شبکه سازی، ضرورت توسعه زنان در روستاها

پیام‌ما: به دلیل توجه كمتر به ظرایف و پیچیدگی‌های موضوع مشاركت، مشاركت زنان روستایی در پروژه‌های توسعه اغلب به صورت یك شـعار باقی می‌ماند. همین موضوع باعث شده تا در بخش‌های دانشگاهی و کارشناسی کشور که بر توسعه روستایی و جامعه محلی متمرکزند به بررسی راهبردهای مناسب برای تحقق مشاركت واقعی زنان روستایی در پروژه‌های توسعه بپردازند. مقاله‌ای در آخرین شماره فصلنامه «راهبردهای توسعه روستایی ایران» با عنوان « راهبردهای تحقق مشارکت زنان روستایی در پروژه‌های توسعه در ایران» نوشته شهره سلطانی مدیر گروه توسعه کشاورزی و روستایی APERDRI (موسسه پژوهش‌های برنامه‌ریزی، اقتصاد کشاورزی و توسعه روستایی-وزارت جهاد کشاورزی) و مجتبی پالوج قایم مقام رئیس موسسه پژوهش‌های برنامه‌ریزی اقتصادکشاورزی و توسعه روستایی منتشر شده که مشاركت زنان در سه مرحله دسترسی به پروژه، منفعت‌یابی و توانمندی را مورد بررسی قرار داده است.

بر اساس داده‌های مقاله راهبردهای تحقق مشارکت زنان روستایی در پروژه‌‌های توسعه در ایران»، تحقق مشاركت زنان در پروژه‌های توسعه شامل برنامه‌ریزی بر اساس ویژگی‌های فـردی زنـان، برنامـه‌ریزی بـر اسـاس موضوعات فرهنگی و اجتماعی، برنامه‌ریزی برای توسعه آموزش، محتوای رسانه‌ها و فناوری اطلاعات و ارتباطات، تشكیل گـروه‌های خـاص زنـان و شبكه‌سازی، دسترسی به منابع مالی، امكان مشاركت در طرح‌های اعتبارات خرد و در نهایت ارتقای سیاست‌های دولت و عملكرد سـازمان‌ها است. همچنین اولویت بندی راهكارهای تحقق مشاركت زنان در پروژه‌‌های توسعه در مراحل سه گانه مذكور تفاوت دارد. راهبردی كـه در هـر سـه مرحله دارای اولویت بالایی است به تشكیل گروه‌های خاص زنان و شبكه‌سازی برمی‌گردد.

مجریان پروژه‌های توسعه روستایی باید آگاه باشند كه با پیشرفت پروژه، اهمیت راهكارها تغییر پیدا می‌کند. بـه عنـوان نمونـه، مجـری پـروژه بایستی در مراحل ابتدایی اهتمام بیشتری بـر شناسایی ویژگـی‌های فردی زنان روستایی داشته‌ باشد. به مرور زمان، اهمیت این موضوع كاهش می‌یابد و در مرحله توانمندی کمترین اهمیت را دارد. در حالی كه شبكه‌سازی در مرحله توانمندی بـه بیشترین اهمیت رسیده ‌است

این مقاله درباره مرحله نخست مشاركت توضیح داده است: مهـم‌تـرین راهكار با 4.8 از 5، وجود سیاست‌هـای مناسـب بـرای مشاركت واقعی زنان روستایی در پروژه‌های توسعه و کـم اهمیت‌تـرین راهكـار در مرحلـه دسترسـی نیز افـزایش دسترسی زنـان بـه رســانه‌ها و ICT با امیانگین 2.71 دهم از 5 است. همچنین در مرحله دوم مشاركت زنان روستایی كه همان منفعت‌یابی از پروژه‌ها است، مهمترین راهكار، تشكیل گروه‌های خاص زنان از طریق روش‌های تسهیلگری است. در این مرحله نیز همانند مرحله قبـل، كـم‌اهمیت‌تـرین راهكـار افزایش دسترسـی زنـان بـه رسـانه‌ها و ICT است. این در حالی است كه راهكار « تهیه و انتشـار كلیپ‌های كوتاه آموزشی در مورد موضوع پروژه در فضای مجازی» با میانگین ٦٥/٤ از 5 یكی از پراهمیت‌تـرین راهكارها در این مرحله از مشاركت زنان روستایی برآورد شده است. بنابراین، گزارش نشـان می‌دهد كه با دسترسی فزاینده زنان به رسـانه‌ها و ICT، آنچـه اكنون مهم است استفاده از این رسانه‌ها برای آگـاهی‌رسـانی در مورد پروژه‌های توسعه روستایی است.
بر اساس داده‌های این مقاله که در مجله راهبردهای توسعه روستایی منتشر شده است در مرحله سوم مشاركت، راهكار « ایجاد فرصت برای بیان تجارب شغلی و فعالیت‌های كارآفرینانه قبلی زنان روسـتایی» بـا میانگین ٣٤/٤ از بیشترین اهمیت برخوردار اسـت. در مرحلـه‌ای كه انتظار می‌رود زمـانی از اجـرای پـروژه گذشته باشد و زنـان روستایی علاوه بر دسترسی به پروژه، منافعی از پـروژه حاصـل كـرده و بـه توانمنـدی رسـیده باشـند، طبـق نظـر متخصصـان، مهمترین راهكار، ایجاد فضایی اسـت کـه در آن زنـان روسـتایی بتوانند نتیجه فعالیت‌های شـغلی خـود را ارائـه دهنـد.
در درجه اهمیت بعدی، احترام به عقاید همه گروه‌های سنی اعم از مسـن و جوان است. نمره‌دهی‌ها اینطور روایت می‌کند که اهمیت این گزینـه در همه مراحل سه گانـه از نظر شرکت‌کنندگان در این تحقیق كم است، امـا از میان مراحل سه گانه در مرحلـه توانمنـدی، از كمترین اهمیت از دیدگاه پاسخگویان برخوردار بوده است. همچنین به نظـر می‌رسد پیشرفت‌های كشور در زمینه توسعه رسـانه‌هـا و فنـاوری اطلاعـات و ارتباطـات در روسـتاها دهـه‌هـای اخیر، مطلـوب و امیدبخش ارزیابی شده است.
این مقاله نتیجه می‌گیرد: در این تحقیق، به طور كلی راهكارهای تحقق مشاركت زنان در پروژه‌های توسعه روستایی بر اساس پیشینه تحقیق گردآوری شدند. پس از دسـته‌بنـدی، شـش دسـته عمـده راهبرد شامل برنامه‌ریزی بر اساس ویژگی‌هـای فـردی زنـان (شـامل تجـارب شغلی قبلی، سن، تحصیلات و درآمـد ایشـان)، برنامـه‌ریزی بـر اساس موضوعات فرهنگی و اجتماعی، برنامه‌ریزی بـرای توسـعه آموزش، محتوای رسانه‌ها و ICT، تشكیل گروه‌های خاص زنـان و شبكه‌سازی، دسترسی به منابع مالی، امکان مشارکت در طرح‌های اعتبارات خرد و در نهایت ارتقای سیاست‌های دولـت و عملكرد سازمان‌ها حاصل شد. نتایج تحقیق نشان‌دهنـده اهمیت كلی هر شش دسته از راهبردها بود، با این وجود اهمیت راهبرد شبكه‌سازی و تشكیل گروه‌هـای زنـان از بقیـه راهبردها بیشتر بوده ‌است.

تحقق مشاركت زنان در پروژه‌های توسعه شامل برنامه‌ریزی بر اساس ویژگی‌های فـردی زنـان، برنامـه‌ریزی بـر اسـاس موضوعات فرهنگی و اجتماعی، برنامه‌ریزی برای توسعه آموزش، محتوای رسانه‌ها و فناوری اطلاعات و ارتباطات، تشكیل گـروه‌های خـاص زنـان و شبكه‌سازی، دسترسی به منابع مالی، امكان مشاركت در طرح‌های اعتبارات خرد و در نهایت ارتقای سیاست‌های دولت و عملكرد سـازمان‌ها است

نتیجه این تحقیق نشـان داد كـه اولویت‌بنـدی راهبردهای تحقق مشاركت زنان در پروژه‌های توسعه می‌تواند در مراحل سه‌گانه تفاوت داشته باشند. بـه عبـارت دیگـر مجریان پروژه‌های توسعه روستایی باید آگاه باشند كه با پیشرفت پروژه، اهمیت راهكارها تغییر پیدا می‌کند. بـه عنـوان نمونـه، مجـری پـروژه بایستی در مراحل ابتدایی اهتمام بیشتری بـر شناسایی ویژگـی‌های فردی زنان روستایی داشته‌ باشد. به مرور زمان، اهمیت این موضوع كاهش می‌یابد و در مرحله توانمندی کمترین اهمیت را دارد. در حالی كه شبكه‌سازی در مرحله توانمندی بـه بیشترین اهمیت رسیده‌است. راهكاری كـه در هـر سـه مرحلـه اولویت بـالا ، از ١ تـا ٣ داشته ‌است، تشكیل گروه‌های خاص زنان و شبكه‌سازی است. در این خصوص بررسی‌های میدانی نشان می‌دهـد کـه زنـان در گروه‌های مختلط (شامل زنان و مردان) اغلب سكوت می‌كننـد و به حاشیه كشانده می‌شوند. بنابراین جلوگیری از به خطر افتادن مشاركت آن‌ها، مستلزم تشكیل گروه‌های خاص ایشان است. با توجه به یافته‌های تحقیق، پیشنهادات زیر بـه مجریان و دست اندركاران پروژه‌های توسعه روستایی برای تحقق مشاركت واقعی زنان در این پروژه‌ها ارائه می‌شود: توجه به سه مرحله مشاركت زنان شامل دسترسی، دستیابی به منافع پروژه و در نهایت رسیدن به توانمندی، تدوین سیاست‌های مناسـب بـرای مشاركت واقعی زنان روستایی در پروژه‌های توسعه به منظور دسترسی و منفعـت‌یابی زنان روستایی از پروژه‌های توسعه، تشكیل گــروه‌هــای خــاص زنــان از طریق روش‌هــای تسهیلگری به منظور استفاده از منافع پروژه برای زنان روستایی، ایجاد فرصت برای بیان تجارب شغلی و فعالیت‌های كارآفرینانـه قبلـی زنان روستایی بـه منظـور رسیدن بـه توانمندی، ایجاد دسترسی به منابع مالی و وجـود امكـان مشـاركت در طرح‌های اعتبارات خرد، تشكیل گروه‌های خاص زنان روستایی و شبكه‌سازی بـه منظور بیرون آمدن زنان از حالت انزوا و ایجاد اعتماد به نفس لازم برای انجام كارهای بزرگتر، توجه به تغییر راهكارهای تحقق مشاركت واقعی زنـان روستایی با پیشرفت پروژه. این امر مستلزم پایش مستمر نتیجه استفاده از راهبردها و راهكارهای مختلف است، توجه به تفاوت‌های فرهنگی و زمینه‌ای مستلزم این است كه در كاربرد راهبردها و راهكارها، انعطاف وجود داشته باشد.