ماهیان خاویاری؛ فسیل‌های زنده‌ای که در آستانه انقراض هستند

حمید ظهرابی، معاون محیط‌زیست طبیعی و تنوع‌زیستی سازمان حفاظت محیط‌زیست، با اشاره به برگزاری نشست کمیته ملی تخصصی آبزیان آب‌های داخلی، بر لزوم اتخاذ اقدامات فوری برای احیای زیستگاه‌های تاریخی ماهیان خاویاری تأکید کرد. در این جلسه که با حضور نمایندگان سازمان شیلات ایران، وزارت نیرو، کارشناسان این حوزه و دفاتر تخصصی سازمان حفاظت محیط‌زیست برگزار شد، امکان فراهم‌سازی شرایط مناسب برای بازگشت این گونه‌های ارزشمند به عرصه‌های طبیعی و مهاجرت آن‌ها مورد ارزیابی قرار گرفت.

ماهیان خاویاری که در ادبیات محیط‌زیستی به عنوان «فسیل‌های زنده» شناخته می‌شوند، از نظر اکولوژیک و ژنتیکی دارای جایگاه ویژه‌ای هستند. با توجه به اینکه این آبزیان در حال حاضر در فهرست گونه‌های به‌شدت در معرض خطر انقراض قرار دارند، معاون محیط‌زیست طبیعی سازمان حفاظت محیط‌زیست تصریح کرد که احیای مسیرهای مهاجرتی و بهبود شرایط زیستی آن‌ها نیازمند رویکردهای علمی و همکاری بین‌دستگاهی است.

یکی از محورهای اصلی این نشست، بحث پیرامون ایجاد یک ذخیره‌گاه ژنتیکی برای شکل‌گیری جمعیت پشتیبان ماهیان خاویاری بود. این اقدام راهبردی به منظور بیمه کردن ذخایر ژنتیکی در برابر بحران‌های احتمالی زیستی طراحی شده است تا در صورت بروز هرگونه چالش محیط‌زیستی، امکان حفاظت از نسل این گونه‌های ارزشمند فراهم باشد.

سد شهید رجایی ساری؛ نامزد نخستین ذخیره‌گاه ژنتیکی خاویاری کشور

نتایج مطالعات لیمنولوژیک و ارزیابی‌های دقیق جمعیتی در دریاچه سد شهید رجایی ساری، مبنای اصلی علمی برای این تصمیم‌گیری‌ها بوده است. بر همین اساس، در صورت فراهم شدن شرایط زیست‌محیطی مورد نیاز، دریاچه سد شهید رجایی و حوضه‌های آبریز بالادست آن می‌توانند در آینده نه چندان دور به عنوان نخستین ذخیره‌گاه ژنتیکی ماهیان خاویاری بومی دریای خزر در کشور مطرح شوند.

عملیاتی شدن این پروژه نه تنها گامی مؤثر در جهت بازسازی جمعیت این گونه‌های خاص محسوب می‌شود، بلکه می‌تواند الگویی برای مدیریت حفاظتی در سایر حوضه‌های آبریز کشور باشد. سازمان حفاظت محیط‌زیست امیدوار است با همکاری نهادهای مرتبط، ضمن پایش مستمر، شرایط لازم برای بازگشت موفقیت‌آمیز این فسیل‌های زنده به چرخه‌ی حیات طبیعی فراهم گردد.