تحقیقات در انگلستان نشان می‌دهد که نیم ساعت دوچرخه‌سواری در روز باعث سوزاندن حدود پنج کیلوگرم چربی در طول یک سال می‌شود. تحقیقات گسترده در فنلاند نشان داده افرادی که بیش از ۳۰ دقیقه در روز دوچرخه‌سواری می‌کنند، ۴۰ درصد کمتر در معرض خطر ابتلا به دیابت هستند. به همین دلیل این وسیله ورزشی سرگرم‌کننده، ارزان، کم شتاب، بدون کربن و سازگار با محیط‌ زیست یکی از کارآمدترین راه‌ها برای ترکیب ورزش منظم با برنامه‌های روزمره است.

مطالعه‌ای در کشور دانمارک طی 14 سال با سی هزار نفر بین ۲۰ تا ۹۳ سال انجام شد که نشان داد دوچرخه‌سواری منظم از افراد در برابر بیماری قلبی محافظت می‌کند. این تنها نتیجه یکی از مطالعاتی است که نشان‌دهنده نقش دوچرخه‌سواری در سلامت است. همچنین حوزه سلامت یکی از پر اهمیت‌ترین حوزه‌های سیاست‌گذاری عمومی است.
سلامت جسمی و روانی انسان پیش نیاز فعالیت‌های ثمربخش او در زندگی اجتماعی است. خط مشی‌گذاری سلامت چه در بخش جسمانی و چه در بخش روانی همیشه به دنبال حفظ یا بازگرداندن سلامت انسان است و از این رو قاعدتا با بخش‌های گوناگون و متنوع دیگری در تعامل است. دو واژه غذا و دارو معمولا به عنوان واژه‌های نمادین و کلیدی این حوزه به کار می‌روند.
بحث پیشگیری و ارتقای سلامت همیشه معطوف به این دو واژه نبوده و در عصر جدید ورزش و فعالیت بدنی آمیخته به دو واژه دیگر بوده و نیاز به پیشگیری قبل از درمان از نقاط مهم فعالیت تصمیم‌گیران این حوزه بوده است.
کشورهای مختلف در این حوزه همواره درگیر چالش‌های فراوان بوده و هزینه‌های بالای سیاستگذاری و وجود رانت، ضعف و کم کاری بازیگران عرصه اجرا چه در بخش دولتی و چه در سازمان‌های مردم نهاد خصوصا تفاوت نگاه در بحث پیشگیری در این حوزه معمولا باعث عدم اجرای کامل و مناسب تصمیم‌ها می‌شود. از طرفی در بحث بازیگران موثر در اجرای سیاست‌های سلامت در مرحله سیاست‌های پیشگیرانه با توجه به قدرت سازمان‌های متولی بهداشت و درمان نقش سازمان‌های مردم نهاد و فدراسیون‌ها و هیئت‌های ورزشی خصوصا در بخش غیر قهرمانی و همگانی که معمولا می‌توانند نقش مهم و اثرگذاری در این حوزه‌ها داشته باشند نادیده انگاشته می‌شود. یکی از رشته‌های ورزشی که در این حوزه می‌تواند اثرگذاری بالایی داشته باشد، دوچرخه‌سواری است که علاوه برکارکرد ورزشی، دارای اثرات اجتماعی و محیط زیستی فراوانی است. ترویج توسعه دوچرخه‌سواری شهری در دوره‌های قبل مدیریت شهر تهران به عنوان شهری پیشرو در اولویت برنامه مدیریت شهری قرار داشت که متأسفانه با تغییراتی که در مدیریت شهری رخ داد این مهم از اولویت خارج شده و شاهد از بین رفتن برخی از زیرساخت‌های ایجاد شده برای دوچرخه از جمله مسیرهای دوچرخه در تهران هستیم. در این گزارش به بررسی ابعاد و اثرات توسعه و آموزش دوچرخه‌سواری در شکل همگانی می‌پردازیم تا اهمیت استفاده از دوچرخه برای شهروندان و مدیران شهری آشکار شود و توجه ویژه‌ای به این وسیله حمل و نقل پاک صورت پذیرد.
نقش‌آفرینی مهم دوچرخه
وقتی صحبت از دوچرخه‌سواری می‌شود اکثریت جامعه به عنوان سرگرمی به آن می‌نگرند. وسیله‌ای که خاطرات نوستالژیک دوران کودکی با آن گره خورده است. اما در دنیای امروز دوچرخه پا فراتر گذاشته است. کوروش قاسمیان، مربی و داور فدراسیون دوچرخه‌سواری در این زمینه می‌گوید: دوچرخه امروزه به عنوان یک روش حمل و نقل در کنار سایر روش‌ها در دنیا شناخته می‌شود. دوچرخه‌سواری به عنوان یک روش حمل و نقل پاک که اثرات موثری دارد در بسیاری از شهرها در حال توسعه است. دوچرخه به عنوان یک وسیله نقلیه علاوه بر نقش‌آفرینی در حوزه حمل و نقل نقش موثری در کاهش ترافیک و در نتیجه آن، کاهش مصرف سوخت‌های فسیلی و کاهش آلودگی هوا دارد. این وسیله همچنین مشکل بی‌تحرکی که در زندگی شهرنشینی امروز بسیار رایج است را برطرف می‌کند. دیگر زمان آن رسیده نگاهی جدی‌تر به دوچرخه داشته باشیم. دوچرخه‌سواری امروزه در دنیا، علاوه بر یک رشته ورزشی یک راه‌حل بزرگ برای بسیاری از مشکلات است.
آموزش و توسعه دوچرخه‌سواری
شاید وقتی صحبت از آموزش دوچرخه‌سواری می‌شود تمرکز به سمت حفظ تعادل و رکاب زدن برود و دیگر موضوع آموزش را فراتر از این فعالیت معنادار ندانیم. اما توسعه و‌ ترویج استفاده از دوچرخه در سطح شهر نیازمند آموزش و فراهم ساختن زیرساخت‌های مناسب است تا دوچرخه‌سواری جایگاه خود را به عنوان یک روش حمل و نقل ایمن در شهر پیدا کند.
«کوروش قاسمیان» در این زمینه می‌گوید: «توسعه دوچرخه‌سواری در شهر نیازمند همکاری بخش‌های مختلف است. ما برای تشویق شهروندان به استفاده از دوچرخه در سطح شهر نیازمند آموزش مناسب و استاندارد و ایجاد زیرساخت‌های اصولی و کاربردی هستیم تا دوچرخه‌سواران در شهر با ایمنی و خاطری آسوده تردد کنند. در ایران نیز بخش همگانی فدراسیون‌ دوچرخه‌سواری و هیئت‌های دوچرخه‌سواری می‌توانند نقش آموزش و ترویج علمی استفاده از دوچرخه را به برعهده بگیرند و در این حوزه ایفای نقش کنند. استفاده درست از دوچرخه در سلامت جسمی دوچرخه‌سوار بسیار مهم است. در بخش زیرساخت‌های شهری، آماده‌سازی بستر استفاده از دوچرخه در شهر برعهده شهرداری‌ها است. شهرداری‌ها باید با ایجاد مسیرهای دوچرخه، ایجاد پارکینگ‌های ایمن و ایجاد بستر حضور دوچرخه‌های اشتراکی در شهر و ارایه مشوق‌هایی شرایط استفاده از این وسیله نقلیه را تسهیل کنند.»
دوچرخه و نقش آن در حوزه سیاست‌گذاری سلامت
مطمئنا آحاد یک جامعه برای تناسب اندام و سلامت باید از نظر بدنی فعال باشند فعالیت بدنی منظم اگر به صورت اصولی و علمی اجرا شود می‌تواند عموم‌ جامعه را در برابر بیماری‌های جدی مانند چاقی، بیماری‌های قلبی، سرطان، بیماری‌های روانی، دیابت و موارد دیگر محافظت کند و از دارو و درمان و تجهیزات درمانی تا حدودی بی‌نیاز کند. توسعه دوچرخه‌سواری می‌تواند یک راهکار مناسب پیشگیری از بیماری و افزایش سلامت شهروندان جامعه باشد.
قاسمیان، مسئول کمیته سایکل توریست فدراسیون دوچرخه‌سواری در زمینه آثار مثبت دوچرخه‌سواری بر سلامتی و پیشگیری از بیماری‌ها هم می‌گوید: دوچرخه‌سواری یک ورزش سالم است که می‌تواند برای افراد در هر سنی، از کودکان خردسال تا بزرگسالان و افراد مسن انجام شود. دوچرخه‌سواری عمدتاً یک فعالیت هوازی است، به این معنی که قلب، رگ‌های خونی و ریه‌های شما همگی ورزش می‌کنند. شما عمیق‌تر نفس می‌کشید، عرق می‌کنید و دمای بدن را افزایش می‌دهید که سطح تناسب اندام شما را بهبود می‌بخشد.
از مزایای سلامتی دوچرخه‌سواری منظم می‌توان به افزایش آمادگی قلبی عروقی، افزایش قدرت و انعطاف عضلانی، بهبود تحرک مفصل، کاهش سطح استرس وضعیت و هماهنگی بهتر، استخوان‌های تقویت شده، کاهش سطح چربی بدن، پیشگیری یا مدیریت بیماری و کاهش اضطراب و افسردگی اشاره کرد. دوچرخه‌سواری می‌تواند سلامت جسمی و روانی را بهبود بخشد. ضمنا راه خوبی برای کنترل یا کاهش وزن است، زیرا سرعت متابولیسم فرد را افزایش می‌دهد، عضله می‌سازد و چربی بدن را می‌سوزاند. تحقیقات در انگلستان نشان می‌دهد که نیم ساعت دوچرخه‌سواری در روز باعث سوزاندن حدود پنج کیلوگرم چربی در طول یک سال می‌شود. دوچرخه‌سواری منظم قلب، ریه‌ها و گردش خون فرد را تحریک و بهبود می‌بخشد و خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی عروقی را کاهش می‌دهد.
دوچرخه‌سواری ماهیچه‌های قلب را تقویت می‌کند و تعداد نبض را در حالت استراحت کاهش می‌دهد. مطالعه‌ای در کشور دانمارک که طی 14 سال با سی هزار نفر بین ۲۰ تا ۹۳ سال انجام شد، نشان داد که دوچرخه‌سواری منظم از افراد در برابر بیماری قلبی محافظت می‌کند.
بسیاری از محققان رابطه بین ورزش و سرطان، به ویژه سرطان روده بزرگ و سینه را بررسی کرده‌اند. تحقیقات نشان داده است که اگر دوچرخه‌سواری کنید، احتمال سرطان روده کاهش می‌یابد. برخی شواهد نشان می‌دهد که دوچرخه‌سواری منظم خطر ابتلا به سرطان سینه را کاهش می‌دهد.
قاسمیان در ادامه نقش دوچرخه‌سواری بر سلامت می‌افزاید: میزان دیابت نوع ۲ در حال افزایش است و یک نگرانی جدی برای سلامت عمومی است. تصور می‌شود عدم فعالیت بدنی یکی از دلایل اصلی ایجاد این بیماری در افراد است. تحقیقات گسترده در فنلاند نشان داد افرادی که بیش از ۳۰ دقیقه در روز دوچرخه‌سواری می‌کنند، ۴۰ درصد کمتر در معرض خطر ابتلا به دیابت هستند.دوچرخه‌سواری قدرت، تعادل و هماهنگی را بهبود می‌بخشد. همچنین دوچرخه‌سواری با توجه به فشار کمی که بر مفاصل وارد می‌کند و در صورت رکاب زدن صحیح و استاندارد یک ورزش ایده آل در صورت ابتلا به آرتروز است. شرایط سلامت روانی مانند افسردگی، استرس و اضطراب را می‌توان با دوچرخه‌سواری منظم کاهش داد. این به دلیل تاثیرات خود ورزش و به دلیل لذتی است که دوچرخه‌سواری می‌تواند به همراه داشته باشد.
دوچرخه‌سواری و‌ هوای پاک
دوچرخه‌سوار شدن شهروندان و عدم استفاده از وسایل نقلیه آلوده‌کننده هوا، می‌تواند نقش موثری در کاهش آلودگی شهرهایی مانند تهران داشته باشد. اما همیشه آلوده بودن هوای شهرها به عنوان یک مانع برای استفاده از دوچرخه بیان می‌شود. کوروش قاسمیان دراین‌باره می‌گوید: تحقیقات در کشورهای غربی همچنین نشان می‌دهد افرادی که با دوچرخه به محل کار خود می‌روند، دو تا سه برابر کمتر از مسافران خودرو در معرض آلودگی قرار می‌گیرند، بنابراین عملکرد ریه‌های آنها بهبود می‌یابد. اگر ترویج دوچرخه‌سواری، استفاده کمتر از خودروی شخصی را به همراه داشته باشد، کاهش آلودگی محیط زیستی را هم به همراه دارد و این امر در کشور ما خصوصا تهران ثمربخش خواهد بود.
دوچرخه‌سواری برای افراد دارای معلولیت
استفاده از دوچرخه توسط معلولان ممکن است در نگاه اول دور از ذهن باشد. اما با توجه به کارکرد‌های مهم دوچرخه و وجود افراد معلول در جامعه که سلامت آنها دارای اهمیت است. دوچرخه‌های مناسب‌سازی شده برای این عزیزان طراحی شده است.
کوروش قاسمیان در مورد استفاده افراد دارای معلولیت از دوچرخه می‌گوید: دوچرخه‌سواری‌دستی شبیه به سه چرخه‌های خوابیده هستند، اما به جای پدال‌های پا، با دست کار می‌کنند. این سبک از سه‌چرخه به افراد قطع عضو، افرادی که آسیب‌های نخاعی دارند و افرادی که از شرایط خاصی مانند سکته مغزی بهبود می‌یابند اجازه می‌دهد تا به عنوان نوعی ورزش و تفریح دوچرخه‌سواری کنند. دوچرخه‌سواران دستی از مزایای قلبی عروقی و هوازی مشابه با دوچرخه‌سواران دیگر بهره‌مند می‌شوند. همچنین این وسیله ورزشی سرگرم کننده، ارزان و کم شتاب و بدون کربن و سازگار با محیط زیست یکی از کارآمدترین راه‌ها برای ترکیب ورزش منظم با برنامه‌های روزمره به عنوان وسیله نقلیه از منزل به محل کار یا مغازه و یا مدرسه و خرید روزانه است.
حمایت از آموزش و توسعه دوچرخه‌سواری
تشویق شهروندان به استفاده اصولی از دوچرخه صرفا با توصیه و حرف جامه عمل به خود نمی‌پوشاند بلکه نیازمند حمایت مالی و ‌معنوی دولت و نهادهای اجرایی است. قاسمیان در این مورد می‌گوید: با توجه به مطالب گفته شده، اهمیت ترویج، آموزش و اختصاص منابع مالی و امکانات و حمایت از سازمان‌های تاثیرگذار در توسعه و ترویج دوچرخه‌سواری همگانی باید مدنظر تصمیم‌گیران و خط‌ مشی‌گذاران عمومی خصوصا درحوزه سلامت و حتی محیط زیست قرار بگیرد. این امر در سراسر دنیا درحال اجراست و نتایج آن بر اساس آمارهای ثبت شده بسیار مثبت و اثرگذار است.

* منابع در روزنامه موجود است