اعتراض کشاورزان شرق استان اصفهان برای تامین حق آبه کشاورزی، مساله‌ای است که پس از اختلال در حوضه آبریز زاینده‌رود به دلایل غیرطبیعی و مداخلات انسانی همانند انتقال آب بین حوضه‌ای، به طور مدام در حال تکرار است. این اعتراضات حالا به جایی کشیده که نه تنها بر سر آب بلکه بر سر سهم داشتن از فاضلاب تصفیه شده در جریان است.

«دیگر چه کار باید بکنیم زمین ما کویر شده… هیچ کس به داد ما نمی‌رسد و بعد به ما می‌گویند چرا اعتراض کردید که صدایتان را رسانه‌های بیگانه پخش کنند…. یکی از کشاورزان در کوچه، پای چراغ برق، آن‌قدر نشسته تا بچه‌هایش به خواب بروند و بعد به خانه‌اش برود چراکه از روی بچه‌هایش خجالت می‌کشد… بحث ما سیاسی نیست ما برای حق آبه کشاورزی تجمع کرده‌ایم… .»
این‌ها تقریبا همه صحبت‌ کشاورزان در شرق اصفهان است که بیش‌تر از 8 سال است که تکرار می‌کنند. اعتراضات کشاورزان اصفهانی به داده نشدن حق آبه زمین‌های کشاورزیشان تقریبا از سال 91 با انتقال آب حوضه آبریز زاینده رود به استان‌ یزد آغاز شد و در سال 97 به اوج خود رسید و همچنان تا بهمن ماه امسال ادامه داشته است.
در برخی از این اعتراضات مردمی کار به شکستن لوله انتقال آب از اصفهان به یزد هم کشیده‌ شد و گاهی جوامع محلی با هم درگیر شدند. در آبان سال جاری به گفته عضو هیات مدیره نظام صنفی کشاورزی شهرستان حدود 5 هزار نفر از کشاورزان اصفهانی تجمع اعتراضی برپا کردند و حالا در بهمن 99 درگیری حتی بر سر انتقال آب هم نیست بلکه بر سر انتقال فاضلاب است.
کشاورزان شرق اصفهان در روستایی به نام «فیزادان» تجمع کرده‌اند تا از انتقال پساب تصفیه شده به منطقه سگزی جلوگیری کنند. سگزی شهری در بخش مرکزی شهرستان اصفهان است. دشت سگزی در شرق اصفهان به عنوان یکی از کانون‌های گرد‌و‌غبار شناسایی شده است، پیش از این هم اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان اصفهان یکی از راه‌حل‌های بیابان‌زدایی در این منطقه را انتقال پساب تصفیه شده اعلام کرده بود.
از سوی دیگر انتقال پساب به برخی صنایع هم از جمله راه‌حل‌هایی است که برای کاهش استفاده از آب زاینده رود در نظر گرفته شده‌است. همین مساله مناقشاتی را که پیش از این میان ذی‌نفعان این حوضه آبریز برای آب زاینده رود داشته‌اند حالا بر سر پساب تصفیه شده در این حوضه راه انداخته است.
اسفندیار امینی، دبیر اجرایی صنف کشاورزی اصفهان به فارس گفته‌است:«مصوب شده بود که فاضلاب تصفیه‌خانه‌های شمال، شرق، جنوب و بهارستان و سپاهان‌شهر که در محدوده شهرستان اصفهان است، تصفیه تکمیلی شده و در اختیار حق‌آبه‌داران قرار گیرد. این اتفاق نیفتاد و بخشی از آن نیز فروخته شد و اخیراً کشاورزان متوجه شدند که بخش دیگری از این پساب را نیز قصد دارند به جاهای دیگر منتقل کرده و استفاده کنند.»
اختصاص پساب تصفیه شده به حقابه کشاورزان یکی از اقداماتی بود که در پی مصوبه شورای‌عالی آب در مورد رعایت عدالت و حقوق کشاورزان در حوضه آبریز زاینده‌رود برنامه‌ریزی شده‌بود اما اکنون به نظر می‌آید که این مساله هم خود به محل مناقشه تبدیل شده است.
پیش از این هم نه تنها کشاورزان حوضه آبریز زاینده رود با مردم استان‌های همجوار به خاطر انتقال آب دچار اختلاف شده بودند بلکه منتفعان از این حوضه آبریز در خود استان اصفهان هم دچار درگیری با هم شده بودند. بسیاری از کشاورزان معتقدند که اختصاص حق‌آبه به صنایع، باعث محروم شدن آنها از حق‌آبه کشاورزی می‌شود و این مساله بی‌عدالتی در حق کشاورزان است.
از سوی دیگر برخی کشاورزان معتقدند که راه‌اندازی تونل‌های سوم کوهرنگ و بهشت‌آباد به دیگر استان‌های کشور، باعث می‌شود که دیگر برای انتقال آب از حق‌ابه کشاورزان استفاده نشود.
اما از نظر برخی کارشناسان حوضه آبریز زاینده‌رود با مشکلی پیچیده‌تر روبه‌رو است.
حکمرانی اشتباه آب برای سال‌های طولانی و در دولت‌های مختلف یکی از مهم‌ترین دلایلی است که کارشناسان در مورد مشکلات این حوضه آبریز مطرح می‌کنند. آن‌ها حتی معتقدند افزایش زمین‌های زیر کشت در در اصفهان هم خود یکی از همین معضلات است. اما این مساله ارتباط مستقیم با معیشت کشاورزان دارد بنابراین بدون حل مسئله معیشت کشاورزان این حوضه، مسئله حکمرانی آب و محیط زیست هم حل نمی‌شود. معیشت کشاورزان و باغداران مناطق شرق اصفهان از جمله زیار، ورزنه، اژیه، کرارج، براآن شمالی و براآن جنوبی و خوراسگان با جمعیتی بالغ بر ۳۰۰ هزار نفر به حق‌آبه‌هایشان وابسته است که یا باید از محل آب یا فاضلاب تصفیه شده تامین شود و یا راه جایگزینی برای معیشت آن‌ها در نظر گرفته شود و البته نباید فراموش کرد که این معضل اگرچه در شرق اصفهان بیشتر است اما شهرستان‌های غربی شامل نجف‌آباد، فلاورجان، خمینی‌شهر، لنجان و مبارکه هم پیش‌تر در چند سال اخیر بارها با حضور در نقاط مختلف استان اصفهان، خواهان رسیدگی به وضعیت حقابه خود از زاینده‌رود و حل مشکلات معیشتی‌شان شده بودند هم وجود دارد.
به همین دلیل هم برخی از کارشناسان همانند مهدی فصیحی هرندی، پژوهشگر حکمرانی، آب معتقدند که برای حل مشکلات حوضه آبریز زاینده‌رود باید بسته «حل مناقشه» با مشارکت نهادها و گروه‌های مردمی تعریف شود.
این پژوهشگر همچنین مشکلات حوضه آبریز زاینده‌رود را پیچیده‌تر از ساده انگاری‌هایی می‌داند که در آن تقصیر بر گردن دیگر ذی‌نفعان حوضه آبریز یا حتی مردم دیگر استان‌ها می‌اندازند او به «پیام‌ما» می‌گوید: «آب را در بالا دست به استان‌هایی مانند یزد منتقل می‌کنند به این دلیل و دلایل بسیار دیگر در پایین دست حقابه گاوخونی به این تالاب نمی‌رسد و تالاب گاوخونی خشک می‌شود در حالی که بستر و نوع این تالاب به گونه‌ایست که آب را به درون زمین می‌کشد و احتمالا این آب، آب‌های زیرزمینی شهرهایی مانند اردکان در استان یزد را تغذیه می‌کند.
بنابراین با خشکی گاوخونی تعادل منابع آب‌های زیرزمینی استان یزد به هم می‌خورد چرا که ما با لوله این آب را از سرشاخه به یزد منتقل می‌کنیم و برای همین هم مناقشات بسیاری ایجاد می‌شود.» بهمن‌ماه امسال آخرین باری نخواهد بود که شاهد اعتراض و مشکلات مردم به دلیل مشکلات حوضه آبریز زاینده‌رود هستیم، این مناقشات هشت سال است که ادامه دارد و همچنان هم ادامه خواهد داشت تازمانی که عزمی جدی برای اصلاح حکمرانی آب در کشور ایجاد شود.