| پیام‌ما | در حالی که ایران از نظر منابع طبیعی و گردشگری جزو ده کشور برتر جهان است اما تنها یک درصد از درآمد جهانی گردشگری را به خود اختصاص داده است. استان چهارمحال و بختیاری به علت برخورداری از موقعیت ممتاز جغرافیایی، گردشگری و استراحتگاهی، در مقوله گردشگری از ظرفیت بالقوه بالایی برخوردار است.

استان کهگیلویه و بویراحمد به دلیل حضور عشایر در منطقه و جاذبه‌ای که حضور آن­ها برای گردشگران ایجاد می‌کند در بحث بوم‌گردی عشایری جزو پیشگامان این صنعت به شمار می‌آید. با این حال هنوز موانع زیادی بر سر راه توسعه ظرفیت بوم‌گردی عشایری در استان وجود دارد.
رسول عباسی و نرگس نظری‌زاده دهکردی در پژوهشی با عنوان «واکاوی موانع و تنگناهای توسعه بوم‌گردی عشایری (مورد مطالعه: عشایر استان چهارمحال و بختیاری)» که در فصلنامه «روستا و توسعه» منتشر شده استT موانع توسعه بوم گردی عشایری در این استان به­ ویژه شهرستان کوهرنگ را بررسی کرده‌اند. در این پژوهش داده‌ها به شکل مصاحبه نیمه ساختاریافته جمع‌آوری و تلاش شده است با تحلیل مصاحبه‌ها، موانع توسعه بوم‌گردی عشایری شناسایی شود.

آمار اعلامی مندرج در وبگاه اداره کل امور عشایر استان چهارمحال و بختیاری نشان می‌دهد جمعیت عشایر کوچنده کشور یک میلیون و 108 هزار و 604 نفر در قالب 246 هزار و 45 خانوار و جمعیت عشایر استان چهارمحال و بختیاری در دوره ییلاق 118 هزار و 900 نفر در قالب 22 هزار و 923 خانوار است

بر اساس این پژوهش، یکی از شاخه‌های رو به رشد گردشگری،‌ اکوتوریسم یا بوم‌گردی است. واژه بوم‌گردی برای اولین بار در سال 1983 توسط هکتور السکورن استفاده شد. این واژه، در شرح سفر به مناطق بکر طبیعی با هدف طبیعت‌گردی و با تأکید بر جنبه‌های آموزشی این گردش به کار رفته است. بنا بر آخرین تعریف ارائه شده توسط جامعه بین‌ا‌‌لمللی اکوتوریسم در سال 2015، بوم‌گردی سفری است مسئولانه به جاذبه‌‌های طبیعی برای لذت بردن، ادراک و قدر طبیعت را دانستن؛ به طوری که حافظ زیست‌بوم بوده، سبب پایداری کیفیت زندگی مردم منطقه شده، شامل آموزش بوده و در آن، گردشگر در فعالیت‌های سودآور اقتصادی مردم محلی مشارکت داشته باشد. در کنار آن بوم‌گردی عشایری در چند سال گذشته به عنوان یکی از زیرشاخه‌های بوم‌گردی در جهان مطرح شده است. در کشور ما نیز جامعه عشایری به عنوان جامعه سوم در کنار جوامع شهری و روستایی مطرح شده که به دلیل ویژگی‌های خاص معیشتی و فرهنگی خود، کوچندگی را به دنبال داشته و زیرشاخه‌ای از بوم‌گردی تحت عنوان بوم‌گردی عشایری شکل گرفته است. با توجه به غنای در زمینه‌های فرهنگی و طبیعی می‌توان به موفقیت‌های زیادی در زمینه گردشگری عشایری رسید.
نگارندگان این پژوهش پس از مقدمه‌ای درباره توضیح اکوتوریسم و گردشگری عشایری،‌ بوم‌گردی و … درباره عشایر استان چهارمحال و بختیاری توضیحاتی را ارائه کرده‌اند. براساس داده‌های این پژوهش،‌ چهار محال و بختیاری در دوره ییلاق، رتبه سوم استان‌های کشور در جمعیت عشایری را دارد. آمار اعلامی مندرج در وبگاه اداره کل امور عشایر استان چهارمحال و بختیاری نشان می‌دهد جمعیت عشایر کوچنده کشور یک میلیون و 108 هزار و 604 نفر در قالب 246 هزار و 45 خانوار و جمعیت عشایر استان چهارمحال و بختیاری در دوره ییلاق 118 هزار و 900 نفر در قالب 22 هزار و 923 خانوار است. در این استان عشایر ایل بختیاری بالغ بر 99 درصد عشایر استان را تشکیل می‌دهند که دارای 5 بزرگ طایفه، ۴۴ تیره و 29۴ تش هستند. ایل‌های قشقایی و جرقویه، دیگر ایلات عشایری استان را شکل می‌دهند. آنها در دوره ییلاق در شهرستان‌های کوهرنگ، لردگان، اردل و کیار، بروجن، فارسان و شهرکرد مستقر می‌شوند.
مصاحبه با خبرگان و کارشناسان این استان نشان می‌دهد پنج عامل عمده در ضعف بوم‌گردی عشایری نقش دارند و به عنوان مانع و تنگنا در توسعه آن نقش ایفا می‌کنند. این موانع و تنگناها عبارتند از: ضعف حمایت‌های دولتی، ضعف زیرساخت‌ها، ضعف سرمایه اجتماعی-فرهنگی، ضعف سازوکار جذب گردشگر و محدودیت‌های محیط زیستی. نکته قابل توجه این است که نه صرفاً دولت بلکه نهادهای محلی، مردم منطقه و به ویژه عشایر بومی منطقه در این کمبودها نقش دارند. نقش‌آفرینی ضعیف دولت و ضعف نهادی؛ ضعف راه‌های دسترسی و خدمات رفاهی؛ ضعف دانشی و قالب‌های منفی ارتباطی عشایر؛ ضعف بازاریابی و تبلیغات عشایری و سردسیر بودن منطقه مولفه‌هایی هستند که باعث شده‌اند توریسم عشایر در این منطقه رونق چندانی نداشته باشد. علاوه بر آن یکی از مهمترین یافته‌های حاصل از تحلیل مصاحبه‌ها آن است که مشخص می‌کند موانعی که موجب عدم پیشرفت بوم‌گردی عشایری شده است تنها به کمبود امکانات مرتبط نیست بلکه بسیاری از گردشگران، شناخت دقیقی از جذابیت مناطق عشایری استان به ویژه کوهرنگ ندارند. از عمده‌ترین مشکلات منطقه هم در کنار ضعف زیرساخت‌ها و امکانات لازم، فقدان تصویری درست در سطح ملی و فراملی برای جذب گردشگر است.

برای توسعه گردشگری عشایری بایستی بخش خاصی با عنوان دفتربوم‌گردی عشایری در ادارات گردشگری استان فعال شود، کمپ‌های گردشگری عشایری با تهیه برنامه‌های ویژه مانند همایش‌های مختلف و جشن‌های بومی- محلی خاص، اقدام به تبلیغات اثربخش و جذب گردشگر کنند، به منظور تداوم جذب گردشگر، آموزش‌های لازم به عشایر منطقه درباره حفظ آداب و سنت‌های دیرینه عشایری داده شود

در نهایت آنها پیشنهاد کرده‌اند برای توسعه گردشگری عشایری بایستی بخش خاصی با عنوان دفتربوم‌گردی عشایری در ادارات گردشگری استان فعال شود، کمپ‌های گردشگری عشایری با تهیه برنامه‌های ویژه مانند همایش‌های مختلف و جشن‌های بومی- محلی خاص، اقدام به تبلیغات اثربخش و جذب گردشگر کنند، به منظور تداوم جذب گردشگر، آموزش‌های لازم به عشایر منطقه درباره حفظ آداب و سنت‌های دیرینه عشایری داده شود (به ویژه سنت برپا کردن سیاه چادر، عنصر مهمی در حفظ جذابیت بوم‌گردی عشایری است و تجربه زندگی در سیاه چادر برای گردشگران، یک تجربه فوق‌العاده است)، با ایجاد زمینه‌های مراقبتی یا در نظر گرفتن محدوده خاصی برای حضور گردشگران از بروز مشکالت محیط زیست در منطقه جلوگیری شود، صاحبان کمپ‌های گردشگری افراد بومی منطقه را به خدمت بگیرند تا هم از پرداخت دستمزدهای زیاد جلوگیری کنند و هم با درگیر کردن افراد بومی، تغییری در افکار عمومی مردم منطقه ایجاد کنند که به گردشگری و بوم‌گردی به عنوان یک راه مناسب کسب درآمد نگاه کنند، برای فرهنگ‌سازی در منطقه و نشان دادن تأثیرات مفیدی که توسعه بومگردی بر روی زیست‌بوم منطقه و اقتصاد عشایر دارد بایستی دوره‌های آموزشی برای عشایر منطقه برگزار کرد تا با دید مثبت به گردشگران نگاه کنند و با درک درست از بوم‌گردی بتوانند پذیرای تعداد بیشتری گردشگر باشند.
رسول عباسی و نرگس نظری‌زاده دهکردی همچنین پیشنهاد کرده‌اند با استفاده از روش‌های بازاریابی سنتی به توسعه بوم‌گردی در مناطق عشایری پرداخته شود. ایجاد لحظات شاد و جلب رضایت گردشگرانی که در منطقه حضور یافته‌اند از نگاه آنها به تبلیغ و معرفی منطقه به نزدیکان این گردشگران منجر می‌شود، علاوه بر آن همزمان با افزایش مشارکت مردم و بومیان منطقه در این صنعت، پیگیری‌های لازم برای جذب حمایت‌های دولتی صورت گیرد. آنها همچنین توصیه می‌کنند با توجه به ضعف بنیه مالی عشایر، اعطای وام از سوی دولت یا بانک‌ها به صورت مشارکتی عاملی برای توسعه این منطقه خواهد بود. پس از جلب حمایت‌های دولتی می‌توان با برنامه‌ریزی و ایجاد هم‌افزایی در اثر همکاری‌های دوجانبه مردم و دولت، ضعف‌های موجود در خدمات‌رسانی به بوم‌گردان را رفع کرده و علاقه‌مندان بیشتری را به منطقه جذب کرد.