«هر پیمانکاری نمی‌تواند تخت‌جمشید را مرمت کند.» باب صحبت از نظام فنی مهندسی ساختمان چند روزی است باز شده و این جمله درباره مرمت از زبان مدیرکل حفظ و احیا بناها، محوطه‌ها و بافت‌های تاریخی کشور بازگو شده است. نظام ویژه مرمت و احیا به‌صورت مجزا از نظام فنی مهندسی ساختمان تا اندازه‌ای دارای اهمیت است که مدیران و کارشناسان حوزه میراث‌فرهنگی به ویژه بخش مرمت بناها و بافت‌ها استقرار این نظام را هدف و آرزوی خود عنوان می‌کنند. مدیرکل حفظ و احیا بناها نیز می‌گوید هر مهندس و شرکت عمرانی نباید و نمی‌تواند پیمانکار مرمت میراث‌فرهنگی و بنای تاریخی شود، و تنها استقرار نظام فنی اجرایی مرمت، مشخصات و صلاحیت علمی و تجربی پیمانکاران مرمت آثار و بناها را تعیین و تایید می‌کند.استفاده از مصالح و فرآورده‌های ساختمانی و کالاهای تاسیسات و تجهیزات مکانیکی و برقی استاندارد در طرح‌های مرمت و احیای بناها، بافت‌ها و محوطه‌های تاریخی و همچنین نیاز به بهره‌مندی از حداکثر توان فنی و مهندسی کشور، حمایت از ابتکارها، خلاقیت‌ها و نوآوری‌ها در پدیدآوری طرح‌های مرمت و احیا، انتخاب فناوری مناسب و زمینه‌سازی برای بومی کردن آنها، استقرار و نهادینه کردن نظام فنی اجرایی مرمت را اجتناب‌ناپذیر کرده است. ایرنا در همین رابطه با مدیر‌کل دفتر حفظ و احیای بناها، بافت و محوطه‌های تاریخی کشور گفت‌وگو کرده است.
هادی احمدی‌رویینی البته در روزهای گذشته نیز در نشست شناخت و تحلیل نظام‌های فنی و اجرایی به مناسبت روز جهانی بناها و محوطه‌های تاریخی درباره این موضوع سخن گفته بود. او با اشاره به اینکه بر طبق قانون، نظام فنی و اجرایی اختصاصی بناها و محوطه‌های تاریخی باید تدوین و تنظیم می‌شد، گفته بود که «پیش از این قرار بود سازمان برنامه اقدام به تدوین این نظام‌نامه فنی کند که ما با آن مخالفت کردیم زیرا باید مرجع تدوین و ترسیم این نظام‌نامه وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی باشد. با وجود محدودیت‌های موجود، تدوین این نظام‌نامه را برعهده گرفتیم و از تمام دانشگاه‌های مرتبط درخواست همکاری دادیم، تا اینکه دانشگاه شهید بهشتی همکار ما در تدوین این نظام‌نامه شد».
مرمت یک بنای تاریخی با ساختمان‌سازی متفاوت است
احمدی‌رویینی حالا درباره نظام ویژه فنی اجرایی مرمت آثار فرهنگی تاریخی، به ایرنا این‌طور توضیح داده است: «این نظام هم برای دولت و هم برای مردم و مالکان بناها برنامه‌ریزی شده است. در حال حاضر نظام فنی اجرایی ساختمان (نظام مهندسی) وجود دارد و همه از آن استفاده می‌کنند.»
مدیرکل حفظ و احیا بناها، محوطه‌ها و بافت‌های تاریخی کشور تصریح کرد: «اگر فردی برای ساخت یک واحد خانه یا آپارتمان اقدام کند طبق ضوابط مصوب ابلاغی باید مهندس عمران، مهندس تاسیسات و معمار را با صلاحیت مشخص انتخاب کند و با آنها قرارداد ببندد، همچنین باید مجوزهای لازم را از نهادهای مرتبط دریافت و بر اساس نقشه مصوب و ضوابط شهرسازی، ساختمان خود را بنا کند که این موارد در چارچوب نظام فنی مهندسی کشور قرار می‌گیرد.»
او ادامه داد: «به دنبال این هستیم که حوزه میراث‌فرهنگی و مرمت‌ها، نظام ویژه فنی اجرایی خود را داشته باشد و با ضوابط فنی و اجرایی با آپارتمان‌سازی تفاوت داشته باشد؛ ترتیب و روند خاصی پیش‌بینی شود چرا که یک کار عمرانی مانند ساختمان‌سازی با مرمت یک بنای تاریخی و میراث‌فرهنگی متفاوت است و باید بر اساس همین تفاوت‌ها، ضوابط فنی و اجرایی اختصاصی آن پیش‌بینی و به صورت قانونی لحاظ شود.»
احمدی‌رویینی همچنین با اشاره به برخی تفاوت‌های فنی و اجرایی یک طرح عمرانی با یک طرح مرمتی اظهار داشت: «قیمت یک متر‌مکعب خاک‌برداری در یک طرح ساختمان‌سازی با یک طرح مرمت میراث‌فرهنگی بسیار متفاوت است و فهرست بهای خاص خود را دارد؛ یک متر‌مکعب خاکبرداری در طرح‌های میراث‌فرهنگی با ابزار و وسایل بسیار دقیق برداشت می‌شود حال آن‌که در طرح‌های عمرانی با بیل مکانیکی و با بیل دستی خاک‌برداری می‌شود. از همین نوع تفاوت‌ها در اجرای طرح‌ها، ضرورت استقرار مجزای یک نظام ویژه فنی اجرایی در این حوزه ضروری است.»
هر مهندسی نمی‌تواند پیمانکار مرمت بنای تاریخی شود
احمدی‌رویینی در ادامه سخنان خود بیان کرد: «نرخ و قیمت نقاشی ساختمان در یک واحد آپارتمانی حدود مترمربعی چند هزار تومان است و یک ساعت هم شاید طول نکشد در صورتی که نرخ مرمت و حفظ یک مترمربع نقاشی دوره صفوی در یک بنای تاریخی، شاید یکصد میلیون تومان شود و گاهی کارشناس مرمت بر روی آن حتی تا یکسال کار می‌کند.»
او همچنین برای توضیح بیشتر گفت: «در نظام فنی اجرایی مرمت باید مشخص شود چه کسی با چه مشخصات علمی و تجربی صلاحیت دارد در یک بنای تاریخی کاری انجام دهد. با استقرار این نظام، هر مهندس عمران یا شرکت مهندسی ساختمان که دانش و تخصص و تجربه در حوزه اجرای طرح‌های میراث‌فرهنگی ندارد، نمی‌تواند پیمانکار طرح‌های تخصصی مرمت در این حوزه شود، بلکه وزارتخانه مشخص می‌کند که چه کسی با چه تخصص علمی و اجرایی می‌تواند در زمینه مرمت شرکت تاسیس کند.»
مدیرکل حفظ و احیا بناها، محوطه‌ها و بافت‌های تاریخی کشور افزود: «وزارت میراث‌فرهنگی بر مبنای نظام فنی اجرایی مرمت، صلاحیت‌های شرکت‌ها، پیمانکاران مرمت و حتی ترکیب کارشناسان آنها را تشخیص و تایید می‌کند و از آن مهم‌تر تعیین می‌کند که کدام پیمانکار توان و تخصص و دانش مرمت کدام بنا را دارد.»
وزارت میراث‌فرهنگی برای هر بافت تاریخی طرح تدوین می‌کند
در ادامه این موارد احمدی‌رویینی تاکید کرد: «نظام فنی اجرایی مرمت، کارشناسان و شرکت‌های پیمانکار را بر اساس توانمندی، تخصص و تجربه سطح‌بندی و درجه‌بندی می‌کند زیرا هر پیمانکاری نمی‌تواند مثلا تخت‌جمشید را مرمت کند. حتی یک فرد و مالک حقیقی برای تعمیر و مرمت خانه تاریخی شخصی خود، باید از پیمانکاری که مشخصات و صلاحیت تایید شده او در نظام فنی اجرایی درج شده، استفاده کند.»
او همچنین گفت: «در حال حاضر فقط بخشی از ترتیبات و روندهای مرمت آن هم در قالب نظام مهندسی کشور وجود دارد، اما همین هم باید به یک نظام جامع و ویژه و مختص میراث‌فرهنگی تبدیل شود.»
مدیرکل حفظ و احیا بناها، محوطه‌ها و بافت‌های تاریخی کشور توضیح داد: «وزارت میراث‌فرهنگی برای هر بافت تاریخی در نقاط مختلف کشور طرح و ضوابط ویژه همان بافت را تهیه و تدوین و مشخص می‌کند در آن محدوده تغییر کاربری‌ها باید چگونه باشد و یا این که اصلا امکان‌ و یا ظرفیت وجود دارد که این امر شامل نظارت بر طرح مرمت‌های خانه‌های تاریخی و بوم‌گردی‌ها و تغییر کاربری‌ها می‌شود.»
نظام فنی ناکارآمد
مدیرکل بناها، بافت‌ها و محوطه‌های تاریخی کشور، در روزهای گذشته نیز نظام فنی اجرایی کشور را برای مرمت ناکافی و ناکارآمد دانسته و لزوم استقرار نظام ویژه مرمت و احیا را به‌صورت مجزا از نظام فنی مهندسی ساختمان هدف و آرزوی همه فعالان حوزه میراث‌فرهنگی دانسته بود. به گفته او استفاده از حداکثر توان فنی و مهندسی کشور، حمایت از ابتکارها، خلاقیت‌ها و نوآوری‌ها در پدیدآوری طرح‌های مرمت و احیا، انتخاب فناوری مناسب و زمینه‌سازی برای بومی کردن آن‌ها، استقرار و نهادینه کردن نظام فنی مرمت اجتناب‌ناپذیر است و استفاده از مصالح و فرآورده‌های ساختمانی و کالاهای تاسیسات و تجهیزات مکانیکی و برقی استاندارد در طرح‌های مرمت و احیای بناها، بافت‌ها و محوطه‌های تاریخی از جمله مواردی برشمرد که نیاز به نظام فنی و اجرایی دارد.