آبخیزداری و توصیه‌های کلی برای تأمین آب شرب مورد نیاز روستاها

انتقال آب بین‌حوضه‌ای آخرین راه است





انتقال آب بین‌حوضه‌ای آخرین راه است

۳۰ تیر ۱۴۰۳، ۲۱:۵۹

تغییر اقلیم، خشکسالی، تخریب محیط‌زیست و منابع طبیـعی (تخریب جنگل‌ها و مراتع در بالادست حوضه‌های آبخیز و در نتیجه کاهش نفـوذ آب در لایه‌ـهای خـاک و بروز فرسایش خاک، سیلاب، زمیـن لغزش و …) از یک طرف و افزایش جمـعیت، ارتـقاء سـطح بهداشت عمومی، تغییر الگوی مصرف، آلودگی منابع آب، پایین بـودن سطـح بهـره‌وری (اتـلاف آب در شبکه‌های انتقال و توزیع آب و نیز در مزارع و باغات) و ضـعیـف شـدن سـرمایۀ اجـتماعـی (بـی‌اعـتمـادی، ضـعـف روحـیـۀ هـمـدلـی، مسئولیت‌پذیری و مشـارکت) از طـرف دیگر، سبب بروز برداشت‌های بی‌رویه از منابع آب و به تبع آن کاهش ذخایر آبی قابل دسترس و بروز تنش‌های آبی در سطح جهان و بخش‌های وسیعی از ایران شده است.

 رویکردهای مرتبط با افزایش بهره‌وری، مدیریت تقاضا، بازچرخانی آب و مدیریت مصارف در بخش‌های پرمصرف تا حدودی می‌توانند از شدت تنش‌ها و بحران کم‌آبی بکاهند

به‌تدریج، نیاز به آب در بخش‌های مختلف (کشاورزی، شرب، صنـعت و خدمات) افزایش یافته و روند نیاز به آب به‌خـصوص در بخش شـرب، یـک رونـد افزایـشی اسـت. وضـعیت سفره‌های آب زیرزمینی در دشت‌های کشور هم بر کسی پوشیده نیست و بیشتر آن‌ها وضعیت بحـرانی دارند. انتقـال آب بیـن‌حـوضـه‌ای هم مشکلات خـاص خـودش را دارد و در واقع، انتقال پرهزینه مشـکل از یک مکان به مکان دیگر است. 

 

بدیهی اسـت رویکردهای مرتبط با افزایش بهره‌وری، مـدیریت تقاضا، بازچرخانی آب و مدیریت مصارف در بخش‌های پرمصرف تا حـدودی می‌توانند از شدت تنش‌ها و بحران کم‌آبی بکاهـند. علاوه‌بر رویکردهای «مدیریت تقاضا» و پیش‌بینی سازوکارهای تشویقی برای بهره‌برداران از مـنابع آب و مصرف‌کنندگان برای افزایش بهره‌وری، کاهش مصرف و صرفه‌جویی در مصرف آب، به‌طور کلی راهکارهای تأمین آب شرب روستاها در مناطق روستایی و کوهپایه‌ای عبارت‌اند از:

۱- بررسی روش‌های سنتی تأمین آب شرب هر روستا و تلاش برای احیاء یا بهبود آن

۲- انجام اقدامات آبخیزداری و استحصال آب بــاران (Rain Water Harvesting) در بالادست چشمه‌ها و قنوات موجود

۳- اجرای اقدامات استحصال آب باران برای جمع‌آوری آب باران از پشت‌بام منازل و هدایت آن به یک منبع ذخیرۀ مناسب

۴- تلاش در زمـینۀ افـزایش بهـره‌وری آب (Water Productivity) در بخش کشاورزی و تخصیص آب صرفه‌جویی‌شده به مصارف شرب و صنعت و خدمات در قالب سازوکارهای «بازار آب» (خریــد و فــروش آب مــازاد بــخـش کشاورزی پس از اجرای روش‌های نوین آبیاری و کاهش تلفات آب در شبکۀ انتقال و توزیع و آبیاری)

۵- انجام اقدامات آبخیزداری و احیاء مراتع در بالادست حوضـه‌های آبـخیز بـا هـدف ذخـیرۀ نزولات جـوی و سـپس احـداث چاه گالری‌دار در دامنه‌های پایین‌دست برای تأمین آب شرب مورد نیاز روستا

۶- اجرای پروژه‌های پخـش سیلاب و تغذیۀ آبخوان‌ها در پایین‌دسـت حوضه‌های آبخیز و برداشت از آب زیرزمینی برای تأمین آب شرب

۷- احـداث سـد زیرزمینی در مقاطع مناسب از رودخانه‌های آبرفتی برای ذخیرۀ آب و جلوگیری از تبخیر آن

۸- شناسایی مناطق مناسب برای ذخیرۀ آب در سطح زمین شامل بندسار، خوشاب، گوراب، استخرهای آب و نظایر آن

۹- شناسایی مناطق دارای «منابع آب کارستی کم‌ژرفا» در سازندهای سخت

۱۰- شـناسایی مـناطق دارای «سـفره‌هـای آب زیرسطحی معلق» در مناطق مرتفع و استخراج آب از این مناطق

۱۱- ارائۀ الگوها و روش‌های مصرف بهینۀ آب در بخش‌های مختلف به‌خصوص بخش کشاورزی

۱۲- ارائۀ روش‌هـای سـازگاری بـا خـشکسالی براساس پیش‌بینی‌های دوره‌ای

۱۳- استفاده از روش‌های جدید تأمین آب از رطوبت نسبی هوا (نظیر استفاده از آب شبنم)

۱۴- استفاده از آب‌های نامتعارف، شور، پساب و فاضلاب (پس از تصفیۀ آب و رفع آلودگی‌های فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیک آن‌ها و یا پس از استفاده از دستگاه‌های آب‌شیرین‌کن)

۱۵- آخرین گزینه، احداث سد مخزنی و یا «انتقال آب بین‌حوضه‌ای» (زیرا معمولاً این قبیل پروژه‌ها اثرات سوء محیط‌زیستی دارند و همچنین هزینۀ احداث و تعمیر و نگهداری آن‌ها بسـیار بالاسـت و اجـرای آن‌هـا در سـرزمین زلزله‌خیز ایران، دارای ریسک و مخاطرات زیادی است)

 

باتوجه‌به‌ایـنکه اقدامـات آبخـیزداری و احیای مـنابع طبیعـی (جنـگل‌ها و مـراتع) اقداماتی چندمنظوره هسـتند (هم به حفظ آب و خاک و هم به کنترل فرسـایش خاک و سیل‌خیزی و هم به بهبود معیشـت جوامع بهره‌بردار محلی کمک می‌کنند)، امیـد است که با استفاده از دانش بومـی و همـچنین فناوری‌های نوین، بـتوان مـسئلۀ تأمـین آب شــرب روسـتاهـا (به‌خصوص روستاهـایی کـه درحال‌حاضر با ماشین تانکر، آب شرب آنها تأمین می‌شود) را برطرف کرد و با استفاده از نظرات کارشناسی، بیش از پیش تلاش شود تا همۀ منابع کشور به‌شکل اصولی و پایدار مورد بهره‌برداری قرار گیرند.

به اشتراک بگذارید:





نظر کاربران

نظری برای این پست ثبت نشده است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

مطالب مرتبط

ضرورت تدوین برنامه جامع برای حفظ حیات آبزیان زاینده‌رود در شرایط نوسان جریان

محیط زیست اصفهان

ضرورت تدوین برنامه جامع برای حفظ حیات آبزیان زاینده‌رود در شرایط نوسان جریان

حمله به زبان بویایی ساکنان زمین

آلودگی هوا، کودهای شیمیایی و قارچ‌کش‌ها زبان شیمیایی طبیعت را دگرگون می‌کنند

حمله به زبان بویایی ساکنان زمین

شعله‌ها از داوطلبان جلو می‌زنند

چهار داوطلب از دشواری‌ اطفای حریق در جنگل‌های زاگرس در استان فارس می‌گویند

شعله‌ها از داوطلبان جلو می‌زنند

احیای ارومیه در گرو حکمرانی علمی آب

در نشست احیای دریاچه ارومیه با حضور پزشکیان مطرح شد

احیای ارومیه در گرو حکمرانی علمی آب

آمادگی کامل آبفا اهواز برای مقابله با تنش آبی تابستان

مدیریت منابع آب در مرکز خوزستان اعلام کرد

آمادگی کامل آبفا اهواز برای مقابله با تنش آبی تابستان

هوشمندسازی، راهبرد نوین حفاظت از حیات‌وحش ایران

سازمان حفاظت محیط‌زیست:

هوشمندسازی، راهبرد نوین حفاظت از حیات‌وحش ایران

احیای نسل «فسیل‌های زنده» دریای خزر در رودخانه تجن؛ ایجاد ذخیره‌گاه ژنتیکی ماهیان خاویاری در دستور کار

گامی مهم برای نجات گونه‌های در معرض خطر انقراض

احیای نسل «فسیل‌های زنده» دریای خزر در رودخانه تجن؛ ایجاد ذخیره‌گاه ژنتیکی ماهیان خاویاری در دستور کار

استقرار هزاران سار صورتی در زیستگاه‌های طبیعی شهرستان انگوت

حضور پرندگان مهاجر در شمال غرب کشور

استقرار هزاران سار صورتی در زیستگاه‌های طبیعی شهرستان انگوت

چرای غیرمجاز دام در خراسان شمالی؛ تهدیدی جدی برای بقای یوزپلنگ آسیایی

بحران در زیستگاه‌های حساس حیات‌وحش

چرای غیرمجاز دام در خراسان شمالی؛ تهدیدی جدی برای بقای یوزپلنگ آسیایی

بازگشت حیات‌وحش به طبیعت؛ ۳۵ گونه جانوری در مناطق حفاظت‌شده تهران رهاسازی شدند

گامی مؤثر در جهت حفاظت از تنوع زیستی استان تهران

بازگشت حیات‌وحش به طبیعت؛ ۳۵ گونه جانوری در مناطق حفاظت‌شده تهران رهاسازی شدند

بیشترین نظر کاربران

نساجـی تشنـــــه آب

نساجـی تشنـــــه آب