ثبت جهانی روستاها طرح تازۀ «سازمان جهانی گردشگری» است، عمر دوساله دارد و براساس آن روستاها با دارا بودن 9 شاخص اصلی و یک ویژگی خاص به شبکۀ جهانی روستاها می‌پیوندند. سال گذشته سازمان جهانی گردشگری اعلام کرد در بررسی‌های اول، 32 روستا به‌عنوان دهکدۀ جهانی انتخاب و ۲۰ روستا نیز وارد برنامۀ ارتقا شده‌اند. ایران نیز برای اولین‌بار، پروندۀ هشت روستای گردشگری را ارسال می‌کند؛ روستاهایی که همین حالا نیز به‌عنوان مقاصد گردشگری اصلی کشور مطرح هستند، اما با برند جهانی، نگاه گردشگران خارجی را بیشتر به خود جلب خواهند کرد. برای اولین‌بار پروندۀ ثبت جهانی برای هشت روستای ایران تشکیل شده است که تا پایان خرداد (هفته جاری) برای «سازمان جهانی گردشگری»(UNWTO) ارسال می‌شود. ثبت جهانی روستاها یا همان دهکده‌های جهانی با هدف توسعۀ گردشگری و تقویت روستاهای جهان حدود دو سال است آغاز شده و این مناطق با داشتن چند شاخص تعیین‌شده و یک ابتکار خاص به شبکۀ جهانی روستاها اضافه می‌شوند. به گفتۀ «مهدی بهاروند» رئیس گروه توسعۀ محصولات گردشگری در وزارت میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری این طرح «سازمان جهانی گردشگری» با سه هدف پیگیری می‌شود؛ توسعۀ گردشگری، رونق اقتصادی و ماندگاری روستاییان. او در گفت‌وگو با «پیام ما» دربارۀ روستاهای منتخب ایران، میزان موفقیت آنها برای ورود به شبکۀ جهانی، شاخص‌های تعیین‌شده و ضرورت جهانی‌شدن روستاهای ایران توضیحات بیشتری داده است که در ادامه می‌خوانید.

روستاهای نامزد دهکدۀ جهانی باید چه ویژگی‌هایی داشته باشند؟
شاخص‌های اعلام‌شده از سوی «سازمان جهانی گردشگری» عبارتند از جاذبه‌های گردشگری، طرح‌های حفاظتی برای این جاذبه‌ها، پایداری اجتماعی، زمینه‌های اقتصادی برای توسعۀ گردشگری، پایداری محیط زیستی و طرح‌هایی که منجر به دوام این پایداری‌هاست. همچنین در حوزۀ محیط‌ زیست استفاده کمتر از پلاستیک، مصرف بهینۀ آب و شیوۀ استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر مطرح است. زنجیرۀ گردشگری روستا هم باید کامل و خدماتی مانند اقامت، پذیرایی، حمل‌ونقل و تابلوهای راهنمایی و … را داشته باشد. میزان حضور زنان و افراد جوان در فعالیت‌های گردشگری هم در بحث پایداری اجتماعی روستا مطرح است. شاخص دیگر، اولویت و حکمرانی دولت است، اینکه روستا چه میزان برای دولت اهمیت دارد و چه اقدامات حمایتی و مطالعاتی برای آن در نظر گرفته که دراین‌باره زیرساخت‌هایی مثل جاده، آب و برق و خدمات بهداشت روستا مورد توجه است.
آیا روستاها فقط با داشتن این شاخص‌ها امتیاز دهکدۀ جهانی را به‌دست می‌آورند؟
خیر، علاوه‌بر تمام اینها، یک سؤال اصلی مطرح است؛ روستا چه ویژگی خاص یا ابتکاری دارد که اکنون تقاضای ثبت جهانی دارد؟ فاکتور مهم ورود به چنین پرونده‌هایی همین سؤال است. روستا اگر زیبایی و شاخص‌های مطرح‌شده را داشته باشد، اما بدون این ویژگی خاص وارد روند ارزیابی شود، تأییدیه نمی‌گیرد.

به غیر از شاخص‌های مورد ارزیابی دربارۀ جهانی‌شدن روستاها، یک سؤال اصلی مطرح است؛ روستا چه ویژگی خاص یا ابتکاری دارد که اکنون تقاضای ثبت جهانی دارد؟ روستا حتی اگر زیبایی و شاخص‌های مطرح‌شده را داشته باشد، اما این ویژگی خاص را نداشته باشد، تأییدیه نمی‌گیرد

این ثبت جهانی روستاها همان چیزی است که دربارۀ میراث‌تاریخی صورت می‌گیرد؟
«سازمان جهانی گردشگری» با ثبت جهانی روستاها آنها را به شبکۀ روستاهای جهانی اضافه می‌کند. این روستاها از سازمان لوحی دریافت می‌کنند که از این منظر شبیه آثار تاریخی است و محوریت گردشگری دارد. تفاوت در این است که سازمان قصد دارد گردشگری را عامل پیشران برای توسعۀ روستاها در نظر بگیرد و به‌همین دلیل برچسب جهانی به آنها می‌زند تا توجه گردشگران جلب ‌شود. این توسعه فقط برای زیبایی یک روستا نیست، بلکه منطقه باید شاخص‌های توسعۀ پایدار را داشته باشد. در بررسی شاخص‌ها، حتی پهنای باند اینترنت و زمان‌بندی حمل‌ونقل گردشگران و اهالی روستا هم باید اعلام شود و تمام اینها نیازمند سندهایی هستند که باید پیوست پرونده‌ها شوند.
برای کدام روستاهای ایران این پروندۀ جهانی تشکیل شده است؟
عمر اجرای این طرح جهانی حدود دو سال است، اما در ایران اولین‌بار است که برای روستاها پرونده تشکیل شده. هشت روستا نامزد شده‌اند و در حال تکمیل پرونده‌شان هستیم؛ کندوان در آذربایجان‌شرقی، میمند در کرمان، بیشه در لرستان، قاسم‌آباد در گیلان، کندلوس در مازندران، سهیلی در هرمزگان، ابیانه در اصفهان و پالنگان در کردستان.

«سازمان جهانی گردشگری» به این روستاها فقط یک لوح اهدا می‌شود و آنها را به‌عنوان روستای گردشگری معرفی می‌کند، اما مهمترین اتفاق ایجاد یک برند جهانی برای روستاها و ایجاد شبکۀ جهانی است. با این برند، آنها در مسیرهای گردشگری بین‌المللی قرار می‌گیرند که در جذب گردشگر بسیار اهمیت دارد

آیا این روستاها تمام شاخص‌ها و ابتکار مدنظر «سازمان جهانی گردشگری» را دارند؟
هیچ روستایی در جهان تمام شاخص‌ها را یکجا ندارد. شاخص‌ها بسیار گسترده هستند و حداقل 50 تا 60 زیرشاخص هم وجود دارد. البته روستاها باید به یک عدد خاص برسند و نیازی به کسب صد در صد امتیازها ندارند. هشت روستای ایران برخی از این شاخص‌ها را دارند و حتی ممکن است امتیاز لازم را کسب نکنند، اما تلاش می‌کنیم ارتقا پیدا کنند یا اگر کمبودی وجود دارد، رفع شود.
نکتۀ مهم این است که با ثبت پروندۀ یک روستا و بررسی آن از سوی تیم ارزیابی سازمان جهانی، حتی اگر تأیید نهایی هم نشود و نزدیک به آن باشد، با افزایش درصدها شانس دریافت لوح جهانی را دارد و می‌تواند وارد شبکۀ روستاهای جهانی شود. البته ابتکار در روستا هم اهمیت ویژه‌ای دارد. مثلاً در روستای کندوان، ابتکار این است که صخره‌های طبیعی را به شکل خانه درآورده‌اند که هم محل زندگی ساکنان است و هم اقامتگاه گردشگران. برای این شاخص، نیازی به ورود وزارتخانه یا دولت نیست و مردم می‌توانند به ایجاد چنین ویژگی‌ای در روستا و معرفی آن در سطح جهانی اقدام کنند.
متولی آماده‌سازی روستاها برای ثبت جهانی کیست؟
در برخی استان‌ها، کمیتۀ گردشگری روستایی تشکیل شده است و فرمانداری و استانداری نیز پای کار آمده‌اند. روستاهای نامزدشده جزو مناطق موفق در حوزۀ گردشگری هستند و تعدادی از این شاخص‌ها را دارند، اما برای رفع مشکلات، وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی به‌تنهایی مسئول نیست و بخشی از نواقص باید از سوی وزارت راه‌وشهرسازی، وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، بهداشت، درمان و آموزش پزشکی یا سایر نهادها رفع شود.
برای ثبت جهانی این روستاها نیازمند همکاری بیشتری هستیم و در سطوح بالاتر باید بسته‌های حمایتی ارائه شود. بدون چنین حمایت‌هایی، روستاهای ما انتخاب نمی‌شوند. روستاهای جهانی اینترنت مناسب، خانه‌های بهداشت، علائم راهنمایی و … می‌خواهند و اینها مواردی است که باید با کمک سایر نهادهای اجرایی شود. شاخص‌های سازمان جهانی گردشگری متنوع است و ما مشخص کرده‌ایم که شاخص، مربوط به کدام سازمان است.
آیا از تجربۀ کشورهای دیگر که روستاهای ثبت‌شده دارند، استفاده می‌شود؟
«سازمان جهانی گردشگری» تمام روستاهای جهانی را معرفی کرده است، اما پروندۀ آنها را در اختیار کسی قرار نمی‌دهد. ما طی یک سال اخیر شرایط این روستاها را بررسی و مطالعه کردیم که چه مسیری را برای کسب این امتیاز طی کرده‌اند و براساس آن هشت روستا انتخاب شده‌اند.
شانس کدام یک از این روستاها برای جهانی‌شدن بیشتر است؟
از نظر ما تمام روستاها قابلیت کسب این لوح را دارند، اما تیم داوری سازمان جهانی باید دراین‌باره نظر بدهد. سال گذشته هر کشور می‌توانست برای سه روستا پرونده ارائه کند، اما امسال این عدد به هشت افزایش پیدا کرده است و به‌همین دلیل تعداد پرونده‌ها تقریباً سه برابر خواهد شد. تا اوایل تیر پرونده‌ها بارگذاری و تقریباً شش‌ماه بعد نتیجه‌ها اعلام می‌شود. علاوه‌بر مستندات ارسالی، بازدید میدانی تیم ارزیابی نیز مطرح است. این گروه ارزیابی کاملاً مستقل عمل می‌کنند و هیچ‌کس از ماهیت این افراد و زمان ورود آنها اطلاعی نخواهد داشت و باید دید به این شاخص‌ها چه نمره‌ای خواهند داد.
این زمان کوتاه برای آماده‌سازی روستاها کافی است؟
امکانات کافی در این روستاها وجود دارد. نواقص موجود هم مشخص است و نامه‌نگاری با نهادهای مختلف انجام شده است. به جز این هشت پرونده، روستاهای دیگر هم وجود دارند که می‌توانند ثبت جهانی شوند، اما به‌لحاظ زیرساختی باید آماده شوند. باید برای آنها بسته‌های خدماتی و حمایتی در نظر گرفته شود تا امسال علاو‌ه‌بر هشت روستای فعلی، روستاهای دیگر هم در لیست ثبت جهانی قرار بگیرند.
جهانی‌شدن یک روستا، دائمی است یا موقتی؟
«سازمان جهانی گردشگری» تاکنون اعلام نکرده است که اگر شاخص‌ها در روستاها کم و زیاد شوند، از فهرست خارج خواهد شد یا خیر. این طرح هنوز جوان و سازمان هم در حال شناسایی و ثبت روستاها است. البته، به‌نظر می‌رسد در برنامه‌های بعدی اعلام کنند اگر روستایی به‌عنوان مثال شاخص پایداری اجتماعی خود را از دست بدهد و خالی از جمعیت شود، از فهرست شبکۀ جهانی روستا حذف می‌شود.
ضرورت توجه به جهانی‌شدن روستاهای ایران چیست؟
در حوزۀ گردشگری یکی از مسائل مهم این است که یک منطقه در مسیرها و جاذبه‌های بین‌المللی قرار دارد یا خیر. اولین اقدام گردشگران یا تورهای گردشگری برای ورود به یک کشور، جست‌وجو دربارۀ جاذبه‌های جهانی آن است. مهم است که یک برند جهانی در کشور وجود داشته باشد و اگر روستا باشد که ارزش آن چندین برابر می‌شود، چون آن منطقه، مقصد گردشگران می‌شود. حتی تورهای داخلی هم برای این روستاهای جهانی برنامه‌ریزی می‌کنند. مسئلۀ دیگر این است که اگر روستا جهانی شود، یعنی مقصد گردشگری با امکانات و خدمات مناسب است و به‌همین دلیل گردشگران اطمینان دارند مقصدشان امکانات اقامتی و گردشگری را دارد و مردم آن آموزش‌دیده هستند؛ عواملی که بر رفتار گردشگر و رضایتمندی او تأثیرگذار است و منجر به رونق گردشگری و جذب بیشتر افراد به یک منطقه می‌شود. هدف هم همین است که گردشگری توسعه پیدا کند تا هم منجر به رونق اقتصادی شود و هم ماندگاری روستاییان.
انتخاب این روستاها چه آثار مثبتی دارد؟
«سازمان جهانی گردشگری» به این روستاها فقط یک لوح اهدا می‌شود و آنها را به‌عنوان یک روستای گردشگری معرفی می‌کند، اما مهمترین اتفاق ایجاد یک برند جهانی برای روستاها و ایجاد شبکۀ جهانی است. با این برند، آنها در مسیرهای گردشگری بین‌المللی قرار می‌گیرند که در جذب گردشگر بسیار اهمیت دارد. همچنین روستاهای جهانی با هم ارتباط برقرار می‌کنند و تجربیاتشان را با هم به اشتراک می‌گذارند. سازمان جهانی البته از این روستاها حمایت‌های معنوی هم دارد، نام آنها در سطح بین‌المللی مطرح می‌شود و در سایت خود سازمان نیز نام آنها به‌عنوان دهکده‌های جهانی مطرح است. در داخل کشور نیز روستاهایی که این قابلیت را داشته باشند و به‌عنوان روستای گردشگری جهانی انتخاب شوند، حمایت‌های بیشتری در حوزۀ زیرساخت، تخصیص بودجه، اعطای تسهیلات و برنامه‌های آموزشی خواهند داشت.