دیپلماسی انرژی که از گذرگاه امنیت ملی به حوزۀ سیاست خارجی وارد شده است، به‌عنوان زیرشاخه‌ای از روابط بین‌الملل، ارتباط تنگاتنگی با امنیت ملی به‌ویژه امنیت انرژی دارد. دیپلماسی انرژی به‌عنوان ابزار سیاست خارجی، سازوکاری برای دستیابی به اهداف در حوزۀ انرژی و تأثیرگذاری بر سیاست‌ها، قطعنامه‌ها و رفتار دولت‌ها و مسائل بین‌المللی از طریق مذاکرات اصولی، گفت‌وگوهای دیپلماتیک، لابی‌گری و روش‌های صلح‌آمیز است. دیپلماسی انرژی حافظ روابط اقتصادی و تجاری کشورها و سازمان‌ها در جهت صیانت از امنیت اقتصادی و انرژی در راستای در دسترس بودن، مقرون‌به‌صرفه بودن و قابلیت اطمینان است.
همچنین دیپلماسی انرژی درعین‌حال که به‌طور خاص بر روابط خارجی مرتبط با انرژی متمرکز است، مسائلی مانند استقلال ملی و تمامیت ارضی و مقابله با مخاطرات امنیت ملی را نیز مد نظر دارد.
این مفهوم طی بحران‌های نفتی به‌عنوان ابزاری برای توصیف اقدامات اوپک و تلاش‌های ایالات متحدۀ آمریکا با هدف تضمین استقلال انرژی ظهور کرد و تحت تسلط شرکت‌های تولید و توزیع سوخت‌های فسیلی بود.
بحران‌های نفتی، انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۹۷۹ و جنگ ایران و عراق در ۱۹۸۰، جنگ خلیج فارس، حمله به عراق در سال ۲۰۰۳ و جهش قیمت نفت طی سال‌های ۲۰۰۷ و ۲۰۰۸ و در پی آنها، آشفتگی در بازار نفت و تأثیر آن بر اقتصاد و به بن‌بست رسیدن برخی اقتصادها، نگرانی‌ها پیرامون امنیت انرژی را تشدید کرد.
موارد مذکور و مخاطرات متعدد ملی و بین‌المللی در ارتباط با انرژی و امنیت ملی و امنیتی شدن مفهوم انرژی، راه را برای گسترش و اهمیت‌بخشی به این مفهوم هموار ساخت و آن را به مسئله‌ای مهم در دستورکار امنیت ملی تبدیل کرد. سپس دیپلماسی انرژی به مجموعه‌فعالیت‌های دیپلماتیک برای افزایش دسترسی به منابع و بازارهای انرژی نیز اطلاق شد.
در عصر حاضر چالش‌های محیط زیستی، گرمایش زمین و تغییراقلیم به‌دلیل پیامدهایش و نقش سوخت‌های فسیلی در شکل‌گیری آن در کانون توجه به مسائل بین‌المللی قرار گرفته است.
مسائلی نظیر تولید انرژی از طریق سایر روش‌های کم‌کربن‌تر، تحریم‌های تدریجی علیه زغالسنگ و نفت و گاز و افزایش نقش انرژی هسته‌ای در صحنۀ انرژی جهان، همگی بیانگر این نکته هستند که تغییراقلیم می‌تواند شبکه‌های انرژی گذشته را دچار اختلال کند. توجه به محیط زیست و ابرچالش تغییراقلیم می‌تواند زیرساخت‌ها را تحت فشار بگذارد، زیرا در حال حاضر بخش انرژی، بزرگترین تولیدکنندۀ گازهای گلخانه‌ای در جو است.
در چنین شرایطی از مجرای دیپلماسی انرژی و با مدنظر قرار دادن محیط زیست در سطح بین‌الملل و آگاهی‌بخشی‌های جهانی می‌توان قوانین و ضوابطی در راستای توسعۀ سایر روش‌های تولید انرژی اعم از تجدیدپذیرها و انرژی هسته‌ای (در همۀ مراحل از استخراج اورانیوم تا بازفرآوری) را با هدف کاهش درگیری‌های بین‌المللی تدوین کرد.