۸۰) ترکیه (۸۸) قطر (۹۰) بحرین (۹۲) و عربستان سعودی (۱۰۱) بالاتر از ایران قرار دارند، در حالی‌که کشورهای آذربایجان ( ۱۰۳) عراق (۱۱۷) ترکمنستان (۱۱۸) پاکستان (۱۳۹) و افغانستان (۱۶۴) پایین‌تر از ایران ایستاده‌اند.
جایگاه نامطلوب ایران در این گزارش، با لحاظ موقعیت و سابقه‌ تاریخی، قدرت و توانمندی‌های بالقوه و بالفعل اقتصادی، منابع عظیم نفت و گاز و…، فرصت‌های ژئوپلیتیکی، مساحت جغرافیایی و جمعیت‌، زمانی بیشتر به چشم می‌آید که بدانیم کشورهایی مانند مالت، سنگاپور، اسلونی، لیتوانی، قبرس، لتونی، کاستاریکا، باربادوس، ترینیداد و توباگو، موریس، مونته نگرو، آلبانی، مالزی، پاناما، مقدونیه شمالی، بوسنی، بوتان، اردن، قرقیزستان، ازبکستان، فیجی و گویان جایگاهی بهتر از ایران را در اختیار دارند.
منابع:
سایت Statita
سایت Socialprogress