مصرف مواد مخدر سالانه رشد قابل‌توجهی را در جهان تجربه می‌کند. پیش‌بینی شده است که تا سال 2030، 299 میلیون نفر از جمعیت 15 تا 64 ساله جهان دست‌کم یک بار در عمرشان به سمت مصرف مواد مخدر کشیده شوند. آمارهای جهانی نشان می‌دهند که هرچند هنوز میزان مصرف و درگیری زنان با مخدر نسبت به مردان کمتر است اما هرچه پیش می‌رویم فاصله میزان شیوع اعتیاد بین زنان و درصد درگیری با مخدر بین زنان با مردان کاهش می‌یابد. به بیان دیگر زنان بیشتری در جهان با اعتیاد درست و پنجه نرم می‌کنند. در ایران هم زنان بیشتر درگیر مصرف آمفتامین و داروهای آرام‌بخش بدون نسخه پزشک هستند. در این رابطه البته دبیر ستاد مبارزه با مواد مخدر گفته است که نرخ اعتیاد بین زنان در ایران نسبت به اروپا، هنوز بسیار کم است و قابل مقایسه نیست. سردار مومنی در عین حال از سیاست این ستاد برای همکاری با معاونت زنان ریاست جمهوری در زمینه بازپروری معتادان خبر داده است.

به گزارش سال 2021 سازمان ملل متحد از چرخه عرضه و تقاضای مواد مخدر، پیش‌بینی می‌شود که تا 9 سال دیگر جمعیت کسانی که دست‌‌کم یک بار در طول عمرشان تجربه مصرف مواد مخدر را داشته باشند به 299 میلیون نفر در بین گروه سنی 15 تا 64 ساله برسد. آینده‌نگری این گزارش با سال مبنای 2018 پیش‌بینی کرده که اگر میزان شیوع استفاده از مواد مخدر ثابت فرض شود و تنها جمعیت جهان رشد کند، جمعیت معتادان از 269 میلیون نفر با افزایش 11 درصدی به 299 میلیون نفر می‌رسد. در سال 2020، حدود 284 میلیون نفر در سراسر جهان در رده سنی 15 تا 64 سال که اکثر آنها مرد بودند، معادل تقریباً یک نفر از هر 18 نفر یا 5.6 درصد است. این میزان شیوع نسبت به عدد 5 درصدی مصرف مواد مخدر در گزارش سال گذشته این سازمان، نشان از رشد بیشتر مصرف مواد مخدر در سراسر جهان دارد.

زنان در بیشتر مناطق جهان به دلایلی چون ترس از طرد شدن، افزایش ننگ اجتماعی و ترس از دست دادن حضانت کودکان برای درمان اعتیاد کمتر به مراکز بازپروی مراجعه می‌کنند. از سوی دیگر تجربه کمپ‌های ماده 16 در ایران نشان داده که روش بازپروری معتادان در این مراکز درصد موفقیت قابل اتکایی ندارد

کشورهای کم درآمد در خطر درگیری با اعتیاد
گزارش سازمان ملل متحد توضیح می‌دهد که طبق بررسی‌های انجام شده، کشورهای کم‌درآمد و به‌ویژه آفریقا به شکل بالقوه احتمال بیشتری دارد که با غول اعتیاد درگیر شوند. بر اساس این گزارش 43 درصد جمعیت 15 تا 64 ساله کشورهای کم‌درآمد با اعتیاد دست به گریبانند. از این میان منطقه آفریقا با 39 درصد بیشترین تعداد افراد آسیب‌دیده را در خود جای داده‌ است.
درگیری زنان با داروهای آرام بخش
در گزارش سال 2022 سازمان ملل متحد، زنان بیش از 40 درصد از افرادی را تشکیل می‌دهند که از داروهای آرام‌بخش برای مقاصد غیرپزشکی استفاده می‌کنند. بر اساس همین یافته‌ها تقریباً از هر دو نفر یک نفر از آمفتامین استفاده می‌کند. نقشه مصرف انواع مخدر در جهان نشان می‌دهد ایران درگیر مصرف داروهای آرام‌بخش و آمفتامین است و از سال ۲۰۲۱ با روی کار آمدن طالبان به دلیل همسایگی با افغانستان در خطر جدی رشد بیشتر مصرف‌کنندگان مواد مخدر قرار گرفته است. البته در برابر مصرف سایر مواد مخدر این میزان مصرف در زنان هنوز در جهان در مقایسه با مردان فاصله زیادی دارد. اما به طور کلی کم شدن فاصله مصرف داروهای آرام‌بخش با مقاصد غیرپزشکی در کنار آمفتامین نگران‌کننده است. طبق این گزارش مردان در جهان 55 درصد و زنان 45 درصد درگیر مصرف آمفتامین هستند. همچنین زنان با اختلاف 2 درصدی با مردان آرام‌بخش را بدون دستور پزشک مصرف می‌کنند. به بیان دیگر زنان 49 درصد و مردان 51 درصد از آرام‌بخش به عنوان مخدر استفاده می‌کنند.
شیوع اعتیاد بین زنان بیشتر شده است
معاون امور زنان و خانواده ریاست‌جمهوری مواد مخدر در بیست و نهمین جلسه کمیته تخصصی زنان و خانواده گفته است: «سن اعتیاد پایین آمده و شیوع آن در بین زنان بیشتر شده است.» به گفته انسیه خزعلی، بخش عمده زنانی که در رابطه با مواد مخدر زندانی شدند، به‌عنوان وسیله و ابزاری برای حمل مواد مخدر مورد استفاده قرار گرفته‌اند. خزعلی گفته است: «تاب‌آوری زنانی که در خانواده فرد معتاد دارند موضوعی مهم است. همچنین تأمین هزینه‌های زندگی موضوع مهم دیگری است که زنان آن را بر عهده دارند چراکه مرد و سرپرست خانواده آنها درگیر اعتیاد است. خانم‌های ما اگر در خط مقدم مبارزه اعتیاد نیستند اما در پشتیبانی این جبهه نقش پررنگی دارند. اگر وزارت بهداشت بخشی از درمان را برعهده دارد اما پای ثابت پیشگیری و درمان این آسیب زنان هستند.»
تبعیض و محدودیت‌های اجتماعی، عامل اعتیاد زنان
گزارش جهانی سازمان ملل تاکید می‌کند که هرچند شیوع اعتیاد بین زنان کمتر از مردان است، زنانی که از لحاظ اجتماعی آسیب‌پذیرترند احتمال بیشتری دارد که به سمت مصرف مواد مخدر کشیده شوند. همچنین زنان گروه‌های تحت تبعیض مثل زندانیان، گروه‌های اقلیت قومی که با تبعیض‌های قومیتی مواجه هستند و قربانیان خشونت در سراسر جهان بیشتر به دام اعتیاد می‌افتند.
اسکندر مومنی، دبیرکل ستاد مبارزه با موادمخدر در بیست و نهمین جلسه کمیته تخصصی زنان و خانواده درباره نرخ اعتیاد زنان گفته است: «نرخ اعتیاد زنان در ایران بسیار پایین است و اصلاً با کشورهای اروپایی قابل مقایسه نیست. انتظار داریم زنان به عنوان بخشی از جامعه به پیشگیری از اعتیاد در جامعه کمک کنند.»
الگوی بازپروری منجر به موفقیت می‌شود؟
دبیرکل ستاد مبارزه با موادمخدر با اشاره به تفاهمنامه‌ای که قرار است با معاونت زنان ریاست‌جمهوری امضا شود، گفت: «بانوانی که آسیب دید‌ه‌اند را باید درمان و توانمندسازی کنیم اما هدف اصلی ما از امضای این تفاهم‌نامه کمک از تمامی بانوان برای درمان و بازپروری سایر بانوان است.» او البته گفته است که فضای کافی و ظرفیت لازم برای نگهداری و درمان بانوان آسیب‌دیده از اعتیاد در کشور وجود دارد: «این مراکز در کرج، تهران، تبریز، مشهد و سایر کلانشهرها قرار دارد. طرح یاریگران زندگی زنان با دو هدف تصویب شده است؛ اول اینکه افرادی که آسیب دیده‌اند رها شوند و دوم از اعتیاد افرادی که به این بیماری (اعتیاد) دچار نشدند را جلوگیری کنیم.»
اما آیا استفاده از الگوی ارجاع به مراکز بازپروری می‌تواند درباره زنان دارای اعتیاد به مواد مخدر کارایی داشته باشد؟ زنان در بیشتر مناطق جهان به دلایلی چون ترس از طرد شدن، افزایش ننگ اجتماعی و ترس از دست دادن حضانت کودکان برای درمان اعتیاد کمتر به مراکز بازپروی مراجعه می‌کنند. از سوی دیگر تجربه کمپ‌های ماده 16 در ایران نشان داده که روش بازپروری معتادان در این مراکز درصد موفقیت قابل اتکایی ندارد. از این رو و با توجه به تجربه‌های جهانی، نتیجه تکرار این الگو برای درمان و بازپروری زنان معتاد چندان روشن نیست.