بارش برف‌ و باران در زمستان ۱۴۰۳ در منطقه البرز مرکزی (منبع اصلی تأمین آب تهران) به‌شدت کمتر از میانگین بلندمدت بوده است. بارش از اول مهر ۱۴۰۳ تا ۱۰ اسفند ۱۴۰۳ در استان تهران ۸۸ میلی‌متر و در استان البرز ۱۴۰۳ میلی‌متر بوده که نسبت بارش در سال آبی قبل ۴۴ درصد کاهش نشان می‌دهد. رودخانه‌های اصلی تأمین‌کننده آب تهران مانند جاجرود، لار، و لتیان با کاهش جریان مواجه‌اند. حجم آب سدهای تهران (لار، لتیان، ماملو و طالقان) به زیر ۴۰ درصد ظرفیت رسیده است. وضعیت منابع آبی تهران به مرحله‌ای بحرانی رسیده است؛ به‌طوری‌که حجم ذخایر سدهای کلیدی تأمین آب تهران به پایین‌ترین سطح در سال‌های اخیر کاهش‌ یافته است. مسئولان وزارت نیرو هشدار داده‌اند اگر مصرف آب مدیریت نشود، پایتخت با چالش‌های جدی در تأمین آب مواجه خواهد شد. «محمد جوانبخت»، معاون وزیر نیرو در امور آب و آبفا، وضعیت سد کرج را به‌عنوان یکی از بحرانی‌ترین نقاط تأمین آب کشور توصیف کرده است. به‌گفته جوانبخت سد کرج که بیش از ۴۰ درصد آب شرب تهران را تأمین می‌کند، اکنون با تنها ۷ درصد پرشدگی در شرایطی بی‌سابقه و کاملاً بحرانی قرار دارد. این وضعیت در طول ۶۳ سال بهره‌برداری از این سد هرگز رخ نداده و محدودیت‌های جدی برای تأمین پایدار آب پایتخت ایجاد کرده است.

سد لار از مدار خارج شده و بیش از ۹۰ درصد از سد کرج خالی است
حجم فعلی آب پشت سد به حدود ۱۴ میلیون مترمکعب رسیده، درحالی‌که ظرفیت کل آن ۲۰۵ میلیون مترمکعب است و این یعنی بیش از ۹۰ درصد مخزن خالی است. جوانبخت همچنین درباره وضعیت سایر سدهای تهران گفته است: «سد لار با ۱ درصد پرشدگی عملاً از مدار خارج شده است و سدهای لتیان و ماملو نیز هر کدام با ۱۲ درصد پرشدگی در شرایط مشابهی هستند. مجموع ورودی آب به این سدها در سال آبی جاری ۴۷ درصد کمتر از میانگین بلندمدت است که نشان‌دهنده کاهش شدید بارش‌ها در حوزه آبریز البرز است.»

تهرانی‌ها مصرف خود را ۲۰ درصد کاهش دهند
سد کرج، بیش از شش دهه آب شرب، برق و کشاورزی تهران و البرز را تأمین کرده است. «رُجحان سزاوار»، مدیر مطالعات پایه منابع آب شرکت آب‌منطقه‌ای البرز، در مصاحبه‌ای که ۲۱ اسفندماه انجام داده است، جزئیات بیشتری از وضعیت وخیم سد کرج ارائه داد. او اعلام کرده است در حال حاضر فقط ۸ درصد از ظرفیت سد کرج پر است و حجم آب موجود به ۱۵ میلیون مترمکعب رسیده. این رقم در مقایسه با سال گذشته که ۳۲ میلیون مترمکعب بود، کاهش ۵۵ درصدی را نشان می‌دهد.
«محسن اردکانی»، مدیرعامل شرکت آب‌وفاضلاب استان تهران گفته قرار نیست آب جیره‌بندی شود، اما از مردم خواسته مصرف خود را ۲۰ درصد کاهش دهند تا تابستان سختی پیش رو نداشته باشیم.
فقط مسئله پایتخت نیست، ۲۹ درصد ورودی سدهای کشور نیز نسبت‌به میانگین پنج‌ساله کاهش‌ یافته است. بررسی آخرین وضعیت سد زاینده‌رود نشان می‌دهد ۸۹ درصد ظرفیت مخزن این سد خالی است و تنها ۱۱ درصد از ظرفیت آن دارای آب ذخیره‌شده است. همچنین، به‌دلیل افت چشمگیر حجم آب موجود در مخزن، نیروگاه برقابی سد زاینده‌رود از مدار خارج شده است.

فقط چهار سال از ۵۷ سال گذشته، شرایط بدتر از امسال بوده
بنا به اعلام «فیروز قاسم‌زاده»، سخنگوی صنعت آب کشور، حجم ورودی آب به سدهای کشور از ابتدای سال آبی جاری (۱۴۰۳-۱۴۰۴) تا ۲۸ دی‌ماه، معادل ۵/۸۵ میلیارد مترمکعب بوده است. او عنوان کرده است: «میزان بارندگی تجمعی در کشور از ابتدای سال آبی جاری تا پایان دی‌ماه، نسبت به مدت مشابه سال گذشته با کاهشی معادل ۴۵ درصد روبه‌رو بوده است. بررسی رتبه بارشی در سری زمانی ۵۷ساله نشانگر این است که کشور امسال در رتبه ۵۳ قرار دارد و به‌عبارت‌دیگر، فقط چهار سال از ۵۷ سال، شرایط بدتر نسبت به امسال داشته‌اند.»
کارشناسان حوزه آب و انرژی تأکید دارند ادامه این روند می‌تواند بحران آبی و برقی را تشدید کند. نیروگاه‌های برقابی به‌عنوان منابع انرژی پاک و تجدیدپذیر با در اختیار داشتن سهم ۱۵ درصدی ظرفیت برق کشور و سهم حداقل ۵ درصدی در تأمین انرژی کشور، نقش بسزایی در تولید انرژی در زمان پیک مصرف دارند. اما اکنون این ۱۵ درصد در معرض خطر قرار گرفته است.

قطعی‌های برق شدت می‌گیرد
«امیرحسین شاهپوری»، کارشناس حوزه انرژی، معتقد است باتوجه‌به شرایط کشور از نظر بارندگی و قطعی برق در زمستان، قطعاً با شروع تابستان قطعی‌های برق شدت می‌گیرد. او با اشاره به کمبود برق و از مدار خارج‌شدن نیروگاه‌های برقابی به‌دلیل نبود آب پشت سدها به «پیام ما» می‌گوید: «به‌طور طبیعی باتوجه‌به رشد مصرف برق، نیازمند برق بیشتری هستم. اما چون پیش‌بینی‌ها در سال‌های گذشته انجام نشده بود و در حال حاضر هم کار خاصی انجام نمی‌شود که بتوان امیدوار بود، قطعاً ناترازی در سال بعد افزایش پیدا می‌کند و این بحرانی که از سه سال قبل شروع شده، هر سال اوج می‌گیرد.»
«سید هاشم اورعی»، رئیس اتحادیه انجمن‌های انرژی ایران، در گفت‌وگو با «پیام‌ما» شرایط فعلی کشور را ناشی از بی‌برنامگی و عدم تدبیر در دهه‌های گذشته می‌داند و معتقد است از ابتدا نباید سبد انرژی کشور روی منابع آبی و گازی سوار می‌شد. او دراین‌رابطه می‌گوید: «قاعده این است که وقتی می‌خواهید بخشی از برق کشور را متکی به آب پشت سد کنید، باید بررسی‌های تا ۵۰ سال آینده را انجام دهیم. چینی‌ها یک زمانی آمدند تا برای نیروگاه بادی در سیستان‌وبلوچستان سرمایه‌گذاری کنند، اطلاعاتی که آن زمان از ما خواستند حتی شامل سابقه سیل و زلزله تا ۵۰ سال گذشته در آن منطقه بود. ما در چند دهه پیش و در سند برق کشور ۱۵ درصد ظرفیت منصوبه برق را از برقابی‌ها دیدیم که جدا از نیروگاه‌های حرارتی، مستقیماً تولیدشان وابسته به میزان آب پشت سدهاست.» او با بیان اینکه کشور نمی‌تواند سهم قابل‌توجهی از برق را در بهار و مخصوصاً در تابستان آینده از نیروگاه‌های برقابی داشته باشد، می‌گوید: «سال پیش رو هم باتوجه‌به اینکه وضعیت آب خیلی وخیم است، پیش‌بینی من این است که در بهترین حالت ما نصف سهم نیروگاه‌های برقابی را بتوانیم انرژی داشته باشیم.» او معتقد است باتوجه‌به وضعیت آبی کشور حجم ناترازی برق در تابستان سال بعد به بالای ۲۴ هزار مگاوات معادل یک‌سوم نیاز برق کشور می‌رسد: «ما می‌گفتیم تابستان آینده احتمالاً بین ۲۰ تا ۲۴ هزار مگاوات کسری خواهیم داشت، حالا که وضعیت آب هم این‌گونه شده، این یعنی ناترازی به‌سمت عدد ۲۴ هزار مگاوات و یا شاید هم بیشتر می‌رود که معادل یک‌سوم برق مصرفی کشور است.»

بهره‌برداری از نیروگاه‌های برق‌آبی در شرکت آب و نیرو از سال ۱۳۸۹ آغاز شده است، علی‌رغم هشدارها نسبت به وضعیت آبی کشور از آن سال هر سال وزارت نیرو سهم بیشتری از سبد انرژی کشور را روی آب سوار کرده است. آبان سال ۱۴۰۲ معاون بهره‌برداری شرکت آب و نیرو اعلام کرده بود که بالغ‌بر ۷۰ درصد از کل ظرفیت برق‌آبی کشور معادل ۸۸۳۲ مگاوات توسط شرکت آب و نیرو احداث و به بهره‌برداری رسیده است. ۲۸ درصد از ظرفیت کل برقابی کشور روی نیروگاه‌های کارون۴، گتوند، سیمره، رودبار لرستان، داریان، سردشت، چمشیر و تاریک با ظرفیت سه هزار و ۴۷۰ سوار است. درصد پرشدگی سدهای زنجیره کارون ۱۴ درصد کمتر از سال قبل از پرشدگی به ۶۰ درصد هم نمی‌رسد سایر سدها چون رودبار لرستان و داریان، سردشت کاهش ذخایر تا ۲۰ درصد را تجربه کردند و با این شرایط میزان تولید برق کشور از نیروگاه‌های برقابی خصوصاً با از مدار خارج‌شدن دو نیروگاه زاینده‌رود و کرج نیز کمتر خواهد شد.