جایگاه پایین ایران در اشتغال زنان 

میانگین جهانی زنان در نیروی کار در سال ۲۰۲۲، ۳۹.۴۹ درصد بوده است. رتبهٔ ایران در شاخص نرخ مشارکت زنان در میان ۱۸۰ کشور در جایگاه ۱۷۴ قرار دارد. پایین‌تر از پاکستان، هند و عربستان! بنابراین، ایران در شمار کشورهایی است که شکاف فعالیت اقتصادی زنان و مردان در آن بالا است. (تیم Qualtrics)

 آیا زن بیکار و زن شاغل وجود دارد؟

 زنی وجود ندارد که کار نکند؛ فقط شاید برای کارش مزد نگیرد. ۷۵ درصد از کار بی‌مزد جهان را زنان انجام می‌دهند که بین سه تا شش ساعت در روز است. به همین دلیل است که براساس گزارش «جاب‌ویژن» حدود ۶۰ درصد از زنان در ایران برای انتخاب شغل به «ساعت کاری منعطف» توجه ویژه‌ای دارند. معیارهایی که برای انتخاب شغل از نظر زنان در مقایسه با مردان اهمیت بالاتری دارند عبارتند از:

• امکان دورکاری
• ساعت کاری منعطف
• موقعیت مکانی شرکت

به‌جز مادر شدن، زنان درگیر مسئولیت‌های مراقبتی دیگری مانند مراقبت از سالمندان، معلولان و بیماران نیز هستند. به همین دلیل آنها اشتغال پاره‌وقت یا با ساعت کاری منعطف را به‌رغم شکاف دستمزد در مقایسه با کار تمام‌وقت ترجیح می‎دهند و مجبورند کاری را انتخاب کنند که متناسب با موقعیت آنها نیست.

حقوق مناسب، خواستهٔ نادیدنی زنان

این روزها هزینۀ مهدکودک آنقدر بالا رفته است که تبدیل به یک کالای لوکس شده. مدارس غیردولتی نیز که نسبت به مدارس دولتی ساعات طولانی‌تری کودکان را نگهداری و امکان اشتغال مادران را فراهم می‎کنند، در چندسال اخیر آنقدر زیاد شده که اگر اشتغال زنان را معادل با نگهداری از فرزند در نظر بگیرند، صرفۀ اقتصادی ندارد؛ خصوصاً در مورد مشاغل با درآمد کارمندی و کارگری.

بنابراین، برخلاف نگاه رایج که میزان حقوق را برای زنان کم‌اهمیت می‎داند، گرفتن حقوق متناسب با هزینه‌های زندگی با وجود فرزند یا دیگر مسئولیت‎های مراقبتی،  اهمیت زیادی برای زنان دارد. براساس گزارش «جاب‌ویژن»، مسئلهٔ تفاوت انتظار دستمزد از سوی زنان و کارفرما حدود ۳۰ درصد است. در این گزارش، ۹۲ درصد از کارجویان زن اعلام کرده‌اند حقوق مناسب اهمیت بالایی در انتخاب شغل دارد، اما تنها ۶۱ درصد کارفرمایان، حقوق مناسب را به‌عنوان معیار انتخاب شغل کارجویان زن انتخاب کرده‌اند.

زنان تحصیلکردۀ بی‌کار

براساس گزارش‌های معتبر بین‌المللی، ایران در میان ۱۴۶ کشور جهان در زمینهٔ «پیشرفت تحصیلی زنان» در رتبهٔ ۱۱۲ قرار دارد. باوجوداین، از نیروی کار زن متخصص و تحصیلکرده استفاده نمی‌شود. سهم زنان فارغ‌التحصیل بیکار دو برابر سهم مردان فارغ‌التحصیل بیکار است. اگرچه نرخ مشارکت اقتصادی زنان تحصیلکرده نسبت به زنان با تحصیلات پایین به‌مراتب بیشتر است، اما به‌نظر می‌رسد عمده‌ترین گروه آسیب‌پذیر در نیروی کار ایران، زنان با تحصیلات بالاتر باشند. براساس مطالعات صورت‌گرفته، اغلب فارغ‌التحصیلان زن به‌علت ناکافی بودن فرصت‌ها و شرایط شغلی (تقاضا) زودتر از مردان وارد جمعیت غیرفعال شوند. به همین دلیل است که ۶۰ درصد زنان تحصیلکردهٔ ایرانی بیکارند.

چگونه می‎توان زنان متخصص را به محیط کار برگرداند؟

نرگس مطمئن است از مهرماه که فرزند دومش به مدرسه برود و ساعات خالی‌اش بیشتر شود، نمی‌خواهد شغل ثابت داشته باشد. او می‌گوید:«وقتی به این فکر می‎کنم که اگر بچه مریض شود چه دردسرهایی باید بکشم، بی‌خیال شغل ثابت می‌شوم». اما اگر شرایط دورکاری یا ساعت کاری منعطف برای شغل تخصصی او وجود داشت، او مشتاق بود که شاغل شود. براساس یک آمار، اکثریت خانه‌داران آمریکایی در یک نظرسنجی اعلام کردند اگر می‌توانستند از خانه کار کنند ۷۶ درصد، یا اگر کارشان ساعات انعطاف‌پذیری داشت ۷۴ درصد احتمال داشت که سر کار برگردند. اگر شرایط کاری تغییر کند و امکان دورکاری و ساعات منعطف برای زنان در مشاغل تخصصی وجود داشته باشد، زنانی مانند نرگس که تحصیلکرده هستند، می‎توانند در کنار مسئولیت‌های مراقبتی خود، جای خالی نیروهای متخصص را برای کسب‌وکارهایی پر کنند که با کمبود نیرو مواجهند.