«محمدرضا بهرامن»، نایب رئیس «اتاق بازرگانی ایران» و رئیس «خانهٔ معدن ایران» در این همایش از عملکرد بخش معدن دفاع کرد و از لزوم تعامل میان معدنکاران و جامعهٔ میزبان، سخن گفت: «از آنجا که معدنکاری به همراه خود میزانی از تخریب به همراه دارد، بدون مطالعات پایه‌ای و توجه به تبعات جامعه‌شناختی اکتشاف و بهره‌برداری معدن در یک منطقه می‌تواند آسیب‌زا بوده و سرمایه را هدر دهد.»

 بهرامن تصریح کرد: «در تمام کشورهای دارای ذخایر معدنی با نگاه جامعه‌شناسی به معدن نگاه می‌شود. اگر مسائل را از پایه نبینیم، می‌تواند آسیب‌هایی را به همراه داشته باشد. اما متأسفانه این نگاه در کشور ما ضعیف است. امروز معدن‌کاری به این صورت است که وقتی طرح را ارائه می‌دهید باید طرح بازسازی را هم ارائه دهید. درحالی که پانزده سال قبل، چنین نبود و دلیلش هم این است که به‌این‌صورت از اتهامات تخریب مصون می‌شوید. در واقع زمانی که طرح بازسازی داده می‌شود، عملاً تمام مراحل تا انتها طراحی شده است. 

بهرامن با اشاره به الزام معدنکاران به ارائه طرح بازسازی هم‌زمان با درخواست صدور مجوز معدن، سیلاب سه سال پیش در کشور را یادآوری کرد: «معادن شن و ماسهٔ اطراف تهران، بزرگ‌ترین کمک را به مدیریت بحران کردند؛ چراکه تبدیل به چاله‌های آبی شدند که سیلاب را در خود جمع کرده و آهسته آهسته به سفره‌های زیرزمینی منتقل کردند. مدیریت این اتفاق را تشکل‌های معدنی انجام دادند و به کمک ستاد مدیریت بحران رفتند.» او اضافه کرد: «همان زمان تشکل‌های معدن پیشنهاد تشکیل ستاد بحران در بخش معدن را مطرح کردند که بتوان از امکانات آن به صورت برنامه‌ریزی‌شده در مواقع بحرانی استفاده کرد. این بخشی از مسئولیت اجتماعی است که معدنکاران به آن پایبند هستند.»

بهرامن تاکید کرد که امروزه باید نگاه علمی به معدن‌کاری داشت: «تکنولوژی را نمی‌توان از توسعه پایدار جدا کرد. امروز در دنیا چیزی به اسم باطله نداریم زیرا آنها دارای مواد معدنی باارزشی هستند و به همین دلیل باید آنها را با روش‌های علمی حفظ کنیم.»

او اضافه کرد: «امروز در کشور، معادنی داریم که به منطقه‌ای امن برای حیات وحش تبدیل شده‌اند و همزمان برداشت اقتصادی هم صورت می‌گیرد.» بهرامن همچنین با اشاره به اینکه امروزه پساب‌های کارخانهٔ مس ارمنستان وارد رود ارس می‌شود، تأکید کرد باید تشکل‌های معدنی وارد شوند و مسئله را پیگیری کنند.

رئیس خانه معدن ایران در بخش دیگری از سخنانش بر لزوم توسعهٔ بخش معدن در کشور تأکید کرد و گفت: «در دومین کنفرانس معدنی که در عربستان برگزار شد، این کشور یک نقشهٔ راه معدنی در غرب آسیا و آفریقا تعریف کرد و اگر ما از فرصت‌های معدنی به موقع استفاده نکنیم از این چرخه خارج می‌شویم.»

 سه راهکار در حوزهٔ صنایع معدنی برای ایجاد توسعهٔ پایدار

«محمود اولیایی»، رئیس «کمیسیون مسئولیت اجتماعی و حاکمیت شرکتی اتاق ایران» دیگر سخنران این رویداد بود که کوشید تصویر روشنی از مفهوم مسئولیت اجتماعی شرکتی ارائه کند: «مسئولیت اجتماعی یعنی تولید مسئولانه به گونه‌ای که به اصول هفده‌گانه سازمان ملل و توسعهٔ پایدار پایبند باشیم. اگرچه بخشی از این مسئولیت، فقرزدایی است اما همهٔ آن نیست.»

او تأکید کرد که استفاده از منابع ملی، محلی و جهانی باید با رعایت سه اصل توسعهٔ پایدار یعنی عدالت اجتماعی، حفاظت از محیط زیست و توسعهٔ اقتصادی باشد: «توسعهٔ پایدار به این معنا به مطالبهٔ ملی، محلی و جهانی تبدیل شده است. در دنیا اگر تولیدکننده‌ای به این الزامات توجه نکند، جامعه اجازهٔ ادامهٔ فعالیت را به او نمی‌دهد.»

او در ادامه سه راهکار در حوزهٔ صنایع معدنی برای ایجاد توسعهٔ پایدار پیشنهاد داد: «اولین راهکار، اقدامات ترویجی و توسعهٔ آموزش‌های مسئولیت اجتماعی در حوزهٔ معدن است که اتاق ایران و اتاق‌های سراسر کشور می‌توانند نقش مهمی در آن داشته باشند. دومین مورد، تدوین نقشهٔ راه تحول دیجیتال در صنایع معدنی است که کمیسیون مسئولیت اجتماعی و حاکمیت شرکتی اتاق ایران آماده است تا در این مسیر تشکل‌های معدنی را همراهی کند. سومین راهکار نیز تدوین قوانین تشویقی در حوزهٔ اقدامات توسعهٔ پایدار در بخش معدن است.» 

 لزوم همکاری انجمن‌ها و شرکت‌ها برای توسعه پایدار 

«احمد میدری»، اقتصاددان یکی از سخنرانان این همایش بود که دربارۀ مسئولیت اجتماعی سیاستی سخنرانی کرد. او در خصوص نقش صاحبان کسب‌وکار گفت: «اگر بخواهیم افق‌ها را بلندمدت ببینیم باید به این موضوع توجه کنیم که ابتدا محیط زیست را تخریب نکنیم و این را به‌ خاطر بسپاریم اگر تخریبی که صورت می‌گیرد را ترمیم نکنیم، در ذهن افراد می‌نشیند.»

او به کتاب «بازآفرینی بازار» اشاره کرد و ادامه داد: «شکل‌گیری اولین بازار بین‌المللی از مصر شروع شد و به شوش رسید و از آنجایی که اهمیت ایرانی‌ها در این منطقه بیشتر بود، لفظ «بازار» را انتخاب کردند. این بازار آورندهٔ تکثر فرهنگی و آشتی ملت‌ها بود و تاریخ ایران با تکثر فرهنگی عجین شد. اقتصاددانان می‌گویند کسانی که بازار را برای اولین بار درست کردند از قرن نهم تا شانزدهم، شبکه‌ای از تجار بودند که در خاورمیانه تا ایران یک شبکه تجاری بزرگ را ایجاد کردند. در واقع آنجایی که حرکت‌های آرام اقتصادی است، یک شبکهٔ اصناف می‌بینیم که تعیین‌کننده بوده و در آنجایی که سیاسیون و نظامیان پایشان را در اقتصاد می‌گذارند، نتیجه خوبی نداشته است.»

میدری ادامه داد: «اگر بخواهیم مسئولیت اجتماعی را به‌گونه‌ای ایجاد کنیم که فضا تغییر کند و یأس جای خود را به امید دهد، باید موج‌های بزرگ ایجاد کنیم. موج بزرگ را شرکت‌ها به تنهایی نمی‌توانند ایجاد کنند و در واقع باید انجمن‌هایی چون خانهٔ معدن و اتاق بازرگانی به یاری شرکت‌ها بیایند.»

او درباره نحوه فعالیت اتاق‌های بازرگانی در اروپا توضیح داد که در تدوین استراتژی آموزشی نقش مؤثری دارند: «فعالیت‌هایی در زمینهٔ پیوند آموزش‌وپرورش با واحدهای اقتصادی، تضمین کیفیت، کارآموزی در محیط واقعی کار و… از فعالیت‌های آنهاست.»

این اقتصاددان از اهمیت کنشی سخن گفت که به خروج جامعهٔ ایران از فضای یأس‌آلود کنونی منجر شود: «ارتباط با اتاق‌های بازرگانی سایر کشورها اگرچه آرزو است اما باید با همین آرزوهای دیرپا، واقعیت‌های موجود را تغییر داد.»

 اشتغال‌زایی، یک مسئولیت اجتماعی

«بهرام شکوری»، رئیس «کمیسیون معدن و صنایع معدنی اتاق ایران» در بخش دیگر این برنامه دربارهٔ اهمیت بخش معدن گفت: «نقطهٔ آغازین زنجیره‌های مواد معدنی، خود مواد معدنی است که اگر در چرخه قرار بگیرد می‌تواند محصولات مختلفی را ایجاد کند. جفایی که در حق معدن شده، این است که در مرکز آمار ایران، فقط ارزش مواد معدنی را در نظر می‌گیرند و در نتیجه اعلام می‌کنند که سهم معدن در تولید ناخالص داخلی بسیار ناچیز است. اما اگر این را در زنجیرهٔ مواد معدنی ببینیم، بسیار متفاوت است و سهم بخش معدن بالای ۳۰ درصد خواهد بود و نه زیر یک درصد. با این حال باتوجه به ارزآوری بخش صنعت در سال‌های اخیر، دولت متوجه شده که بخش معدن هم می‌تواند در اشتغال پایدار مخصوصاً در مناطق کمتر توسعه‌یافته و در تولید و صادرات سهم عمده‌ای داشته باشد.» او دربارهٔ این عقیده که معدن‌کاری آسیب‌زاست، توضیح داد: «سهم تخریب ما سه‌هزارم درصد از مساحت کشور است و اگر کل محدوده‌های معدنی را در نظر بگیریم، از سه دهم درصد بیشتر نیست. در مقایسه با سایر کشورها نیز سهم تخریب ما بسیار اندک است.»

او در ادامه دربارهٔ ایجاد توسعهٔ پایدار در معدن‌کاری گفت که لازمهٔ آن استفاده از فناوری‌ها و تکنولوژی‌های جدید است. شکوری درباره آنچه که برای مسئولیت اجتماعی مهم است نیز اضافه کرد: «شرکت‌ها باید روی بهره‌وری‌شان کار کنند، میزان آب مصرفی کمتری داشته باشند، کربن و آلایندگی کمتری را تولید کنند تا خدمات بهتری به مشتری ارائه کنند و نهایتاً از این منافع جامعه هم منتفع شود.» رئیس کمیسیون معدن و صنایع معدنی اتاق ایران همچنین به این نکته اشاره کرد که اشتغال‌زایی یک مسئولیت اجتماعی است: «اینکه ما توانسته‌ایم در یک منطقهٔ کمتر توسعه‌یافته، اشتغال ایجاد کنیم به مسئولیت اجتماعی خودمان عمل کرده‌ایم؛ چراکه یکی از معضلات جامعه را کاسته‌ایم.»

او در خصوص احیای محیط زیست بعد از معدن‌کاری گفت: «در بعضی مواقع معدن را به حالت اول برمی‌گردانیم و گاهی معدن را به جاذبهٔ گردشگری تبدیل می‌کنیم چراکه معدن به حالت اولیه خود برنمی‌گردد اما می‌توان یک اشتغال جدید ایجاد کرد که این هم مسئولیت اجتماعی محسوب می‌شود.»