تماشای حیات وحش شاید تجربه‌ای باشد که تصور کنیم فقط در مستندهای تلویزیونی یا باغ وحش‌ها ممکن است. اما آیا می‌شود حیات وحش را در زیستگاه‌های طبیعی خودشان در حالی که آزادانه زندگی می‌کنند، دید؟ اگر جوابمان بله باشد حتما جایی دور در قاره‌ای دیگر در نظرمان متصور شویم. اما در مرکز شلوغ شهری مثل تهران هم می‌توان به تماشای حیات وحش ایستاد. می‌توان گونه‌هایی را دید که احتمالا هر روز بی‌تفاوت از کنار آنها گذشته‌ایم. پرندگان موجودات جذابی هستند که از همه گونه‌های حیات وحش به ما نزدیک‌تر هستند و برای دیدنشان کافی است پنجره خانه‌هایمان را باز کنیم یا به نزدیک‌ترین پارک محل زندگی برویم. اما یک پارک در مرکز تهران وجود دارد که با توجه به قدمتش و قرارگیری در یکی از شلوغ‌ترین نقاط پایتخت علاوه بر شهروندان، مامنی برای بسیاری از پرندگان بومی و مهاجر است و در یک اتفاق خوب مرکزی برای ترویج پرنده‌نگری در این پارک وجود دارد. برای آگاهی از تجربه تماشای لذت‌بخش پرندگان در پارک شهر تهران با سارا عرب، کارشناس مرکز پرنده‌نگری این پارک به گفت‌وگو نشستیم.

با توجه به اینکه شما به‌طور حرفه‌ای پرنده‌نگری می‌کنید، بفرمایید که پرنده‌نگری دقیقا چیست؟
پرنده‌نگری یکی از شاخه‌های طبیعت‌گردی است و فعالیتی است که در طبیعت برای تماشای پرندگان آزاد در زیستگاه اصلی خودشان انجام می‌شود. این فعالیت در ایران سابقه‌ای طولانی ندارد اما به سرعت در بین افرادی که به طبیعت و اجزای آن علاقه دارند در حال گسترش است. پرندگان موجوداتی هستند که تماشای آنها آسان‌تر از سایر موجودات است. تنوع در اشکال، اندازه و رنگ‌بندی پرندگان از جذابیت‌های آنها به حساب می‌آید.
اما این کار چه جذابیتی دارد که شما و افراد دیگر را علاقه‌مند می‌کند؟
همانطور که گفتم پرنده‌نگری شاخه‌ای از طبیعت‌گردی است و ارتباط انسان را با طبیعت بیشتر می‌کند. همه از بودن در طبیعت لذت می‌برند و عناصر طبیعت مانند کوه، آبشار و جانوران برای آدم‌ها جذاب و دیدنش باعث آرامش است. انسان‌ها در طبیعت حال خوبی دارند. پرنده‌نگری شما را به دل طبیعت می‌برد و با عناصر زیبایی از طبیعت به نام پرنده‌ها در ارتباط قرار می‌دهد، بنابراین حال آدم را خوب می‌کند. مورد دیگری که می‌توان اشاره کرد تنوع گونه‌هایی است که در طول ایام سال می‌توانیم ببینیم. به‌طور مثال در فصل بهار و تابستان گونه‌هایی را در یک منطقه می‌بینیم که در پاییز و زمستان قادر به دیدن آنها نیستیم. تنوع در زیستگاه، رفتار و سبک زندگی پرندگان مختلف یا به عبارتی تنوع زیست آنها عاملی برای دوست‌ داشتن آنها است. مورد دیگری که پرنده‌نگری را جذاب می‌کند، این است که پرندگان در همه‌جا حضور دارند. حتی در نزدیکی خانه‌های ما، ما می‌توانیم در پارک نزدیک خانه خود هم پرنده‌نگری کنیم.
یعنی در شهر شلوغ و آلوده‌ای مثل تهران هم می‌شود پرنده‌نگری کرد؟
باید گفت بله. در شهر‌هایی مثل تهران که همواره با انواع آلودگی‌ها از آلودگی صوتی تا آلودگی هوا و شلوغی همراه هستند هم می‌توان پرنده‌نگری کرد. خوشبختانه شاهد رشد پرنده‌نگری هستیم و افراد علاقه‌مند در پارک‌های شهرها مشغول تماشای پرندگان هستند. در تهران در پارک‌ها و مناطق زیادی شاهد حضور پرنده‌نگرها هستیم و یکی از پارک‌هایی که در آن فعالیت پرنده‌نگری توسعه خوبی پیدا کرده، پارک شهر است؛ پارکی قدیمی در مرکز تهران که در منطقه‌ای شلوغ از شهر قرار دارد اما از سال 93 با کمک شهرداری تهران، مرکزی برای پرنده‌نگری در آن ساخته شده است. تنوع گونه‌های گیاهی موجود در پارک شهر باعث شده اینجا میزبان تعداد خوبی از پرندگان مهاجر و بومی باشد و تنوع خوبی را شاهد باشیم. شاید یکی از دلایل اهمیت وجود فضاهای سبز شهری، ایجاد بستری برای حضور این موجودات زیبا و ارزشمند در شهر باشد. امیدواریم با افزایش سرانه فضای سبز در شهرها شاهد حضور بیشتر پرندگان و افزایش فضاهای مناسب برای پرنده‌نگری در شهرها باشیم؛ فعالیتی که آرامش را به انسان هدیه می‌دهد.
خب فقط کنار هم می‌ایستید و پرنده‌ها را نگاه می‌کنید؟
دقیق‌تر اگر بگویم، ما اطلاعات کاملی از پرندگان بومی و مهاجر که در تمام سال در پارک شهر قابل مشاهده هستند را به علاقه‌مندان و محققان ارائه می‌دهیم. دوربین دوچشمی در اختیار بازدیدکنندگان قرار می‌گیرد و کارشناسی هم برای راهنمایی و معرفی و بهتر دیدن گونه‌های پرنده با آنها همراه می‌شود. گاهی مراجعانی داریم که گروهی می‌آیند و گاهی کسانی قصد عکاسی از گونه خاصی را دارند و ما راهنمایی‌شان می‌کنیم تا سریع‌تر به مقصود خود برسند.
از تجربه مواجه مراجعان با پرنده‌نگری برایمان بگویید.
بعضی از خاطرات مراجعه‌کنندگان پس از گذشت چندین سال همچنان در ذهن من باقی مانده است. به‌خاطر دارم یک بار در حال دیدن پرندگان با دوربین در پارک بودم که دختر خانمی به سمت من آمد و از کاری که من انجام می‌دادم پرسید. برایش توضیح دادم و بعد همراه هم کمی پرنده‌نگری کردیم و با دوربین دوچشمی تعدادی پرنده را دیدیم. به یاد دارم او از دیدن پرنده‌ای به نام چرخ‌ریسک بسیار هیجان‌زده شد و از این تجربه خوشحال بود. یک بار هم مرد جوانی همراه ما به پرنده‌نگری در پارک آمد و با تعجب می‌گفت من بارها از پارک رد شده‌ام اما هیچ‌وقت این پرنده‌ها را ندیده بودم. برای او دیدن سار و شاه طوطی در پارک شهر خیلی جالب بود. بارها اتفاق افتاده افراد گونه چرخ‌ریسک بزرگ که بومی تهران است را همراه ما در پارک دیده‌ و گفته‌اند که قبلا آن را دیده‌اند اما فکر می‌کردند گنجشک است. وقتی همراه مراجعان طوطی را در پارک شهر می‌بینیم برای بعضی تعجب‌آور است که مگر ممکن است طوطی را در مرکز شهر دید. در کل تجربه من در این سال‌ها این بوده که بیشتر افرادی که به این فعالیت برای بار اول می‌پردازند از آن لذت می‌برند. بعضی پس از تجربه اول، باز هم به این فعالیت ادامه می‌دهند و گاهی چندین بار به پارک می‌آیند. و بعضی دیگر به صورت حرفه‌ای آن را ادامه می‌دهند و برای دیدن پرندگان به تالاب‌های اطراف تهران یا حتی شهرهای دیگر سفر می‌کنند.
این تجربه برای کودکان چطور بوده؟
تجربه پرنده‌نگری برای کودکان بسیار جالب است و می‌تواند منشایی برای علاقه‌مند کردن آنها به طبیعت باشد. به طور مثال امسال کودکی همراه مادرش برای پرسیدن سوالی به دفتر ما آمد و وقتی دید امکان دادن دوربین دوچشمی هم داریم مشتاقانه همراه ما پرنده‌نگری کرد و در اولین تجربه یک دارکوب باغی دید و بسیار هیجان‌زده بود، طوری که به گفته مادرش این ماجرا را با اشتیاق فراوانی برای دوستانش تعریف می‌کرد و بعدها دفعات زیادی برای پرنده‌نگری به پارک شهر آمد. این فعالیت برای بچه‌ها هم می‌تواند تجربه بسیار دلچسبی باشد و بارها شاهد این ابراز علاقه از جانب کودکان بوده‌ایم.