«دستفروشان را جمع‌آوری نمی‌کنیم»، «اخذ پول از دستفروشان غیرقانونی است»، «برنامه مهمی برای دستفروشان داریم» اینها مهم‌ترین صحبت‌های شهردار تهران درباره دستفروشان در ماه‌های اخیر است. زاکانی که معتقد است مسئولیت دستفروش‌ها با شهرداری است، چندباری گفته که حتی قرار است، جای دستفروشان را هم مشخص کند و 114 پارک را هم مشخص کرده و قرار است آن‌ها را شناسه‌دار کند. به نظر می‌رسد که اینبار صحبت‌های او قرار است درباره دستفروشان در مترو عملیاتی شود.
مدیرعامل شرکت بهره‌برداری مترو تهران و حومه که مدتی پیش هم از تلاش برای تصویب قانون ممنوعیت ورود دستفروشان به واگن‌های مترو از سوی هیات وزیران خبر داده بود، حالا خبر داده که سامانه شناسایی دستفروشان مترویی راه‌اندازی شده است. مهدی شایسته اصل که مدتی پیش خبر داده بود، بیش از 4 هزار دستفروش در شبکه مترویی تهران فعالیت می‌کنند، حالا گفته است که قرار است، دستفروشان در جایگاه‌هایی که در ایستگاه‌های مترو برایشان پیش‌بینی شده است، فعالیت کنند. او گفته که با راه‌اندازی یک سامانه دستفروشان مترو می‌توانند اطلاعات خود را ثبت کنند. شایسته اصل که تاکید دارد، تاکنون محدودیت زمانی برای دستفروشان در مترو تعیین نشده است، می‌گوید هدفش از این کار این است که شرایطی فراهم شود تا دستفروشان برای تامین معیشت به جای عبور و مرور در داخل واگن‌ها و سکو ایستگاه‌ها و ایجاد مزاحمت برای مسافران در مکان‌های مشخص کالاهای خود را عرضه کرده و از گلایه مسافران بابت حضور دستفروشان کاسته شود. او که تاکید دارد، بسیاری از دستفروشان به ساماندهی و حضور ثابت علاقه‌مند نیستند گفته: مترو با این کار به دنبال درآمدزایی نیست: «می‌خواهیم شرایطی ایجاد کنیم تا افرادی که معاش‌شان از این طریق است بتوانند قاعده‌مند کار کنند و مواردی که باعث آسیب به مسافران می‌شود چه در حوزه بهداشت و چه سلامت روان را کنترل کنیم.»

طرح‌های ساماندهی و شناسایی جزو کلیدواژه‌های نامطلوب دستفروشانند. عبارت‌هایی که در سال‌های اخیر منجر به زد و خورد آن‌ها با نیروهای شهرداری شده است

طرح‌های ساماندهی و شناسایی جزو کلیدواژه‌های نامطلوب دستفروشان‌اند. عبارت‌هایی که در سال‌های اخیر منجر به زد و خورد آن‌ها با نیروهای شهرداری شده است. صحبت‌های شایسته اصل اینبار هم واکنش جامعه مدنی و کنشگران شهری را در پی داشته است. در عین حال محمدرضا جوادی یگانه، معاون سابق اجتماعی شهرداری در سال 98 گفته بود که نظرسنجی‌ها حکایت از نارضایتی 50 درصدی مردم از حضور دستفروشان حکایت دارد با این حال آن‌ها از برخورد مدیران با دستفروشان هم راضی نیستند، او با این مثال‌ها همواره پیچیده بودن رفتار مدیران شهری با دستفروشان را تایید کرده بود.
محمد کریم آسایش، کنشگر و پژوهشگر شهری در گفت‌وگو با پیام ما اما نظر دیگری دارد، او می‌گوید براساس مصوبه ساماندهی مشاغل سیار و بی‌کانون در شورای پنجم، شناسنامه کردن دستفروشان جزو تکالیفی است که برای شهرداری تعیین شده است اما این شناسنامه دار کردن، دو هدف دارد. یکی بحث رسمیت بخشی به دستفروشان است و دیگری تلاش برای تشکل یابی آن‌ها. در واقع شهرداری موظف است که کمک کند تا دستفروشان اتحادیه، صنف یا چیزی شبیه این داشته باشند.
او با اشاره به اینکه رویکرد مصوبه شهرداری در واقع تاکید بر عمومی بودن حق دستفروشی است، ادامه می‌دهد: دستفروشی در این مصوبه در واقع یک حق شمرده شده است، اما مسئله این است که رویکردی که در شهرداری درباره دستفروشی حاکم بوده، آن را حق نمی‌داند، آن را ناگزیری می‌داند که باید با آن مواجه شود و مقابله کند. آسایش معتقد است که رویکرد تازه شهرداری و شناسنامه دار کردن، یک هدف اصلی را تایید می‌کند: «آن‌ها نگاه دستفروش نیازمند را دنبال می‌کنند و دستفروشی را به رسمیت نمی‌شناسند، معتقدند که باید شناسایی کنند تا تنها افرادی که نیازمندند حق دستفروشی داشته باشند، افرادی که تحت پوشش نهادهای کمیته امداد و بهزیستی هستند اما مسئله اینجاست که به دلیل بحران اشتغال در کشور که به طبقه متوسط هم رسیده دستفروشی شغلی است که اقشار مختلفی از آن ارتزاق می‌کنند و حقی است که محدود به گروه خاصی نمی‌شود.»
راه‌حل میانه در این راه مسیر کدام است؟ او از تجربیات کره جنوبی و ژاپن مثال می‌زند، کشورهایی که در واگن‌های مترو هم دستفروش داشتند. تجربه‌ای که میثم هاشم‌خانی، کارشناس اقتصادی هم آن را تایید کرده است، تقسیم واگن‌ها به گروه دستفروشی آسان و دستفروشی ممنوع: «در واقع باید بتوان توازنی برقرار کرد تا برای شرایط خاصی که با آن مواجه هستیم عمل کنیم، اینکه هیچ دستفروشی در مترو نداشته باشیم نیازمند دستیابی به رشد اقتصادی بالایی است که اکنون در کشور ما مهیا نیست.»