کوهرنگ که به لاله‌های واژگونش شهره است، از دو روز پیش با تصویر چشمه خشکیده‌اش، دیده می‌شود. شرکت آب‌وفاضلاب چهارمحال‌وبختیاری البته خشکی را تأیید نکرده، اما گفته است سرریز چشمه کاهش یافته و از خط کوهرنگ میزان ۵۰۰ لیتر در ثانیه آب به شهرکرد، کوهرنگ و فارسان منتقل می‌شود. درحالی‌که همه از بارش‌های پاییزی ناامید شده‌اند، «فرشاد متقی»، مسئول روابط‌عمومی این شرکت، به ایسنا گفته است: «درصورتی‌که شاهد کاهش آب در خط کوهرنگ باشیم، برداشت نیز کم می‌شود و مجبور به فعال‌کردن خطوط پدافندی هستیم؛ گرچه با وضعیت مصرف آب توسط مردم و نبود بارش تنها راه، کمک مردم و آن‌هم صرفه‌جویی و مدیریت در مصرف است.»

چشمه‌ها یک‌به‌یک می‌خشکند

«سید هاشم فاطمی»، کارشناس شرکت آب‌منطقه‌ای چهارمحال‌وبختیاری، درباره خشکیدن کوهرنگ به ایرنا می‌گوید: «از ماه‌های گذشته هشدارهایی درباره افت دبی چشمه کوهرنگ داده شده بود؛ زیرا در دو سال اخیر، پاییز و زمستان‌های استان خشک و بدون برف بود و همین امر باعث کاهش تغذیه چشمه از ارتفاعات زردکوه شده است. دوام و دبی آب چشمه کوهرنگ به‌شدت وابسته به ذخایر برف ارتفاعات زردکوه است. چشمه کوهرنگ در ابتدای امسال حدود ۱۲ مترمکعب بر ثانیه آبدهی داشت، اما روند کاهش جریان آن به‌صورت پیوسته ادامه یافت و در آخرین اندازه‌گیری در ۱۵ مهرماه، دبی آن به حدود ۸۵۰ لیتر در ثانیه رسید. این چشمه هنوز به‌طور کامل خشک نشده است، اما تمام آبی که از آن خارج می‌شود به خط انتقال کوهرنگ وارد می‌شود.»

کارشناسان آب می‌گویند خشکی این چشمه استان‌های خوزستان، اصفهان و فلات مرکزی ایران را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد. به‌گفته فاطمی، کاهش آورد چشمه‌ها و تغییر الگوی بارش موجب شده است بسیاری از رودخانه‌های دائمی استان فصلی یا خشک شوند. «رودخانه‌های «گدارکبک» شهرستان بروجن، «زرین‌درخت» در شهرستان لردگان و «گرگک» در شهرستان فارسان از جمله رودخانه‌هایی هستند که امسال خشک شده‌اند و در برخی نقاط فقط جریان ناچیزی از آب وجود دارد.» طبق توضیح این کارشناس آب، از طرف دیگر خشکی چشمه‌ها و رودخانه‌ها مشکلات متعددی برای دامداران و حیات‌وحش به وجود آورده است؛ به‌ویژه در مناطقی مانند تنگ صیاد و ارتفاعات مرکزی که چشمه‌های کوچک منبع آب آشامیدنی محسوب می‌شوند. کاهش پوشش گیاهی و فرسایش خاک هم از دیگر پیامدهای خشکسالی‌های اخیر است. خشکسالی‌های متوالی بر کاهش آب سطحی اثر گذاشته و باعث افت محسوس سطح ایستابی در آبخوان‌های استان نیز شده است. «در سال آبی گذشته، آبخوان خانمیرزا پنج متر افت سطح ایستابی، شهرکرد ۱.۵ متر و دشت‌های جونقان و فارسان حدود ۲.۵ متر افت را تجربه کرده‌اند.»

فاطمی علت این افت را ترکیبی از کاهش تغذیه سفره‌های زیرزمینی، تبخیر بالا، تغییر الگوی بارش و تداوم برداشت‌ها براساس ظرفیت منابع آبی دهه‌های گذشته می‌داند و می‌گوید: «اگر بارش‌ها در پاییز و زمستان پیش‌رو با تأخیر همراه باشد، سال آبی آینده برای استان بسیار دشوار خواهد بود.»

ذوب شدن یخچال‌ها و کاهش دبی چشمه

خشکسالی‌های چهارمحال‌وبختیاری از سال آبی ۸۶-۸۵ آغاز شده و ادامه یافته است. به‌دنبال این وضع، کوهرنگ چهار سال پیش چنین روزهایی را تجربه کرد. شهریور ۱۴۰۰ خبر آمد که حجم آب چشمه کوهرنگ بیش از ۵۰ درصد کاهش یافت و آبان همان سال «مهدی پژوهش»، رئیس دانشکده منابع‌طبیعی و علوم‌زمین دانشگاه شهرکرد، گفت خشکسالی یخچال‌های طبیعی استان را ذوب کرده است. «نقشه‌های هوایی از منطقه زردکوه، فروچاله‌های بدون برف و یخچال را نشان می‌دهد که در سال‌های گذشته حجم عظیمی از یخچال‌ها را در خود جای داده بود، اما با وقوع بیش از یک‌دهه خشکسالی اکنون تمام منابع و ذخایر یخ در استان به‌تدریج ذوب و از دسترس خارج شده است. این وضعیت بیشترین تأثیر خود را بر چشمه‌های دائمی استان برجا گذاشته است؛ به‌طوری‌که به‌تازگی دبی چشمه کوهرنگ از ۲۵ مترمکعب بر ثانیه به سه مترمکعب بر ثانیه کاهش یافته و چنانچه روند خشکسالی در استان ادامه یابد و اقدامی همچون بارورسازی ابرها در استان به‌خوبی اجرا نشود، این چشمه دائمی ارزشمند یا خشک می‌شود و یا به چشمه فصلی تبدیل می‌شود.»

فاطمی، کارشناس شرکت آب‌منطقه‌ای چهارمحال‌وبختیاری، درباره خشکی ۱۴۰۰ به خبرگزاری مهر گفته است: «در سال ۱۴۰۰ نیز دبی چشمه به حدود ۲۵۰ لیتر در ثانیه رسید. این نوسانات بخشی از ویژگی‌های طبیعی چشمه کوهرنگ است و ارتباط مستقیمی با میزان بارش برف و شرایط اقلیمی دارد. حالا هم با گرم‌شدن هوا و نبود یخچال‌های دائمی، تقریباً همه یخ‌های منطقه کوهرنگ ذوب شده‌اند و همین موجب کاهش محسوس دبی شده است.»

امیدی به باران نیست

آخرین آمار وزارت نیرو نشان می‌دهد از ابتدای سال آبی جاری تاکنون ۲۱ استان کشور هیچ بارشی دریافت نکرده‌اند. درواقع، کل بارش‌ها نسبت به درازمدت ۵۷ساله در کشور ۷۲ درصد کاهش نشان می‌دهد و بارندگی در سال آبی جاری نسبت به مشابه سال گذشته به کاهش ۶۳ درصدی رسیده است. چهارمحال‌وبختیاری هم در فهرست ۲۱ استانی است که در سال آبی جاری هیچ بارانی دریافت نکرده‌اند.

به‌گفته «معصومه نوروزی»، مدیرکل هواشناسی چهارمحال‌وبختیاری، ۸۰ درصد مساحت این استان درگیر خشکسالی شدید و بسیار شدید است. او در نشستی با خبرنگاران گفت چهارمحال‌وبختیاری دومین استان کم‌بارش لقب گرفته و با ثبت رکورد افزایش ۱.۷ درصدی دما، یکی از خشک‌ترین سال‌های دو دهه اخیر را پشت سر گذاشت.

پیش‌بینی‌ها درباره پاییز امسال ناامیدکننده است. به‌گفته نوروزی نه‌تنها بارش‌ها با تأخیر شکل می‌گیرد، بلکه کمتر از شرایط عادی(نرمال) نیز خواهد بود. نقشه‌های کنونی هواشناسی نشان می‌دهد به‌ویژه در آبان بارش‌ها کمتر از میزان عادی (نرمال) است و دما افزایش می‌یابد. به‌طوری‌که پیش‌بینی می‌شود تا نیمه آبان و همچنین در بازه زمانی نیمه بهمن تا نیمه اسفند میانگین دما در استان یک تا دو درجه افزایش یابد. مدیرکل هواشناسی استان در آن نشست گفت تأثیرات ناشی از تغییراقلیم چهارمحال‌وبختیاری را به‌سمت شرایط حدی سوق می‌دهد؛ به این معنی که یا به‌شدت روزهای بسیار خشک را در پیش خواهیم داشت یا در یک بازه زمانی حدود یک تا دو هفته‌ای بارش‌های شدیدی شکل می‌گیرد.