گزارش بحران زیست‌محیطی در آسیای مرکزی

از دریاچه تا بیابان؛ اقدامات منطقه‌ای برای مقابله با فروپاشی دریای آرال





از دریاچه تا بیابان؛ اقدامات منطقه‌ای برای مقابله با فروپاشی دریای آرال

۱۲ اردیبهشت ۱۴۰۵، ۱۶:۱۹

دریای آرال، که روزگاری چهارمین دریاچه بزرگ جهان بود و به عنوان منبع تغذیه اکوسیستم منحصربه‌فرد و جوامع محلی شناخته می‌شد، اکنون به کمتر از یک دهم وسعت سابقش کاهش یافته است. بحران کاهش آب این دریاچه ناشی از انحراف رودخانه‌ها و بهره‌برداری کشاورزی، موجب به‌وجود آمدن بیابانی سمی موسوم به آرال‌قوم شده و کشورهای منطقه با اجرای پروژه‌هایی جهت بهبود نسبی، تلاش دارند از حذف کامل این پهنه آبی جلوگیری کنند.

دریای آرال در مرز قزاقستان و ازبکستان که زمانی چهارمین دریاچه بزرگ جهان بود، با کاهش پیوسته سطح آب اکنون به یکی از شاخص‌ترین نمونه‌های فاجعه زیست‌محیطی در قرن بیستم تبدیل شده است. این دریاچه، که نقشی مهم در تأمین ماهی و معیشت جوامع محلی داشت، اکنون جای خود را به بیابانی موسوم به آرال‌قوم داده که به عنوان جوان‌ترین بیابان جهان شناخته می‌شود.

بیابان آرال قوم

علت اصلی فروپاشی این پهنه آبی، سیاست‌های اشتباه دهه ۱۹۶۰ میلادی بود. در آن سال‌ها، برنامه‌ریزان شوروی رودخانه‌های آمو دریا و سیر دریا را برای توسعه کشاورزی و به ویژه کشت پنبه منحرف کردند. همین انحراف رودخانه، بدون جایگزین شدن منابع آب جدید و جبران تبخیر طبیعی، باعث کاهش مستمر آب، کوچ جوامع محلی و تبدیل بندرهای پررونق به مناطق متروک شد. اکنون کشتی‌های زنگ‌زده و بقایای بنادر در میان بیابان دیده می‌شوند.

در مقابل این بحران، اخیراً سران کشورهای آسیای مرکزی در آستانه قزاقستان گردهم آمدند تا راهکارهای مدیریت منابع آب و کنترل صدمات زیست‌محیطی را بررسی کنند. این نشست با حمایت بانک جهانی و حضور اعضای صندوق بین‌المللی نجات دریای آرال برگزار شد. به گفته کارشناسان، با آنکه حوضه جنوبی آرال تقریباً از میان رفته، بخش شمالی در قزاقستان با احداث سد کوکارال تا حدی احیا شده و بهبودی اجتماعی-اقتصادی را برای جامعه محلی به ارمغان آورده است. این سد در سال ۲۰۰۵ تکمیل شد و موجب افزایش سطح آب و بازگشت بخشی از شیلات شده است.

درختان تاغ

در کنار اقدامات ساختاری، برنامه‌هایی نیز برای مقابله با طوفان‌های گرد و غبار سمی اجرا می‌شود، از جمله کاشت گونه مقاوم گیاهی «تاغ» در بستر خشک‌شده دریاچه برای تثبیت خاک و جلوگیری از گسترش آلودگی. پروژه مشترک بانک جهانی و قزاقستان برای افزایش ارتفاع سد می‌تواند حجم آب آرال شمالی را بیشتر کند و امید به احیای این منطقه را تقویت نماید.

با این حال، چالش‌های مدیریت منابع آب همچنان جدی است. طبق گزارش مسئولان، بیش از ۸۰ درصد آب در منطقه صرف بخش کشاورزی می‌شود و تلفات سیستم‌های آبیاری همچنان بالاست. ضمن آنکه کاهش سطح آب‌های سطحی، پدیده‌ای جهانی است و دریاچه‌هایی مانند ارومیه در ایران و چاد در آفریقا نیز با همین بحران مواجه هستند.

تغییر مساحت دریاچهٔ چاد از سال ۱۹۷۳ تا ۲۰۰۱

صندوق بین‌المللی نجات دریای آرال، ادامه اقدامات ملی و منطقه‌ای برای احیای این دریاچه را ضروری می‌داند و در پایان اجلاس اخیر، تعیین روزی به عنوان روز جهانی آرال و رودخانه‌های تغذیه‌کننده آن به تصویب رسید. کارشناسان همچنین هشدار می‌دهند بدون اراده واقعی برای مدیریت منابع آب و اجرای سیاست‌های هماهنگ، بحران دریاچه‌ها و اکوسیستم‌های وابسته به آن‌ها شدت می‌گیرد و میلیون‌ها نفر را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

منبع : ایسنا

به اشتراک بگذارید:





نظر کاربران

نظری برای این پست ثبت نشده است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

مطالب مرتبط

شمار تالاب‌های ثبت‌شده ایران در رامسر به ۲۷ رسید

دو تالاب دیگر در صف ثبت جهانی رامسر

شمار تالاب‌های ثبت‌شده ایران در رامسر به ۲۷ رسید

صنعت سبز در اولویت سفر محیط‌زیستی به زنجان

دستاوردهای سفر دو روزه به استان زنجان

صنعت سبز در اولویت سفر محیط‌زیستی به زنجان

محیط‌زیست در برابر توسعه ناپایدار ایستاده است

رئیس سازمان حفاظت محیط زیست

محیط‌زیست در برابر توسعه ناپایدار ایستاده است

زاگرس در حلقه آتش

از ابتدای سال ۲۶ هکتار از جنگلهای ایلام در آتش سوخته است

زاگرس در حلقه آتش

نماینده فائو: سالانه ۱۲ میلیون هکتار زمین حاصلخیز نابود می‌شود؛ مراتع ستون فقرات امنیت غذایی است

نماینده فائو: سالانه ۱۲ میلیون هکتار زمین حاصلخیز نابود می‌شود؛ مراتع ستون فقرات امنیت غذایی است

ضرورت دیپلماسی فعال برای مقابله با بیابان‌زایی

ضرورت دیپلماسی فعال برای مقابله با بیابان‌زایی

شینا انصاری: محرم را به میعادگاهی جهادی برای حفاظت از محیط‌زیست تبدیل کنیم

پیام معاون رئیس‌جمهور

شینا انصاری: محرم را به میعادگاهی جهادی برای حفاظت از محیط‌زیست تبدیل کنیم

از متهمان بیابان‌زایــــــی تا حافظان مرتع

در روز جهانی مقابله با بیابان‌زایی، سهم دامداری کوچ‌رو برای رسیدن به توسعه پایدار و احیای مراتع بررسی شد

از متهمان بیابان‌زایــــــی تا حافظان مرتع

تلاش برای شناسایی کریدورهای قاچاق خرس سیاه

افزایش توجه قاچاقچیان به خرس سیاه؛

تلاش برای شناسایی کریدورهای قاچاق خرس سیاه

آلایندگی مضاعف خودروها با سوخت غیراستاندارد

آلایندگی مضاعف خودروها با سوخت غیراستاندارد