گزارش بحران زیست‌محیطی در آسیای مرکزی

از دریاچه تا بیابان؛ اقدامات منطقه‌ای برای مقابله با فروپاشی دریای آرال





از دریاچه تا بیابان؛ اقدامات منطقه‌ای برای مقابله با فروپاشی دریای آرال

۱۲ اردیبهشت ۱۴۰۵، ۱۶:۱۹

دریای آرال، که روزگاری چهارمین دریاچه بزرگ جهان بود و به عنوان منبع تغذیه اکوسیستم منحصربه‌فرد و جوامع محلی شناخته می‌شد، اکنون به کمتر از یک دهم وسعت سابقش کاهش یافته است. بحران کاهش آب این دریاچه ناشی از انحراف رودخانه‌ها و بهره‌برداری کشاورزی، موجب به‌وجود آمدن بیابانی سمی موسوم به آرال‌قوم شده و کشورهای منطقه با اجرای پروژه‌هایی جهت بهبود نسبی، تلاش دارند از حذف کامل این پهنه آبی جلوگیری کنند.

دریای آرال در مرز قزاقستان و ازبکستان که زمانی چهارمین دریاچه بزرگ جهان بود، با کاهش پیوسته سطح آب اکنون به یکی از شاخص‌ترین نمونه‌های فاجعه زیست‌محیطی در قرن بیستم تبدیل شده است. این دریاچه، که نقشی مهم در تأمین ماهی و معیشت جوامع محلی داشت، اکنون جای خود را به بیابانی موسوم به آرال‌قوم داده که به عنوان جوان‌ترین بیابان جهان شناخته می‌شود.

بیابان آرال قوم

علت اصلی فروپاشی این پهنه آبی، سیاست‌های اشتباه دهه ۱۹۶۰ میلادی بود. در آن سال‌ها، برنامه‌ریزان شوروی رودخانه‌های آمو دریا و سیر دریا را برای توسعه کشاورزی و به ویژه کشت پنبه منحرف کردند. همین انحراف رودخانه، بدون جایگزین شدن منابع آب جدید و جبران تبخیر طبیعی، باعث کاهش مستمر آب، کوچ جوامع محلی و تبدیل بندرهای پررونق به مناطق متروک شد. اکنون کشتی‌های زنگ‌زده و بقایای بنادر در میان بیابان دیده می‌شوند.

در مقابل این بحران، اخیراً سران کشورهای آسیای مرکزی در آستانه قزاقستان گردهم آمدند تا راهکارهای مدیریت منابع آب و کنترل صدمات زیست‌محیطی را بررسی کنند. این نشست با حمایت بانک جهانی و حضور اعضای صندوق بین‌المللی نجات دریای آرال برگزار شد. به گفته کارشناسان، با آنکه حوضه جنوبی آرال تقریباً از میان رفته، بخش شمالی در قزاقستان با احداث سد کوکارال تا حدی احیا شده و بهبودی اجتماعی-اقتصادی را برای جامعه محلی به ارمغان آورده است. این سد در سال ۲۰۰۵ تکمیل شد و موجب افزایش سطح آب و بازگشت بخشی از شیلات شده است.

درختان تاغ

در کنار اقدامات ساختاری، برنامه‌هایی نیز برای مقابله با طوفان‌های گرد و غبار سمی اجرا می‌شود، از جمله کاشت گونه مقاوم گیاهی «تاغ» در بستر خشک‌شده دریاچه برای تثبیت خاک و جلوگیری از گسترش آلودگی. پروژه مشترک بانک جهانی و قزاقستان برای افزایش ارتفاع سد می‌تواند حجم آب آرال شمالی را بیشتر کند و امید به احیای این منطقه را تقویت نماید.

با این حال، چالش‌های مدیریت منابع آب همچنان جدی است. طبق گزارش مسئولان، بیش از ۸۰ درصد آب در منطقه صرف بخش کشاورزی می‌شود و تلفات سیستم‌های آبیاری همچنان بالاست. ضمن آنکه کاهش سطح آب‌های سطحی، پدیده‌ای جهانی است و دریاچه‌هایی مانند ارومیه در ایران و چاد در آفریقا نیز با همین بحران مواجه هستند.

تغییر مساحت دریاچهٔ چاد از سال ۱۹۷۳ تا ۲۰۰۱

صندوق بین‌المللی نجات دریای آرال، ادامه اقدامات ملی و منطقه‌ای برای احیای این دریاچه را ضروری می‌داند و در پایان اجلاس اخیر، تعیین روزی به عنوان روز جهانی آرال و رودخانه‌های تغذیه‌کننده آن به تصویب رسید. کارشناسان همچنین هشدار می‌دهند بدون اراده واقعی برای مدیریت منابع آب و اجرای سیاست‌های هماهنگ، بحران دریاچه‌ها و اکوسیستم‌های وابسته به آن‌ها شدت می‌گیرد و میلیون‌ها نفر را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

منبع : ایسنا

به اشتراک بگذارید:





نظر کاربران

نظری برای این پست ثبت نشده است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

مطالب مرتبط

احیای نسل «فسیل‌های زنده» دریای خزر در رودخانه تجن؛ ایجاد ذخیره‌گاه ژنتیکی ماهیان خاویاری در دستور کار

گامی مهم برای نجات گونه‌های در معرض خطر انقراض

احیای نسل «فسیل‌های زنده» دریای خزر در رودخانه تجن؛ ایجاد ذخیره‌گاه ژنتیکی ماهیان خاویاری در دستور کار

ثبت تلفات جانی در فرانسه و هشدارهای بی‌سابقه در انگلستان

گرمای کشنده در اروپا

ثبت تلفات جانی در فرانسه و هشدارهای بی‌سابقه در انگلستان

استقرار هزاران سار صورتی در زیستگاه‌های طبیعی شهرستان انگوت

حضور پرندگان مهاجر در شمال غرب کشور

استقرار هزاران سار صورتی در زیستگاه‌های طبیعی شهرستان انگوت

چرای غیرمجاز دام در خراسان شمالی؛ تهدیدی جدی برای بقای یوزپلنگ آسیایی

بحران در زیستگاه‌های حساس حیات‌وحش

چرای غیرمجاز دام در خراسان شمالی؛ تهدیدی جدی برای بقای یوزپلنگ آسیایی

بازگشت حیات‌وحش به طبیعت؛ ۳۵ گونه جانوری در مناطق حفاظت‌شده تهران رهاسازی شدند

گامی مؤثر در جهت حفاظت از تنوع زیستی استان تهران

بازگشت حیات‌وحش به طبیعت؛ ۳۵ گونه جانوری در مناطق حفاظت‌شده تهران رهاسازی شدند

کاهش یک‌متری تراز آب دریای خزر در ۵ سال اخیر

وضعیت نگران‌کننده تراز آب بزرگ‌ترین دریاچه جهان

کاهش یک‌متری تراز آب دریای خزر در ۵ سال اخیر

لاهیجان‌زاده: حفاظت پایدار از تالاب‌ها بدون مشارکت جوامع محلی ممکن نیست

حفاظت از تالاب‌های کشور

لاهیجان‌زاده: حفاظت پایدار از تالاب‌ها بدون مشارکت جوامع محلی ممکن نیست

پویش «محرم سبز» در استان تهران؛ کاهش پسماند و ترویج نذر سبز در مراسم عزاداری

محیط زیست و آیین‌های مذهبی

پویش «محرم سبز» در استان تهران؛ کاهش پسماند و ترویج نذر سبز در مراسم عزاداری

رهاسازی بیش از ۲ میلیون بچه‌ماهی بومی در تالاب هورالعظیم

رهاسازی بیش از ۲ میلیون بچه‌ماهی بومی در تالاب هورالعظیم

تالاب زیر فـــــرش سبز مرگ

سنبل آبی چگونه به تهدیدی برای تالاب‌های گیلان و مازندران تبدیل شد؟

تالاب زیر فـــــرش سبز مرگ