|پیام ما| در روزهای پرغباری که غرب کشور از سر گذراند، به‌کارگیری دیپلماسی غبار بار دیگر مورد توجه قرار گرفت. این میان یکی از موضوعاتی که درباره آن هشدار داده شد، نحوه مدیریت آب و پروژه‌های بزرگ سدسازی‌های کشور ترکیه و تاثیر آن بر ایران بود. دیروز همچنان روزی غبارآلود و خطرناک برای خوزستان و بوشهر بود اما رفته‌رفته در ساعات عصر غبار فرونشست. در حالی با شروع خیزش غبار از اسفند گذشته برنامه‌هایی درباره گفت‌وگو با همسایه‌ها مطرح شده، دیروز سفیر ترکیه در تهران راهی سازمان حفاظت محیط زیست شد و در نشستی با رئیس مرکز امور بین‌الملل سازمان حفاظت محیط زیست درباره ضرورت تقویت همکاری‌های آتی، بحث و تبادل نظر صورت گرفت. سفیر ترکیه در این نشست با اشاره به اینکه محیط زیست مرز نمی‌شناسد، گفت: «باید همگان از منابع آبی با توجه به شرایط خشکسالی که در این چند سال اخیر دنیا با آن درگیر بوده با مدیریت صحیح استفاده کنند.»

دیروز حسین موسوی‌فر، رئیس مرکز امور بین‌الملل و کنوانسیون‌های سازمان حفاظت محیط زیست در دیدار با دریا اورس، سفیر ترکیه در ایران، گفت: «دولت جمهوری اسلامی ایران آماده است در جهت رفع مشکلات محیط زیستی با برنامه‌ریزی و تعاملات بین‌المللی قدم‌هایی مفید بردارد. مشتاق هستیم که با همکاری دولت ترکیه در خصوص مسئله محیط‌زیست به برنامه های تدوینی که جنبه عملیاتی نیز داشته باشند برسیم.»
موسوی‌فر همچنین به موضوع خشکسالی اشاره کرد و گفت: « به‌دلیل شرایط تغییر اقلیم، خشکسالی از مباحث مهم و اساسی است که باید مورد توجه قرار گیرد و برای برون‌رفت از این مشکل باید اقدامات اساسی مد نظر باشد.
او در ادامه از دیگر موارد مطرح شده در جلسه را بحث انسداد مرزی منطقه ارس عنوان کرد و گفت: «این انسداد مرزی باعث شده وحوش منطقه در معرض مخاطره قرار بگیرند و توسعه پایدار با چالش اساسی مواجه شود »
موسوی‌فر درباره گرد و غباری که به‌ویژه در روزهای روزهای اخیر شاهد آن بودیم عنوان کرد: «مسئله گرد وغبار از موضوعاتی است که باید در دستور کار قرار بگیرد چرا که مشکلات عدیده‌ای برای شهروندان ما به وجود آورده است.»
او در ادامه تاکید کرد: «امیدواریم در راستای این موضوعات با هم افزایی و همگرایی منطقه‌ای به سمت حل‌وفصل مشکلات حرکت کنیم. آنچه برای کشور جمهوری اسلامی ایران به لحاظ حوزه محیط‌زیست حائز اهمیت است، گسترش تعاملات و همکاری با کشورهای همجوار همچون کشور ترکیه است که امیدواریم به‌موازات روابط خوبی که ملت‌ها باهم دارند، به سمت عملیاتی شدن برنامه وتوافقات به‌دست‌آمده حرکت کنیم و چالش‌های محیط زیستی منطقه و بلکه جهان را حل‌وفصل کنیم.»
رئیس مرکز امور بین‌الملل سازمان محیط ‌زیست به میزبانی ایران از کشورهای همسایه برای رفع معضلات ‌محیط زیستی اشاره کرد و گفت: «این نشست به‌زودی و با تلاش برای دستیابی به سندی بین‌المللی در خصوص معضلات محیط زیستی مختلف در منطقه و آثار مخرب آن بر کشورهای همجوار به مدت یک روز و با همکاری دستگاه‌های ذی‌ربط برگزار می‌شود.»
موسوی‌فر همچنین ابراز امیدواری کرد که هرچه سریع‌تر اسناد توافق‌شده قبلی اجرایی شود و اگر هم لازم باشد اسناد و توافقات جدید و روزآمدی جهت ارتقا همکاری‌های فی‌مابین صورت بگیرد.
در ادامه این نشست دریا اورس، سفیر ترکیه در ایران به ارائه توضیحاتی از فعالیت‌های و اقدامات صورت گرفته در کشور ترکیه برای حفظ محیط‌ زیست پرداخت گفت: «کشور ترکیه تمام تلاش خود را بکار خواهد گرفت تا این بستر همکاری با ظرفیت‌های خوبی که دارد شکل بگیرد و در آینده با دستور کار جامع‌تر و متقن حضور داشته باشیم .مسئله محیط‌زیست، بسیار مهم است و ما باید این نعمت خدادادی را با همه ظرفیت‌هایی که دارد پاس بداریم تا بتوانیم آن را به نسل‌های آینده انتقال دهیم و این نشست می‌تواند نویدبخش تعاملات و همکاری ها در حوزه محیط‌زیست باشد.»
سفیر ترکیه در ایران درباره همکاری‌های علمی و دانشگاهی هم گفت: «یکی از ظرفیت‌های خوبی که هر دو کشور می‌توانند از آن‌ بهره بگیرند بحث استفاده از ظرفیت‌های علمی دانشگاه‌ها و مراکز علمی هر دو کشور است که با ارائه راهکارهای مناسب علمی و عملیاتی ما را دررسیدن به اهداف مشترک در رفع موانع و مشکلات محیط زیستی کمک می‌کند.»
به گفته او امروزه ما شاهد تغییر اقلیم آن‌هم به شکل بسیار جدی در حوزه‌های مختلف محیط زیستی هستیم که این تغییرات به سایر کشورهای هم‌جوار تسری پیدا می‌کند که ما همواره با دید کمک به هم‌نوع در تلاش هستیم که کمترین خسارت‌ها به محیط‌زیست وارد شود .
اورس در ادامه گفت: «مسئله محیط زیست مرز نمی‌شناسد و همواره باید تعاملات و همکاری‌ها مستمر باشد و دولت ترکیه نیز از این ظرفیت و بستر همکاری استقبال می‌کند.»
او با اشاره به منابع مدیریت آبی تأکید کرد: «باید همگان از منابع آبی با توجه به شرایط خشک‌سالی که در این چند سال اخیر دنیا با آن درگیر بوده با مدیریت صحیح استفاده کنند.»
مقایسه روزهای آلوده
در سه سال گذشته
غبار و آلودگی تنها مختص خوزستان نیست. مقایسه شاخص کیفیت هوا از یکم فروردین تا پنجم اردیبهشت در سال‌های 99 تا 1401 نشان می‌دهد روزهای آلوده بیشتر از دو سال گذشته است. بر اساس اطلاعات سازمان حفاظت محیط زیست در طول مدت یاد شده شهر اراک در سال 99، 18 روز و در سال 1400 سه روز پاک داشته اما از ابتدای سال تاکنون هیچ روز پاکی را تجربه نکرده است. در اهواز تعداد روزهای پاک در سال 99، سه روز و در سال 1400 دو روز بوده و با وجود غباری که خیزش آن از اسفند پارسال آغاز شده، در سال 1400 هیچ روز پاکی نداشته است. همچنین مشهد که در طول این مدت در سال 99، ده روز پاک داشت، امسال و سال پیش از هوای پاک بی‌بهره بود. کرج نیز با داشتن 12 روز پاک در سال 99، در دو سال اخیر هوای پاک را تجربه نکرده است. شهروندان تهرانی نیز اگرچه در سال 99 توانستند 14 روز در هوای پاک نفس بکشند اما در فاصله فروردین تا پنجم اسفند سال‌های 1400 و 1401، در هر سال فقط دو روز هوای پاک داشته‌اند. در تبریز نیز تعداد روزهای پاک از 22 روز در سال 99، به 8 روز در سال 1401 رسیده و شهروندان اصفهانی با تجربه یک روز هوای پاک در سال 99، در دو سال اخیر در این مدت زمانی هیچ روزی را با تنفس هوای پاک به شب نرسانده‌اند.
در همین حال با اینکه اهواز، کرج و تهران در سال‌های 99 و 1400 شرایط خطرناک را از فروردین تا پنجم اردیبهشت تجربه نکرده بودند، بر اساس اعلام سازمان محیط زیست در این مدت اهواز دو روز و کرج و تهران نیز هر کدام یک روز خطرناک را تجربه کرده‌اند. اراک هم بدون تجربه روز ناسالم در دو سال گذشته، از ابتدای سال تاکنون 6 روز ناسالم را از سر گذرانده است.
نگرانی دوباره از وضعیت هورالعظیم در تابستان
صبح دیروز خبر رسید که گرد و غبار شدید، بعد از ۲ روز در بیشتر شهرهای خوزستان فرونشسته است. با این حال در ساعات بعد مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیط زیست اعلام کرد هوای ۵ کلان‌شهر در شرایط ناسالم، دو کلان‌شهر قابل قبول و اهواز همچنان در وضعیت خطرناک قرار دارد.
در حالی گردوغبار برخاسته از کشورهای همسایه مهم‌ترین بحران این روزهای خوزستان بوده است، تالاب مرزی هورالعظیم در جنوب غرب کشور در خوزستان و در انتهای حوضه آبریز کرخه، از بهار پارسال و در پی تنش آبی در حوضه کرخه با بحران خشکی مواجه شده است. چنان که مدیرکل حفاظت محیط زیست خوزستان با ابراز نگرانی از وضعیت کم‌آبی هورالعظیم در تابستان پیش‌ رو، خواستار جلب همکاری کشاورزان برای عدم کشت تابستانه در حوضه کرخه شده است. طبق مطالعات حقابه هورالعظیم، بر اساس این مطالعات برای حداقل ۱۰۰ هزار هکتار از مساحت تالاب هورالعظیم ۱.۸ میلیارد مترمکعب حقابه تعیین شده. این در حالی است که ورودی به این تالاب در برخی مواقع به صفر می‌رسد. محمدجواد اشرفی به ایرنا گفته است: «با توجه به کاهش بارندگی و خالی بودن سد کرخه، شرایط خوبی برای هورالعظیم در تابستان پیش رو پیش‌بینی نمی‌شود و امسال همه باید همکاری کنند تا در حوضه کرخه کشاورزی صورت نگیرد در غیر این صورت در تالاب هورالعظیم با بحران‌هایی همچون مرگ و میر آبزیان و ماهیان روبه‌رو خواهیم شد.»
او با بیان اینکه در حال حاضر ۶۳ درصد از تالاب هورالعظیم آب دارد، افزود: «مخازن یک و ۲ و ۳ این تالاب وضعیت بهتری نسبت به مخازن ۴ و ۵ دارند. با توجه به تنش آبی در بالادست حوضه کرخه، آبی که باید به هورالعظیم برسد به هیچ وجه جوابگوی نیازهای تالاب نیست و برای تابستان امسال به شدت نگران شرایط هورالعظیم هستیم.»
این درخواست در حالی مطرح شده که سازمان آب و برق خوزستان نیز ممنوعیت کشت تابستانه را در حوضه کرخه و ممنوعیت کشت شلتوک را در سراسر خوزستان اعلام کرده است. خشک شدن هورالعظیم، مرگ و میر ماهی‌ها و تلفات گاومیش‌هایی که در‌این‌تالاب زندگی می‌کنند، اعتراض اجتماعی را در تابستان پارسال در برخی شهرهای خوزستان به دنبال داشت.