«شهر به مثابه موجود زنده»، عبارت پرتکرار و معروفی میان جامعه‌شناسان شهری و شهرسازان است. عبارتی که می‌گوید شهرها همچون موجودات زنده از اتفاقات تاثیر می‌گیرند، رشد می‌کنند، بهتر می‌شوند، گسترش پیدا می‌کنند و حتی سه سالمندی می‌رسند. از همین رو پاندمی‌ها نیز در عملکرد شهرها تاثیرگذارند، پس بیراه نیست اگر بگوییم کووید ۱۹ چهره شهرها و شهرنشینی را دگرگون می‌کند، چنانچه پیشتر هم بیماری‌ها در تغییر شکل شهرها موثر بودند. تغییر شکل فضاهای جمعی و تغییر شکل فضاهای سبز در دوران کووید۱۹ دو موضوعی بود که دیروز در وبینار دانشگاه هنر با عنوان «شهر در شرایط پاندمیک» مطرح شد. نشستی که در قسمت اول خود موضوع فضاهای شهری در شرایط همه‌گیری کرونا را بررسی می‌کرد. اسرین محمودپور و مریم محمدی که هردو از استادان دانشکده معماری شهرسازی دانشگاه هنر بودند از این تغییر شکل بوستان‌ها و فضاهای عمومی در کرونا و پس از آن گفتند. خلاصه‌ای از این نشست در ادامه می‌آید. در ابتدای این نشست و موضوع تغییرات فضاهای شهری پس از کرونا این پرسش مطرح شد که اساسا انتظار ما از یک فضای شهری مطلوب چیست؟ بسیاری از نظریه‌پردازان ویژگی شهر مطلوب را اجتماعی پذیری آن می‌دانند، بعضی دیگر روی بعد مالکیت تاکید دارند، بسیاری دیگر سرزندگی را از عوامل ایجاد شهر مطلوب خطاب می‌کنند و گروه دیگری روی وجهه کالبدی فضا تاکید دارند و در آخر بسیاری چندبعدی به ماجرا نگاه می‌کنند. اما در تمام این رویکردها دوگانه فضای عمومی و فضای خصوصی به چشم می‌خورد که اتفاقا در دوران کووید‌۱۹ بیشتر به آن توجه شد. مثلا به دلیل انتشار ویروس در فضاهای عمومی بارها تاکید شد که از حضور در این فضاهای پرهیز کنید و در خانه بمانید. همچنان که پیشتر هم فضاهای عمومی و خصوصی مقابل یکدیگر بودند و نظریه‌پردازان می‌گفتند که فضاهای عمومی بستر بروز کنش و عمل است و در مقابل فضاهای خصوصی صرفا محل بروز مشقت و کار است. مریم محمدی، دانشیار دانشکده معماری و شهرسازی در مقاله خود در این نشست به تغییرات فضاهای عمومی در دوران پاندکی اشاره کرد و گفت این روزها که این دوگانه فضای عمومی و خصوصی بیشتر افراد را به بودن در فضای خصوصی ترغیب می‌کند. از سوی دیگر، دیگر هراسی و انزوای اجتماعی از دیگر تبعات کرونا و تاثیرش بر فضاهای عمومی شهر بود. او می‌گوید تحقیقات و بررسی‌ها در کشورهای دیگر چون دانمارک که تعطیلی همگانی و سراسری نداشت، نتایج جالبی درباره تاثیر کرونا بر فضاهای جمعی نشان داد. اینکه به جز موارد اندکی سهم سالمندان، کودکان و حتی زنان از فضاهای جمعی افزایش پیدا کرده است. او همچنین اشاره کرد که به دلیل عدم تاب‌آوری شهرها عموما رویکرد افزایش یا ایجاد تاب‌آوری در فضا از ملزومات زندگی شهری پساکروناست. او همچنین به نرم‌افزارها و استارت‌اپ‌هایی اشاره کرد که سعی در منطبق کردن شرایط با کرونا داشتند. در میانه صحبت‌های محمدی اما نقش مسئولیتی مردم و ارتباطش با ریسک‌پذیری هم شنیده شد: «در دانمارک با وجود تعطیل نشدن مراکز اما میزان ریسک‌پذیری مردم پایین بود و به همین دلیل میزان ابتلا پایین بود، درحالی‌که در ایران با چنین رویکردی به دلیل ریسک‌پذیری مردم این راهکار تعطیل نشدن فضاهای عمومی عملا کارکرد نداشت.» از دیگر اشارات مقاله محمدی به اهمیت فضاهای محله‌ای در دوران کرونا بود، فضاهای محله‌ای که باید علی‌رغم فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی مورد توجه قرار بگیرند.
تاثیر کرونا بر استفاده از بوستان‌ها
موضوع دیگر در این نشست تاثیر پاندمی کرونا در استفاده از فضاهای سبز بود که با استفاده از پیمایش آنلاین از تعدادی شهروند تهرانی پرسیده شده بود که میزان استفاده‌شان از فضاهای سبز و پارک‌های جنگلی چه تغییری کرده است. اسرین محمود‌پور، نویسنده این مقاله با اشاره به یافته‌های مقاله‌اش تاکید کرد که در تهران کارکرد اجتماعی که بوستان‌ها داشتند در ایام کرونا از بین رفته است. او همچنین گفت که شهروندان در پاسخ‌های توصیفی خود در پیمایش آنلاین تمایل بیشتری به تجهیز و استفاده از مسیرهای پیاده‌روی یا دوچرخه در بوستان‌ها نشان دادند. به گفته او در دوران کرونا میزان استفاده از بوستان‌های شهری تا حدود ۳۰ درصد کاهش داشته و بوستان‌های شهری تاحدود ۶۰ درصد نتوانستند پذیرای مردم باشند.
او با استناد به این داده‌ها نتیجه گرفت که بوستان‌های محلی در دوران پاندمی کارکرد بیشتری از بوستان‌های بزرگ داشتند و یک دلیل آن می‌تواند سهولت دسترسی به این بوستان‌ها باشد. او گفت که شهروندان در توضیحات خود عنوان کردند که دلیل اصلی مراجعه‌شان به بوستان‌ها قرارگرفتن در معرض طبیعت و فعالیت‌های ورزشی است و به همین دلیل می‌توان گفت که بوستان‌ها کارکرد اجتماعی خود را نسبت به قبل ندارند. او در پایان عنوان کرد که میان پاسخ شهروندان و پاسخ‌های عنوان شده در پیمایش همبستگی معناداری مشاهده نشده است و نمی‌توان از روی شغل یا وضعیت اجتماعی افراد به رابطه میان بوستان رفتنشان در زمانه کرونا رسید